W przedstawionych okolicznościach sprawy, zdaniem wnioskodawcy, brak jest podstaw do uznania zbywców - w związku planowaną sprzedażą działek powstałych wskutek podziału - za podatników podatku od towarów i usług.
1.3. Zaskarżoną interpretacją indywidualną przepisów prawa podatkowego z dnia 14 lutego 2022 r. Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej stwierdził, że stanowisko wnioskodawcy, co do skutków podatkowych opisanego we wniosku wspólnym wnioskodawcy i jego żony stanu faktycznego i zdarzenia przyszłego w zakresie podatku od towarów i usług, jest prawidłowe w zakresie nieuznania wnioskodawcy za podatnika w związku ze sprzedażą działek opisanych we wniosku i braku opodatkowania podatkiem od towarów i usług sprzedaży tych działek przez wnioskodawcę i jest nieprawidłowe w części dotyczącej nieuznania żony wnioskodawcy za podatnika podatku od towarów i usług w związku ze sprzedażą działek opisanych we wniosku i braku opodatkowania tym podatkiem sprzedaży działek przez małżonkę wnioskodawcy.
Uzasadniając swoje stanowisko organ interpretacyjny odwołał się do przepisów ustawy o VAT, a ponadto do art. 46 § 1 oraz art. 195-221 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. z 2020 r., poz. 1740, ze zm.) i przepisów art. 9 ust. 1 i art. 12 ust. 1 lit. b) oraz ust. 3 dyrektywy 2006/112/WE Rady z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz. Urz. UE L Nr 347 z 11.12.2006 s. 1, ze zm., dalej: dyrektywa 112). Następnie organ interpretacyjny przytoczył regulacje dotyczące stosunków majątkowych między małżonkami, wynikające z przepisów z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2020 r., poz. 1359).
1.4. Sąd pierwszej instancji wskazanym na wstępie wyrokiem uchylił zaskarżoną interpretację indywidualną w zaskarżonej części.
Sąd wskazał, że przedmiotem sporu między stronami postępowania przed sądem administracyjnym było to, czy sprzedaż przez małżonków w listopadzie 2021r., działki wraz z udziałem w działce stanowiącej drogę dojazdową, oraz ewentualna sprzedaż w przyszłości pozostałych trzech działek, wraz z udziałami w działce stanowiącej drogę dojazdową, stanowić będzie w stosunku do małżonki podatnika czynność opodatkowaną podatkiem od towarów i usług i czy będzie ona w związku z tą czynnością uznana za podatnika tego podatku. Organ interpretacyjny po analizie przepisów regulujących stosunki majątkowe między małżonkami oraz przepisów ustawy o VAT, odnotowując jednocześnie, że małżonka wnioskodawcy jest zarejestrowana (od marca do listopada każdego roku) jako podatnik czynny podatku od towarów i usług uznał, że z tytułu sprzedaży działek opisanych we wniosku małżonka będzie występowała jako podatnik podatku od towarów i usług, a sprzedaż dokonywania przez nią będzie podlegała opodatkowaniu tym podatkiem. Uzasadniając takie stanowisko, organ interpretacyjny podniósł, że nabyte przez małżonków dwie działki, następnie połączone i z kolei podzielone na pięć działek (jedna stanowiąca drogę pojazdową do pozostałych czterech), mają charakter działek rolnych i, jako takie, weszły w skład przedsiębiorstwa podatnika podatku od towarów i usług - małżonki wnioskodawcy, tj. w skład gospodarstwa rolnego, którego przedmiotem działalności jest produkcja owoców i warzyw.
Odnosząc się do sporu Sąd pierwszej instancji uwzględniając regulacje dyrektywy 112 i ustawy o VAT oraz wyrażane na ich tle poglądy Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej i Naczelnego Sądu Administracyjnego ocenił, że opisane we wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej zdarzenia związane ze sprzedażą działek nie mieszczą się w zakresie działalności gospodarczej określonej w art. 15 ust. 1 i 2 ustawy o VAT. Pozostają natomiast w zakresie zarządu majątkiem prywatnym małżonków. Dokonując sprzedaży działek w warunkach opisanych we wniosku małżonka wnioskodawcy nie działa w charakterze podatnika, sprzedaż działek przez małżonkę wnioskodawcy nie podlega zaś opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług.
