Uzasadnienie
1. Wyrok Sądu pierwszej instancji.
1.1. Wyrokiem z dnia 21 kwietnia 2022 r., sygn. akt I SA/Wr 373/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu po rozpoznaniu skargi F. sp. z o.o. w S. (dalej: Strona, Spółka lub Skarżąca) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu (dalej: organ drugiej instancji lub DIAS) z dnia 26 maja 2020 r. w przedmiocie określenia za wrzesień 2015 r. kwoty do zwrotu w terminie 60 dni na rachunek bankowy, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329, ze zm., dalej: p.p.s.a.), oddalił skargę (opisany wyrok i powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są na: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
1.2. Z uzasadnienia wyroku Sądu pierwszej instancji wynika, że zaskarżoną decyzją z dnia 26 maja 2020 r. DIAS, w wyniku rozpoznaniu odwołania Strony od decyzji Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w [...] (dalej: organ pierwszej instancji lub NUS) z dnia 28 grudnia 2018 r. w ww. przedmiocie, utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu swojej decyzji organ pierwszej instancji stwierdził, że Strona w rejestrze zakupów VAT ujęła faktury wystawione przez F.1 sp. z o.o. (dalej: F.1) z uwagi na dokonanie na rzecz wystawcy we wrześniu 2015r. zapłaty należności wynikających z faktur, które pierwotnie ujęto we wcześniejszych okresach rozliczeniowych. NUS, odwołując się do treści art. 89b ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. z 2011 r. nr 177, poz. 1054, ze zm., dalej: ustawa o VAT) wskazał, że Strona powinna skorygować odliczoną kwotę podatku w okresach rozliczeniowych, w których upłynął 150 dzień od dnia upływu terminu płatności określonego na fakturach. W związku z brakiem skorygowania w poszczególnych okresach rozliczeniowych 2013 r. (marzec i czerwiec) podatku naliczonego zawartego w ww. fakturach, zdaniem organu pierwszej instancji, Stronie nie przysługiwało prawo do zastosowania art. 89b ust. 4 ustawy o VAT, gdyż Strona nie wywiązała się z obowiązku, o którym mowa w art. 89b tej ustawy, a jednocześnie dokonała po raz drugi - we wrześniu 2015 r. - obniżenia podatku należnego o kwoty podatku VAT z faktur wystawionych przez F.1.
Ponadto ustalono, że powstanie nadwyżki podatku naliczonego nad należnym we wrześniu 2015 r. w kwocie 376.196,00 zł wynikało częściowo z kwoty przeniesienia z poprzedniego okresu rozliczeniowego (54.936,00 zł). W tym zakresie NUS ustalił, że Strona ujęła w rejestrze zakupów za sierpień 2015 r. oryginały faktur wystawionych przez K. (dalej: K.) o łącznej wartości netto 294.250,00 zł (podatek VAT: 67.677,00 zł). Ustalenia dokonane wobec tego podmiotu podważyły możliwość wykonania usług przez M.S. w ilościach i wartościach wynikających z wystawionych na rzecz Strony faktur. Wątpliwości budziły przede wszystkim zdolności organizacyjne kontrahenta, w odniesieniu do wartości robót wskazanych na fakturach (ponad 600 tys. zł), brak wystarczającej wiedzy, umiejętności i uprawnień koniecznych do realizacji prac budowlanych czy też prowadzenie działalności gospodarczej w zakresie budownictwa bez posiadania żadnych środków technicznych (narzędzi). Organ pierwszej instancji zwrócił uwagę na brak wiedzy wystawcy faktur na temat podstawowych kwestii dotyczących prowadzenia działalności gospodarczej, takich jak: sposób ustalenia ceny świadczonych usług, danych personalnych swoich pracowników, fakt zapłacenia zaliczek na podatek dochodowy