Uzasadnienie
1. Wyrok Sądu I instancji.
1.1. Wyrokiem z 5 października 2021r. w sprawie o sygn. akt I SA/Bd 429/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił skargę R. sp. z o.o. w B. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy z dnia 21 maja 2021r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za październik 2019r. Wymieniony wyrok oraz pozostałe orzeczenia sądów administracyjnych przywołane w niniejszym uzasadnieniu publikowane są na stronach internetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego: http://orzeczenia.nsa.gov.pl.
1.2. Sąd I instancji nie stwierdził podstaw do wyeliminowania z obrotu prawnego kwestionowanej decyzji uznając, że jest ona zgodna z obowiązującymi przepisami prawa.
W uzasadnieniu wyroku stwierdzono, że zagadnieniem spornym jest, czy stosownie do art. 5 ust. 1 pkt 1 i art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 11 marca 2004r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2018r., poz. 2174 ze zm., dalej: "ustawa o podatku od towarów i usług") ustanowiona aktem notarialnym w dniu 4 września 2019r., za jednorazowym wynagrodzeniem, na czas nieoznaczony służebność przesyłu na działce nr [...] stanowiącej własność skarżącej Spółki, stanowi czynność opodatkowaną VAT według stawki 23%.
Tak też przyjął organ w zaskarżonej decyzji. Natomiast skarżąca zarzuca organom błędną i niekompletną ocenę materiału dowodowego, bowiem organ błędnie kwalifikuje uzyskane odszkodowanie jako wynagrodzenie. Wypłacone skarżącej środki mają charakter odszkodowawczy, stanowią rekompensatę za uszczerbek na majątku Spółki związany z ustanowieniem służebności gruntu. Nie mają one cech ekwiwalentności świadczeń a umowa nie została zawarta w warunkach prawa cywilnego. Jej zawarcie zostało Spółce narzucone przez szereg aktów administracyjnych wydawanych w postępowaniach związanych bezpośrednio z przedmiotem umowy.
Sąd pierwszej instancji nie podzielił stanowiska i argumentacji skarżącej. Z niespornych ustaleń faktycznych sprawy wynikało, że skarżąca prowadzi zarejestrowaną działalność gospodarczą od 1 listopada 2003r. w zakresie upraw rolnych połączonych z chowem i hodowlą zwierząt i od 1 grudnia 2003r. jest zarejestrowanym podatnikiem podatku od towarów i usług. Spółce przysługuje prawo własności nieruchomości gruntowej, stanowiącej działkę numer [...] o powierzchni 6,5200 ha położonej w miejscowości K., na której ustanowiono służebność przesyłu.
Zatem skarżąca prowadzi działalność gospodarczą w zakresie upraw rolnych i hodowli zwierząt, jest również zarejestrowanym podatnikiem podatku od towarów i usług, posiada status czynnego podatnika VAT. W takim charakterze też występowała wobec podmiotu, tj. P. S.A., na rzecz którego umową z dnia 4 września 2019r. zawartą w formie aktu notarialnego ustanowiono służebność przesyłu na działce nr [...], wchodzącej w skład majątku skarżącej jako przedsiębiorcy.
W rezultacie, ustanowienie przez skarżącą służebności przesyłu na działce wchodzącej w skład majątku związanego z prowadzoną działalnością rolną, należy uznać za dokonane w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, a zatem, z zasady, za czynność podlegającą opodatkowaniu VAT.
W skardze oraz na etapie postępowania podatkowego skarżąca podnosiła, że umowa została zawarta w warunkach "przymusu aparatu państwowego", a środki pieniężne przekazane z tytułu ustanowienia służebności przesyłu nie są świadczeniem ekwiwalentnym, mają cechy świadczenia odszkodowawczego.
Sąd pierwszej instancji nie podzielił stanowiska skarżącej. Z aktu notarialnego z dnia 4 września 2019r. wynika, że służebność przesyłu została ustanowiona odpłatnie, za jednorazowym wynagrodzeniem, na czas nieoznaczony. W umowie postanowiono, że jednorazowe wynagrodzenie z tytułu ustanowienia służebności przesyłu, ustalone w oparciu o operat szacunkowy sporządzony przez rzeczoznawcę majątkowego wynosi 20.777,00 zł netto, natomiast brutto, łącznie z podatkiem VAT, kwotę 25.555,71 zł. Skarżąca 6 września 2019r. wystawiła fakturę VAT opiewającą na wartość netto 20.777,00 zł, VAT 4.778,71 zł i zaewidencjonowała ją w miesiącu wrześniu 2019r. Kontrahent w dniu 20 września 2019r. dokonał zapłaty w wysokości 25.555,71 zł na podstawie otrzymanej faktury VAT.
W umowie zawarto również oświadczenie, że kwota jednorazowego wynagrodzenia z chwilą zapłaty zaspokaja wszelkie roszczenia R. Sp. z o.o. o zapłatę wynagrodzenia wobec P. S.A. z tytułu ustanowionej służebności przesyłu oraz z tytułu ograniczeń wynikających z istnienia pasa technologicznego linii, z wyłączeniem zniszczeń, wynikłych bezpośrednio z wykonania robót związanych z budową i eksploatacją (konserwacją, remontem, modernizacją, przebudową, usuwaniem awarii linii, które to szkody będą pokrywane odrębnie w wysokości ustalonej przez strony na zasadach określonych w obowiązujących przepisach prawa.
Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 2 kwietnia 2014r., sygn. akt I FSK 689/13, uznał, iż odpłatne ustanowienie w drodze umowy służebności przesyłu mieści się w pojęciu świadczenia usługi, w rozumieniu art. 8 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 5 ust. 1 pkt 1 in fine ustawy o podatku od towarów i usług, a stanowisko to skład orzekający w pełni podziela.
W ocenie Sądu, nie budzi wątpliwości, iż ustalona w akcie notarialnym i wypłacona skarżącej Spółce kwota stanowi świadczenie wzajemne ze strony kontrahenta, z tytułu ustanowienia na jego rzecz służebności przesyłu, a w aspekcie podatku VAT, stanowi wynagrodzenie za świadczoną przez Spółkę usługę. Ustanowienie służebności przesyłu z jednej strony, z drugiej zapłata za jej ustanowienie, skutkujące ograniczeniem właściciela w sposobie korzystania z nieruchomości i pobierania z niej pożytków oznacza, iż oba świadczenia mają charakter wzajemny i ekwiwalentny.
W rezultacie, nie znajdują uzasadnienia podniesione w skardze zarzuty naruszenia art. 122, art. 191 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2020r., poz. 1325 ze zm., dalej: "Ordynacja podatkowa"), przez tendencyjną, błędną i niekompletną ocenę materiału dowodowego oraz nieuwzględnienia przepisów art. 32 ust. 1 i 2, art. 64 ust. 1,2 i 3 Konstytucji RP, art. 353(1) Kodeksu cywilnego w związku z ustawą z dnia 24 lipca 2015r. o przygotowaniu i realizacji strategicznych inwestycji w zakresie sieci przesyłowych, wskazanych w piśmie procesowym z dnia 16 września 2021r. Organ podjął niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz dokonał prawidłowej oceny zebranego materiału dowodowego. Organ procedował na podstawie obowiązujących przepisów prawa, a w uzasadnieniu decyzji odniósł się do argumentów Spółki podnoszonych w toku postępowania. Ustosunkował się również do decyzji wydanych na etapie postępowania administracyjnego, poprzedzającego zawarcie umowy ustanowienia służebności przesyłu oraz związanej z tym korespondencji z Inwestorem.