2. Skarga kasacyjna.
2.1. Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wywiódł organ podatkowy wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego na podst. art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm. - dalej p.p.s.a.) tj.:
1) art. 5 ust. 1 pkt 1, art. 7 ust. 1 oraz art. 15 ust. 1 i 2 ustawy o VAT, poprzez ich błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwą ocenę zastosowania polegającą na przyjęciu, że zainteresowany niebędący stroną postępowania dokonując sprzedaży działek w warunkach opisanych we wniosku nie działa w charakterze podatnika i sprzedaż działek przez zainteresowanego niebędącego stroną postępowania nie podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług.
3. Odpowiedź na skargę kasacyjną.
3.1. W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik skarżącego wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie na jego rzecz kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
4. Skarga kasacyjna organu podatkowego pozbawiona jest uzasadnionych podstaw.
4.1. Ze sformułowanych w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego wynika, że spór w sprawie sprowadza się do odpowiedzi na pytanie czy zainteresowana niebędąca stroną postępowania -małżonka wnioskodawcy dokonując sprzedaży działek opisanych we wniosku interpretacyjnym występuje lub będzie występowała w charakterze podatnika podatku VAT, w rozumieniu art. 15 ust. 1 ustawy o VAT, prowadząc działalność gospodarczą w myśl art. 15 ust. 2 ustawy o VAT i czy w konsekwencji czynność ta podlega lub będzie podlegała opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług na podstawie art. 5 ust. 1 w zw. z art. 7 ust. 1 ustawy o VAT.
4.2. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko przyjęte w zaskarżonym wyroku Sądu pierwszej instancji. Chybione okazały się zarzuty naruszenia prawa materialnego wskazane przez autora skargi kasacyjnej, które zmierzały do podważenia argumentacji Sądu pierwszej instancji, że działki opisane we wniosku interpretacyjnym stanowią składnik przedsiębiorstwa prowadzonego przez małżonkę wnioskodawcy tj. gospodarstwo rolne.
Odnosząc się do meritum sporu wskazać należy, za Sądem pierwszej instancji, że fakt zarejestrowania małżonki wnioskodawcy jako podatnika podatku od towarów i usług sam w sobie nie powoduje by wszelkie dokonywane przez nią czynności sprzedaży nieruchomości kwalifikować jako dostawę towarów w rozumieniu art. 7 ust. 1 ustawy o VAT, dokonywaną przez podatnika, o którym mowa w art. 15 ust. 1 tej ustawy. Niewątpliwie osoby fizyczne, nawet mające formalny status podatnika podatku od towarów i usług, nie zawsze działają w takim charakterze. Poza wykonywaniem działalności gospodarczej mogą one podejmować działania, w tym czynności prawne odnoszące się do rzeczy będących towarami w rozumieniu art. 2 pkt 6 ustawy o VAT, których nie można jednak zakwalifikować jako czynności objętych podatkiem od towarów i usług, bowiem stanowią one przejaw zarządzania majątkiem prywatnym.
Nietrafnie organ interpretacyjny wyprowadził z treści wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej, że sprzedaż działek przez małżonkę wnioskodawcy w warunkach opisanych we wniosku nie mieści się w zakresie zarządu majątkiem prywatnym małżonków. Należy zaakcentować ponownie, że wnioskodawca, opisując okoliczności nabycia, połączenia i podziału działek, w tym okoliczność, że nabycie nastąpiło od osoby prywatnej i w związku z nabyciem nie został odliczony przez małżonkę wnioskodawcy podatek naliczony, a także wskazując na motywacje działania małżonków związane wyłącznie z celami zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych własnych i dzieci oraz na okoliczność, że działki objęte wnioskiem nigdy nie były wykorzystywane do działalności gospodarczej w ramach gospodarstwa rolnego, tj. produkcji owoców i warzyw wskazuje, że sprzedaż działki jeżeli nastąpi to w ramach zarządu majątkiem prywatnym i nie ma żadnego związku z działalnością gospodarczą małżonki wnioskodawcy. Ponadto właściwie uzasadniając swoje stanowisko wnioskodawca powoływał się się na orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (wyrok z 15 września 2011 r. w połączonych sprawach C-180 i 181/10) oraz sądów administracyjnych (wyrok składu siedmiu sędziów z dnia 29 października 2007 r., sygn. akt I FPS 3/07).
