Wyrok NSA z dnia 17 lutego 2026, sygn. I FSK 2029/24

Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wniósł organ podatkowy, zaskarżając ów wyrok w całości, domagając się jego uchylenia w całości i oddalenia skargi, a ewentualnie przekazania sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, a także zasądzenia na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania.

Zaskarżonemu wyrokowi DIAS na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zarzucił naruszenie, tj.:

1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 133 § 1 i art. 134 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 O.p. w związku z art. 162 § 1-4 i art. 163 § 1-3 O.p. przez uchylenie postanowienia DIAS z dnia 24 stycznia 2024 r. na skutek niezasadnego uznania przez Sąd, że postanowienie o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji organu pierwszej instancji jest przedwczesne, bowiem legalność takiego rozstrzygnięcia można stwierdzić tylko wtedy, gdy stwierdzenie uchybienia terminowi jest zasadne i nie narusza prawa.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie.

Wstępnie trzeba przypomnieć, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod rozwagę tylko nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w § 2 art. 183 p.p.s.a. Podobnie w trybie tym nie ujawniono podstaw do odrzucenia skargi ani umorzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 p.p.s.a. (por. uchwała NSA

z 8 grudnia 2009 r., sygn. akt II GPS 5/09).

Podkreślić należy, że w niniejszej sprawie przedmiotem kontroli sądowej jest postanowienie o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Równolegle toczy się sprawa w zakresie kontroli sądowoadministracyjnej postanowienia stwierdzającego uchybienie terminowi do wniesienia tego odwołania.

Na ocenę zasadności skargi kasacyjnej wpływ ma wyrok z dnia 17 lutego 2026 r. sygn. akt I FSK 2026/24, którym Naczelny Sąd Administracyjny w wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej DIAS, uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 czerwca 2024 r. sygn. akt III SA/Wa 791/24 uwzględniający skargę spółki i uchylający postanowienie DIAS z dnia 24 stycznia 2024 r. w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania od decyzji NUS z dnia 28 lipca 2023 r.

W wyroku tym Naczelny Sąd Administracyjny podzielił stanowisko organu podatkowego, iż nie istnieje prawna możliwość, na gruncie przepisów O.p., doręczania pism osobom prawnym i jednostkom organizacyjnym niemającym osobowości prawnej na wskazany przez nie adres do doręczeń w kraju. Tym samym za nieprawidłowe uznane zostało stanowisko Sądu pierwszej instancji, który w istocie dopuścił możliwość kierowania w postępowaniu podatkowym korespondencji do osoby prawnej na adres do doręczeń, niebędący adresem siedziby bądź miejsca wykonywania działalności gospodarczej tej osoby prawnej, a wobec złożenia przez stronę zawiadomienia o nowym adresie do korespondencji, stwierdzenie uchybienia terminowi uznał za bezpodstawne.

Zgodnie z art. 162 § 1 O.p w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy, zaś stosownie do jego § 2 podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin.

Przepisy art. 162 § 1 i § 2 O.p. nie pozostawiają wątpliwości co do tego, że aby złożyć wniosek o przywrócenie terminu, termin musi być uchybiony. Wniosek w tym zakresie złożony mimo braku uchybienia terminowi jest bezprzedmiotowy. Z tej perspektywy pierwszeństwo winno mieć zatem rozstrzygnięcie w postaci postanowienia o stwierdzeniu uchybienia terminowi, który z godnie z art. 223 § 2 pkt 1 O.p. biegnie od dnia doręczenia decyzji stronie.

Powyższemu zapatrywaniu odpowiada pogląd ugruntowany w orzecznictwie, iż rozpatrzenie sprawy z wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania w trybie art. 162 O.p. jest na osi czasu etapem następującym po wydaniu postanowienia stwierdzającego uchybienie temu terminowi na podstawie art. 228 § 1 pkt 2 O.p., niezależnie od tego, kiedy wniosek został złożony (po wniesieniu odwołania, czy jednocześnie z nim, por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 maja 2022 r. sygn. akt II FSK 314/22). Dopiero wydanie postanowienia o stwierdzeniu uchybienia terminowi do wniesienia odwołania otwiera drogę do rozpatrzenia wniosku o przywrócenie terminu. Umożliwia ono zajęcie się badaniem jego zasadności, w szczególności oceną przesłanek uzasadniających przywrócenie terminu. Ocena taka jest możliwa tylko i wyłącznie wtedy, gdy termin odwoławczy został przekroczony (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 listopada 2021 r., sygn. akt III FSK 4254/21).