i składki ZUS od ich wynagrodzeń, okoliczności sporządzenia i podpisania protokołów odbioru robót, okoliczności wypisywania faktur czy nieznajomość przedstawicieli Skarżącej, bądź innych wykonawców. Ponadto przedmiotowych faktur nie można było w żaden sposób zweryfikować, gdyż nie zawierały jakiejkolwiek ilości i odniesienia do konkretnych odcinków robót. Nie były poparte jakimikolwiek dowodami, z których wynikałby ich zakres lub ilość. Strona nie przedłożyła umowy pisemnej z kontrahentem, wskazując iż nie podpisano umowy ze względu na stale zmieniające się koncepcje zagospodarowania terenów zewnętrznych, w związku z czym wykonawca nie wiedział co wyceniać. Mając na względzie to, iż żadna ze stron nie była w stanie w sposób rzetelny i wiarygodny przedstawić wyjaśnień dotyczących ustalenia wartości prac wykazanych na fakturach, organ pierwszej instancji uznał to za jedną z okoliczności wskazującą, iż roboty budowlane udokumentowane przedmiotowymi fakturami nie zostały faktycznie wykonane przez ich wystawcę. NUS uznał także, że Skarżąca nie dochowała należytej staranności kupieckiej, gdyż nie sprawdziła wykonawcy chociażby pod kątem jego danych personalnych oraz uprawnień do wystawiania faktur i naliczania podatku VAT (kontrahent nie był zarejestrowany jako podatnik VAT.
W konsekwencji powyższego, zdaniem NUS, faktury wystawione przez ww. kontrahenta nie odzwierciedlały rzeczywistego przebiegu operacji gospodarczych, a więc zgodnie z art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. a ustawy o VAT nie stanowiły dla Spółki podstawy do obniżenia kwoty podatku należnego.
Ponadto Strona w dniu 22 października 2016 r. złożyła korektę deklaracji VAT-7 za sierpień i wrzesień 2015 r., uwzględniając w pełni stwierdzone podczas kontroli podatkowej nieprawidłowości i wycofując zakwestionowane faktury z rejestru zakupów za sierpień 2015 r. W związku z tym NUS zawiadomieniem z dnia 17 listopada 2016 r. poinformował Stronę, iż złożona korekta deklaracji VAT-7 za wrzesień 2015 r., stosownie do art. 81b § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2019 r., poz. 900, ze zm., dalej: Ordynacja podatkowa) nie wywołuje skutków prawnych - jest bezskuteczna, gdyż została złożona w toku trwania postępowania podatkowego. Natomiast za skuteczną została uznana korekta deklaracji VAT-7 za sierpień 2015 r., co zdaniem organu, stanowiło przyznanie racji przez Stronę organowi, co do braku zasadności odliczenia podatku naliczonego z faktur VAT wystawionych przez K. Także korekta deklaracji za wrzesień 2015 r., uwzględniająca ustalenia kontroli, zdaniem organu, stanowiła potwierdzenie ustaleń dokonanych przez organ podatkowy.
Organ drugiej instancji, utrzymując w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji, podzielił stanowisko przyjęte w decyzji z dnia 28 grudnia 2018 r. Zdaniem DIAS, w związku z brakiem skorygowania w poszczególnych miesiącach rozliczeniowych 2013 r. (marzec i czerwiec 2013 r.) podatku naliczonego zawartego w fakturach wystawionych przez F.1 oraz nieuregulowaniem należności wynikających ze spornych faktur, Stronie nie przysługiwało prawo do zastosowania art. 89b ust. 4 ustawy VAT. Organ drugiej instancji podzielił także argumentację NUS w zakresie faktur wystawionych przez K., wskazując, że poczynione ustalenia wobec tego kontrahenta podważały możliwość wykonania przez niego usług w ilościach i wartościach wynikających z zakwestionowanych faktur.