4.3. Należy zauważyć, że z uwagi treść art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz.U. z 2020 r. poz. 333) zakupione przez małżonków w 2012 r. nieruchomości ze względu na kwalifikację objętych nimi gruntów, stały się częścią gospodarstwa rolnego w rozumieniu tego przepisu, to jednak nie oznacza to, że stały się one składnikiem przedsiębiorstwa prowadzonego przez małżonkę wnioskodawcy. Jak bowiem wskazał wnioskodawca na działkach tych nigdy nie była prowadzona produkcja rolna. Ponadto wyjaśniono, że poza scaleniem zakupionych dwóch działek, a następnie podziałem powstałej w ten sposób działki na pięć, tj. czterech działek, w zamierzeniu małżonków przeznaczonych pod budowę domów jednorodzinnych dla małżonków i ich dzieci, oraz jednej działki stanowiącej drogę dojazdową, małżonkowie nie podejmowali żadnych działań, które wskazywałyby, że zakup działek i ich następna sprzedaż następują w ramach działalności gospodarczej. W szczególności nie podejmowali działań związanych z uzbrojeniem działek ze względu na przeznaczenie budowlane, uzyskiwaniem odpowiednich pozwoleń, czy wreszcie działań marketingowych.
Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd Sądu pierwszej instancji, że działki które wnioskodawca wraz z małżonką będą sprzedawać nastąpią w ramach zarządu majątkiem prywatnym i nie stanowią zbycia dokonanego w ramach prowadzonej działalności gospodarczej (gospodarstwa rolnego). W tej sytuacji należy uznać, że sprzedaż działek będzie przejawem realizacji prawa do rozporządzania składnikami jednoznacznie związanymi z prywatnym majątkiem zainteresowanej niebędącej stroną postępowania. Raz jeszcze należy podkreślić, że fakt, iż przedmiotowe działki zostały wcielone do gospodarstwa rolnego wnioskodawcy i jego małżonki nie oznacza, że były i są wykorzystywane przy działalności małżonki wnioskodawcy w zakresie handlu owocami i warzywami. Nietrafnie organ interpretacyjny wyprowadził z treści wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej, że działki stanowią składnik przedsiębiorstwa – gospodarstwa rolnego prowadzonego przez małżonkę wnioskodawcy. Z niniejszej sprawy nie wynika aby działki były wykorzystywane do prowadzenia działalności gospodarczej zatem należą do majątku osobistego.
4.4. Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że prawidłowa wykładnia art. 15 ustawy o VAT, który realizuje wdrożenie do polskiego porządku prawnego art. 9 dyrektywy Rady 2006/112/WE z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej musi uwzględniać wskazania wynikające z orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE), w szczególności stanowisko wyrażone w wyroku Trybunału z 15 września 2011 r. w sprawach połączonych Słaby i Kuć, C-180/10 i C-181/10, ECLI:EU:C:2011:589.