Podstawowym zatem warunkiem przywrócenia terminu – w świetle art. 162 § 1 O.p. – jest uchybienie terminowi, czyli niedokonanie czynności procesowej w przewidzianym terminie. Warunkiem zaś rozpoczęcia biegu terminu do wniesienia odwołania, jest – jak to wynika z art. 223 § 2 pkt 1 O.p., doręczenie decyzji stronie lub stosownie do treści art. 145 § 2 jej pełnomocnikowi.

W związku z powołanym powyżej wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 lutego 2026 r. sygn. akt I FSK 2026/24, nie istnieje w obrocie prawnym prawomocnie potwierdzone rozstrzygnięcie w przedmiocie uchybienia terminowi, bowiem wyrokiem tym sąd kasacyjny uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 czerwca 2024 r. sygn. akt III SA/Wa 791/24, którym uwzględnił on (Sąd pierwszej instancji) skargę spółki i uchylił postanowienie DIAS z dnia 24 stycznia 2024 r. w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania od decyzji NUS z dnia 28 lipca 2023 r. uznawszy, iż nie doszło do skutecznego doręczenia spółce decyzji. Sąd pierwszej instancji został zobligowany przez NSA do ponownej oceny skuteczności doręczenia decyzji, stanowiącego zdarzenie warunkujące rozpoczęcie biegu terminu do wniesienia odwołania i umożliwiające ustalenie czy doszło do jego uchybienia, a w konsekwencji warunkujące możliwość złożenia wniosku o przywrócenie terminu na podstawie art. 162 § 1 O.p. Tylko bowiem prawidłowo dokonane doręczenie jest skuteczne i wywołuje skutki prawne. Kontrola sądowoadministarcyjna zaskarżonego przez stronę postanowienia w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania, z uwagi na wyżej wymieniony wyrok Sądu kasacyjnego pozostaje niezakończona, zaś jej wynik rzutować będzie na sprawę w przedmiocie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, bowiem w przypadku prawomocnego potwierdzenia nieskuteczności doręczenia decyzji wniosek ten może stać się bezprzedmiotowym, w przeciwnym razie aktualne mogą stać się rozważania w przedmiocie braku winy strony w jego uchybieniu. W związku z tym przedwczesne jest merytoryczne orzekanie na obecnym etapie sprawy (w ramach kontroli kasacyjnej) w przedmiocie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, skoro nie jest wiadomym, czy strona rzeczywiście uchybiła terminowi, a także dlatego, że oceny co do zaistnienia podstaw do odmowy przywrócenia terminu dokonać najpierw musi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Dlatego też właśnie zasadnym stało się uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, zobligowanego w pierwszej kolejności, wyżej wymienionym wyrokiem Sądu kasacyjnego do ponownej oceny kwestii skuteczności doręczenia spółce decyzji NUS z dnia 28 lipca 2023 r.

Uwzględniając powyższe należy stwierdzić, że zasadny był zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 162 § 1 O.p. w zakresie uchylenia zaskarżonego postanowienia, które w wyniku kontroli kasacyjnej przeprowadzonej w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 lutego 2026 r. dotyczącej uchybienia terminowi do wniesienia odwołania okazało się niezasadne, bowiem nie została prawomocnie wyjaśniona kwestia skuteczności doręczenia decyzji, od której uzależnione jest otwarcie biegu terminu do wniesienia odwołania, następnie możliwość stwierdzenia ewentualnego uchybienia terminowi do jego wniesienia, które to z kolei (uchybienie) warunkuje możliwość domagania się przywrócenia terminu na podstawie art. 162 § 1 O.p.

Z podanych wyżej powodów, zasadnym okazało się uchylenie zaskarżonego wyroku na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. Orzeczenie o zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego miało umocowanie w art. 203 pkt 2 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.

Elżbieta Olechniewicz Mariusz Golecki Zbigniew Łoboda

Sędzia WSA del. Sędzia NSA Sędzia NSA