5) art. 81 § 1, § 2 w zw. z art. 207 § 1, § 2 O.p. poprzez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że organ posiada uprawnienie do odebrania podatnikowi prawa od skorygowania deklaracji i rozliczenia nadwyżki podatku naliczonego nad należnym wynikającej z ostatecznej decyzji organu w formie pisma zawiadamiającego o bezskuteczności korekty bez dostrzeżenia, że takie uprawnienie dotyczy jedynie przypadków składania korekt deklaracji w zakresie objętym kontrolą, postępowaniem lub decyzją (art. 81 § 2 w zw. z art. 81b § 1 pkt 1 O.p.), a w niniejszej sprawie one nie zachodzą (okres korygowany nie był objęty ani kontrolą ani postępowaniem ani decyzją). Organ o odmowie uprawnienia, o którym mowa w art. 81 § 1 O.p. mógł orzec jedynie w formie decyzji administracyjnej (podatnik wszczął postępowanie wnioskiem o zwrot nadpłaty wraz z korektami deklaracji, obejmującymi nadwyżkę do przeniesienia za maj 2018 r., których zaksięgowanie powodowałoby powstanie na karcie kontowej podatnika należnych mu nadpłat;
6) art. 81b § 1 pkt 1 O.p. wobec błędnego zastosowania w sprawie, w której podatnik zrealizował uprawnienie oparte na art. 81 § 1, § 2, a nie art. 81b 1 pkt 1 O.p.;
7) art. 45 ust. 1 Konstytucji RP wobec uznania, że prawo do sądu w zakresie kontroli czynności organu nie doznaje ograniczeń wobec faktu wydania przez organ postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania podatkowego, które nie mieści się w granicach zaskarżenia, tymczasem brak drogi odwoławczej powoduje odebranie prawa do sądu;
8) art. 86 ust. 1, art. 87 ust. 1 oraz art. 91 ust. 1 ustawy o VAT w zw. z art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności ("Konwencja") w zw. z wyrokami Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu z 22 stycznia 2009 r. w sprawie [...] oraz w [...] - poprzez ich błędne niezastosowanie skutkujące odebraniem skarżącemu prawa do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego w wyniku odmowy uznania złożonych korekty VAT stanowiących wykonanie decyzji ostatecznej organu odwoławczego, co stanowi naruszenie prawa własności w rozumieniu art. 1 Protokołu nr I Konwencji;
9) art. 167, art. 178 oraz art. 273 Dyrektywy 2006/112/WE Rady w zw. z wyrokiem TSUE z 18 marca 2021 r. o sygn. akt C-48/20 - poprzez ich błędne niezastosowanie skutkujące naruszeniem przewidzianej w powyższych przepisach zasady neutralności i proporcjonalności podatku od towarów i usług poprzez uznanie złożonych korekty VAT (realizujących dokonane w ustawowym czasie odliczenie podatku poprzez rozliczenie powstałej nadwyżki podatku naliczonego nad należnym, zgodnie z konstrukcją podatku w następnych okresach doprowadzając do praktycznego uniemożliwienia wykonywania prawa do odliczenia VAT, pomimo że sytuacja w jakiej znalazł się skarżący jest wynikiem błędnego działania organów państwa;
10) błędne niezastosowanie w sprawie art. 2 TUE (państwo prawa) art. 17 (prawo własności) art. 41 (prawo do dobrej administracji), art. 47 (prawo do skutecznego środka zaskarżenia i prawo do sądu) Karty praw podstawowych (Dz. Urz. UE C 303/1 z
14.12.2007 roku ze zm.) powodujące pozbawienie podatnika prawa do sądu w przedmiocie rozliczenia podatku VAT uwzględniającego neutralność tego podatku.
3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
3.1. Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (podstaw kasacyjnych), chyba że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego wymienione w § 2 tego artykułu. Przesłanek takich, na podstawie akt niniejszej sprawy, z urzędu nie odnotowano.
3.2. Skargę kasacyjną rozpoznano na posiedzeniu niejawnym, mimo że Skarżący domagał się przeprowadzenia rozprawy, bowiem zgodnie z art. 182 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny może rozpoznać na posiedzeniu niejawnym skargę kasacyjną od postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego kończącego postępowanie w sprawie. Jednocześnie, według tut. Sądu, w sprawie tej niecelowe było skorzystanie z możliwości przewidzianej w art. 90 § 2 P.p.s.a. i skierowanie sprawy na posiedzenie jawne.
3.3. Skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie. Usprawiedliwione bowiem okazały się jej zarzuty naruszenia art. 3 § 2 pkt 4 w zw. z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP i konsekwentnie zarzut naruszenia art. 58 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Z kolei pozostałe zarzuty dotyczące sprawy głównej co do meritum przy rozstrzygnięciu tut. Sądu o skierowaniu sprawy do ponownego rozpoznania były przedwczesne.
Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem (podkr. NSA) aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2023 r. poz. 2383 i 2760), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2023 r. poz. 615, z późn. zm.), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw.
W myśl art. 45 ust. 1 Konstytucji RP każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. W świetle zaś art. 58 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Sąd odrzuca skargę jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego.
3.4. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie odrzucając skargę przyjął, że obejmowała ona pismo z 27 marca 2025 r. Naczelnika informujące Skarżącego o bezskuteczności korekt deklaracji VAT. W istocie - jak wynika z akt podatkowych - rzeczone pismo zostało zatytułowane przez organ jako "Pismo w sprawie braku skutków prawnych złożonych deklaracji". Pismo to jednak, na gruncie przepisów Ordynacji podatkowej i jego treści należało potraktować jako czynność polegającą na zawiadomieniu pisemnym przez organ podatkowy składającego korektę o jej bezskuteczności i jako taką podlegającą kontroli sądowej na podstawie art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a. w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP.
Zawiadomienie objęte pismem zostało zaadresowane do Skarżącego, w odpowiedzi na złożone przez niego korekty deklaracji VAT w oparciu o przepisy działu III Ordynacji podatkowej. W dziale tym uregulowano m.in. właśnie kwestie korekt deklaracji, a w jednym z przepisów (art. 81b § 2 O.p.) przewidziano obowiązek zawiadomienia na piśmie podatnika o bezskuteczności jego korekt, w sytuacji gdy korekty takie zostały złożone w czasie trwania postępowania podatkowego lub kontroli podatkowej w zakresie objętym tym postępowaniem. Wprawdzie w realiach tej sprawy, korekty deklaracji Skarżącego nie zostały złożone w takim czasie (o jakim mowa w art. 81b § 2 O.p.), a przynajmniej nie wynika to z treści pisma z 27 marca 2025 r., to nie można było umniejszać faktowi sporządzenia zawiadomienia o bezskuteczności korekt przez organ podatkowy i wypowiedzenie się w nim o uprawnieniach Skarżącego (w sprawie odmowy uwzględnienia korekt deklaracji ze względu na ocenę organu o upłynięciu okresu przedawniania zobowiązań podatkowych, dla których złożono takie korekty).
W sprawie tej zatem, odmiennie niż ocenił Sąd pierwszej instancji, należało transponować wykładnię prawa zaprezentowaną w wyroku NSA z 7 października 2020 r., sygn. akt I FSK 1934/17 w świetle której "kontrola działalności administracji publicznej sprawowana przez sądy administracyjne na podstawie art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a. obejmuje także orzekanie w sprawach skarg na czynności polegające na zawiadomieniu pisemnym przez organ podatkowy składającego korektę o jej bezskuteczności".
Sąd pierwszej instancji, wywodząc o nieadekwatności tego orzeczenia do przypadku niniejszej sprawy, bezpodstawnie uznał, że zaskarżone "pismo" nie zostało wydane w oparciu o przepisy zawarte w dziale III O.p. i miało ono jedynie walor informacyjny realizujący normę z art. 121 § 1 O.p., wobec złożenia wraz z korektą deklaracji wniosku o zwrot nadpłaty przez Stronę.
W piśmie z 27 marca 2025 r. organ nie wskazał przecież na taki stan rzeczy; nie podał podstawy prawnej swojego działania. Z kolei korekty deklaracji VAT złożone przez Stronę bazowały na uprawnieniu wynikającym właśnie z przepisów działu III O.p. W jakim celu zatem organ wystosował pismo do Strony, komunikując jej o braku skutków prawnych złożonych korekt, skoro w ten sposób chciał niejako - zdaniem Sądu pierwszej instancji - jedynie poinformować Stronę, w sytuacji gdy jej prawo do poddania rozstrzygnięcia tkwiącego w tej informacji mogło być przez Stronę zwalczane w postępowaniu o nadpłatę (tudzież o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nadpłaty - postanowienie o takim przedmiocie zostało wydane, co przyjął Sąd pierwszej instancji). W kontekście motywów sądowych trudno odpowiedzieć na takie pytanie. Nie sposób więc, w sposób prosty, opowiedzieć się za racją z zaskarżonego postanowienia wykluczającą uznanie pisma z 27 marca 2025 r. za czynność organu polegającą na zawiadomieniu przez organ podatkowy składającego korektę o jej bezskuteczności. Te podjęto i doręczono Skarżącemu zawiadomienie, mimo, że według sądowej oceny stwierdzenie bezskuteczności korekt mogło być objęte kontrolą w postępowaniu dotyczącym nadpłaty, ale z tym nie zgadzał się Skarżący, wywodząc o swoistej prejudycjalności uznania korekt deklaracji za bezskutecznie względem postanowienia odmawiającego wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nadpłaty. I ten aspekt sprawy powinien skłaniać ku większej refleksji w zakresie istoty wystosowanego do Skarżącego zawiadomienia, i dalej czy brak jego merytorycznej kontroli nie stanowi o ograniczeniu kluczowych dla Strony postępowania praw.