Zasadniczym wskazaniem powołanego orzeczenia jest teza, zgodnie z którą dostawę gruntu przeznaczonego pod zabudowę należy uznać za objętą podatkiem od wartości dodanej na podstawie prawa krajowego państwa członkowskiego, jeżeli państwo to skorzystało z możliwości przewidzianej w art. 12 ust. 1 Dyrektywy 112, niezależnie od częstotliwości takich transakcji oraz tego, czy sprzedawca prowadzi działalność producenta, handlowca lub usługodawcy, pod warunkiem że transakcja ta nie stanowi jedynie czynności związanej ze zwykłym wykonywaniem prawa własności. Jak uznał TSUE, osoby fizycznej, nie można uznać za podatnika podatku od wartości dodanej w rozumieniu art. 9 ust. 1 i art. 12 ust. 1 dyrektywy 2006/112 w związku ze sprzedażą gruntu, jeżeli sprzedaż ta następuje w ramach zarządu majątkiem prywatnym tej osoby. Natomiast jeżeli osoba ta w celu dokonania wspomnianej sprzedaży podejmuje aktywne działania w zakresie obrotu nieruchomościami, angażując środki podobne do wykorzystywanych przez producentów, handlowców i usługodawców, należy uznać ją za podmiot prowadzący "działalność gospodarczą" w rozumieniu tego przepisu, a więc za podatnika podatku od wartości dodanej. W powołanym wyroku TSUE zawarł wskazówki pomocne przy ocenie charakteru podejmowanej działalności akcentując aktywność podejmowanych działań w zakresie obrotu nieruchomościami, z zaangażowaniem środków podobnych do wykorzystywanych przez producentów, handlowców i usługodawców. Takie aktywne działania mogą polegać na przykład na czynieniu nakładów na grunt albo na działaniach marketingowych. Działania takie nie należą do zakresu zwykłego zarządu majątkiem prywatnym, w związku z czym w takiej sytuacji dostawy terenu budowlanego nie można uznać za czynność związaną ze zwykłym wykonywaniem prawa własności (pkt 40-41 wyroku). Wnioskodawca w niniejszej sprawie wyraźnie wskazał, że nie będzie dokonywał żadnych czynności inwestycyjnych, w tym działki nie będą wystawione na sprzedaż.
4.5. Uwzględniając regulacje dyrektywy 112 i ustawy o VAT oraz wyrażane na ich tle poglądy Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej i Naczelnego Sądu Administracyjnego należy ocenić, że opisane we wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej zdarzenia związane ze sprzedażą działek nie mieszczą się w zakresie działalności gospodarczej określonej w art. 15 ust. 1 i 2 ustawy o VAT. Pozostają natomiast w zakresie zarządu majątkiem prywatnym małżonków. Dokonując sprzedaży działek w warunkach opisanych we wniosku małżonka wnioskodawcy nie działa w charakterze podatnika, a sprzedaż działek nie podlega zaś opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług.
Konsekwentnie, tak do stanu faktycznego sprawy jaki treści wniosku należy uznać, że grunty będące przedmiotem zapytania nie były i nie są wykorzystywane do działalności rolniczej. Zainteresowana w sprawie małżonka wnioskodawcy prowadziła i prowadzi gospodarstwo rolne na działkach położonych w innej lokalizacji. Ponadto udzielając odpowiedzi organowi interpretacyjnemu wskazała na zgodny z rzeczywistością stan faktyczny sprawy. Zainteresowana oświadczyła, że nigdy działek, które były przedmiotem zapytania nie wykorzystywała do prowadzonej działalności rolniczej, co organ powinien uwzględnić w procesie wydawania interpretacji. Z tego też powodu działki te należało zakwalifikować wbrew nieuprawnionemu twierdzeniu organu jako majątek prywatny, którego zbycie jest wyłączone spod opodatkowania podatkiem VAT. Trudno także podzielić słuszność zarzutu organu sformułowanego w skardze kasacyjnej tj. niewłaściwej oceny zastosowania wskazanych przepisów, zważywszy na stan sprawy, w którym w sposób jasny opisano cel zakupu nieruchomości, a okoliczność braku wykorzystania do produkcji rolnej organ pominął. Zarzut organu interpretacyjnego, co do naruszenia prawa materialnego przez Sąd pierwszej instancji tj. art. 5 ust. 1 pkt 1, art. 7 ust. 1 oraz art. 15 ust. 1 i 2 ustawy o VAT okazał się niezasadny.
Biorąc powyższe pod uwagę organ podatkowy błędnie zinterpretował przepisy prawa podatkowego a Sąd pierwszej instancji prawidłowo na podstawie art. 146 § 1, stosując odpowiednio art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., uchylił interpretację w zaskarżonej części. Prowadząc ponownie postępowanie organ interpretacyjny powinien uwzględnić wyrażoną w niniejszym sprawie ocenę prawną.
4.6. W tym stanie rzeczy, wobec braku usprawiedliwionych podstaw, skarga kasacyjna podlegała oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a.
4.7. Orzeczenie w przedmiocie kosztów postępowania wydano na podstawie art. 204 pkt 2 w zw. art. 205 § 2 p.p.s.a.
Elżbieta Olechniewicz Sylwester Marciniak Janusz Zubrzycki
sędzia WSA (del.) sędzia NSA sędzia NSA