1.3. Sąd, oddalając skargę Strony uznał, że zaskarżona decyzja nie uchybiła przepisom postępowania, tj. art. 122, art. 180 § 1, art. 187 § 1, art. 188, art. 191 oraz 210 § 4 Ordynacji podatkowej. Zdaniem Sądu pierwszej instancji zgromadzony materiał był wystarczający do stwierdzenia że Strona nie miała prawa do pomniejszenia podatku należnego o podatek naliczony z faktur wystawionych przez K., w konsekwencji czego organ prawidłowo uznał, że faktury te nie odzwierciedlały rzeczywistego przebiegu transakcji gospodarczych, tym samym, zgodnie z treścią przepisu 88 ust. 3a pkt 4 lit. a) ustawy VAT, nie stanowiły dla Strony podstawy do obniżenia kwoty podatku należnego. WSA oddalił zgłoszone przez Stronę wnioski dowodowe jako niespełniające wymogów z art. 106 § 3 p.p.s.a. Sąd wskazał, że wniosek o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego nie spełnia przesłanek przewidzianych w tym przepisie, albowiem nie jest to dowód z dokumentu.
Sąd pierwszej instancji podzielił także stanowisko organów podatkowych co do braku podstaw do zastosowania przez Stronę art. 89b ust. 4 ustawy VAT z uwagi na nie spełnienie przewidzianych w tym przepisie przesłanek. Przy czym wystraczające jest, zdaniem Sądu, nie spełnienie choćby jednej z nich. Strona natomiast nie skorygowała odliczonej kwoty podatku w okresach rozliczeniowych, w których upływał 150 dzień od dnia upływu terminu płatności określonego w przedmiotowych fakturach, a ewentualne wyksięgowanie tych faktur nie nastąpiło w okresach rozliczeniowych, w których upływał 150 dzień od dnia upływu terminu płatności określonego w fakturach tj. w miesiącu marcu i czerwcu 2013 r.
2. Skarga kasacyjna.
2.1. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła Strona, zaskarżając wyrok w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie:
1) przepisów o postępowaniu w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 174 pkt 2 p.p.s.a., tj. art. 145 § 1 lit. c w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. poprzez oddalenie przez Sąd skargi i utrzymanie w mocy rozstrzygnięcia DIAS w przedmiocie określenia kwoty zwrotu za wrzesień 2015 r., które zostało wydane z naruszeniem:
a) art. 122, art. 187 § 1 oraz art. 191 Ordynacji podatkowej poprzez niestwierdzenie przez Sąd pierwszej instancji naruszenia przez organ przepisów postępowania, które mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w sytuacji gdy zaskarżoną decyzję wydano bez przeprowadzenia pełnego postępowania dowodowego, jak również z naruszeniem zasady swobodnej (lecz nie dowolnej) oceny dowodów, co też doprowadziło organ do nieuprawnionego wniosku, jakoby faktury wystawione przez kontrahenta M.S. nie odzwierciedlały rzeczywistego przebiegu operacji gospodarczych;
b) art. 188 Ordynacji podatkowej poprzez niestwierdzenie przez Sąd pierwszej instancji naruszenia przez organ przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w sytuacji, gdy organ zaniechał przeprowadzenia istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy dowodów, o które wnosiła Skarżąca (np. z opinii biegłych, analizy ksiąg rachunkowych Skarżącej, pominięcie zeznań K.M., czy pominięcie dowodu z decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z dnia 28 lipca 2017 r. określającej M.S. kwotę zobowiązania podatkowego w podatku VAT do zapłaty w trybie art. 108 ust. 1 ustawy o VAT oraz dowodów z fotografii), których przedmiotem było ustalenie, że jedynie M.S., prowadzący działalność gospodarczą pod firmą K. wykonał na rzecz Strony usługi w zakresie robót budowlanych opisanych w wystawionych przez niego fakturach, podczas gdy organ oparł się jedynie na własnych "wątpliwościach" m.in. co do zdolności organizacyjnych M.S., jego wiedzy i umiejętności, środków i odpowiednich narzędzi, a także na zebranym wybiórczo materiale dowodowym w trakcie kontroli a to piśmie ZUS, dotyczącym odprowadzania składek przez M.S. czy piśmie PINB wraz z dziennikiem budowy, który to materiał nie potwierdził jednoznaczne ustaleń organu w zakresie wystawionych przez M.S. rzekomo fikcyjnych faktur, czy faktycznego braku wykonania przez niego usług budowlanych na rzecz Strony;