Skoro zatem, w tej sprawie, pisemne zawiadomienie przez organ podatkowy składającego korektę o jej bezskuteczności, nastąpiło w odpowiedzi na skorzystanie przez podatnika z uprawnienia do korekty deklaracji uregulowanego w dziale III Ordynacji podatkowej, bez wykazania w tym piśmie, że ma ono jedynie walor informacyjny, a to o czym stanowi, tj. o "braku skutków prawnych korekt deklaracji jako złożonych po okresie przedawnienia" Strona ma prawo skutecznie kwestionować w postępowaniu zainicjowanym jej wnioskiem o zwrot nadpłaty - to czynności organu wyrażonej rzeczonym zawiadomieniem nie obejmuje wyłączenie zawarte w pkt 4 art. 3 § 2 P.p.s.a. (odnoszące się do aktów lub czynności podjętych w ramach postępowań określonych w działach IV "Postępowanie podatkowe", V "Czynności sprawdzające" i VI "Kontrola podatkowa" Ordynacji podatkowej lub postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw tj. Kpa lub Ordynacji podatkowej). Stanowi ono przy tym niewątpliwie czynność z zakresu administracji publicznej o zewnętrznym charakterze. Jest bowiem skierowane do podmiotu niepodporządkowanego organowi podatkowemu, który dokonuje zawiadomienia. Dotyczy również, co niesporne, uprawnienia wynikającego z przepisów prawa dla podmiotów do skorygowania uprzednio złożonych deklaracji. Z uwagi zaś na instytucję przedawnienia zobowiązania podatkowego i jej skutek w postaci wygaśnięcia zobowiązań, przy wadliwym zawiadomieniu o bezskuteczności korekty, może dojść do bezpodstawnej utraty uprawnienia do skorygowania deklaracji.
Za objęciem takiej czynności kontrolą sądową przemawiała więc podobnie, jak wyjaśniono to ww. wyroku NSA o sygn. akt I FSK 1934/17, zarówno literalna wykładnia art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a., jak i potrzeba uwzględniania przy interpretowaniu tego rodzaju przepisów odnoszących się do kompetencji sądów, konstytucyjnej zasady prawa do sądu, wynikającej z art. 45 ust. 1 ustawy zasadniczej, a więc interpretowania ich w sposób, który nie będzie prowadził do ich zawężenia.
Oprócz tego zaprezentowana w niniejszej sprawie ocena wpisywała się w kształtujący się - na tle skargowości "zawiadomień organu o bezskuteczności korekt", nie tylko tych wystosowanych przez organ z powołaniem się na art. 81b § 2 O.p. - kierunek orzeczniczy. Mowa tu w szczególności o: - postanowieniu NSA z 23 stycznia 2024 r., I FSK 1831/23 (dot. zawiadomienia z powołaniem się przez organ na art. 81b § 1 pkt 2 lit. b O.p.); - prawomocnym wyroku WSA w Warszawie z 23 listopada 2023 r., sygn. akt III SA/Wa 1159/23 (dot. zawiadomienia z powołaniem się przez organ na art. 86 ust. 13 ustawy o VAT); - prawomocnym wyroku WSA w Poznaniu z 11 lutego 2025 r., sygn. akt I SA/Po 686/24 (dot. zawiadomienia z powołaniem się przez organ na art. 81b § 1 pkt 2 lit. b O.p.); - prawomocnym wyroku WSA w Poznaniu z 13 marca 2025 r., sygn. akt I SA/Po 613/24 (dot. zawiadomienia z powołaniem się przez organ na art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej).
3.5. Finalnie więc należało stwierdzić, że odrzucenie skargi na zawiadomienie o uznaniu korekt za bezskuteczne było w tej sprawie niezasadne, a sprawę należało rozpoznać merytorycznie. Nie przesądzając o wyniku sprawy Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że koniecznym stało się uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, który rozstrzygając ponownie sprawę uwzględni ocenę prawną wyrażoną w niniejszym postanowieniu (art. 185 § 1 P.p.s.a.).
3.6. Odnosząc się do wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, wskazać należy, że w niniejszej sprawie brak jest podstaw prawnych do orzekania w tej materii. Zgodnie z art. 209 P.p.s.a., wniosek strony o zwrot kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę (art. 200 P.p.s.a.) oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, art. 203 i art. 204 P.p.s.a. Żaden z tych przepisów nie znajduje natomiast zastosowania w sytuacji, gdy przedmiotem skargi kasacyjnej jest postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego kończące postępowanie w sprawie (por. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 lutego 2008 r., sygn. akt I OPS 4/07; CBOSA).