2.1. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.
3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
3.1. Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy na rozprawie, w granicach wyznaczonych jej zarzutami i wnioskami (art. 183 § 1 w zw. z art. 174 pkt 1 i 2 oraz art. 176 P.p.s.a.) biorąc pod uwagę z urzędu przesłanki nieważności postępowania (art. 183 § 2 pkt 1-6 P.p.s.a.) stwierdził, że skarga kasacyjna nie jest zasadna.
Nie stwierdzono też podstaw do odrzucenia skargi ani umorzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 P.p.s.a. (zob. uchwała NSA z 8 grudnia 2009 r., sygn. akt II GPS 5/09; publ. CBOSA).
3.2. Niniejsze uzasadnienie wyroku ograniczone jest do oceny zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej, gdyż stosownie do art. 193 zdanie drugie P.p.s.a. uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Powołany przepis stanowi lex specialis wobec art. 141 § 4 P.p.s.a. i jednoznacznie określa zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok w przypadku, gdy oddala skargę kasacyjną (zob. wyrok NSA z 23 maja 2023 r., II OSK 1780/20; publ. CBOSA). Z tego względu uzasadnianie wyroku oddalającego skargę kasacyjną, nie musi zawierać opisu przebiegu postępowania i wydanych w sprawie rozstrzygnięć, które to elementy są obligatoryjne w uzasadnieniu wyroku sądu pierwszej instancji.
3.3. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając skargę kasacyjna wniesioną w niniejszej sprawie miał na uwadze, że zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej. Sąd z urzędu bierze pod uwagę wymienione w art. 183 § 2 P.p.s.a. przesłanki nieważności postępowania, które w tej sprawie nie wystąpiły. Strony mogą przytaczać nowe uzasadnienie podstaw kasacyjnych. Oznacza to, że kontrola instancyjna orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego sprawowana jest w ramach zakreślonych przez podstawy kasacyjne, określające rodzaj zarzucanego zaskarżonemu orzeczeniu naruszenia prawa, jak i jego zakres, wskazane i uzasadnione w skardze kasacyjnej. Zakres kontroli sprawowanej przez sąd drugiej instancji wyznaczają przyczyny wadliwości wyroku sądu pierwszej instancji, które zostaną wskazane w skardze kasacyjnej. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że Naczelny Sąd Administracyjny jest władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej, w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Na podstawie przytoczonego przepisu w postępowaniu przed sądem drugiej instancji nie ma odpowiedniego zastosowania art. 134 § 1 P.p.s.a., który nakazuje przy rozpoznaniu skargi uwzględnić wszystkie naruszenia prawa, mogące stanowić podstawę uwzględnienia skargi, także wtedy gdy nie zostały one podniesione w skardze. Sąd drugiej instancji nie może poprawiać podstaw zaskarżenia i wniosków skargi kasacyjnej, gdyż oznaczałoby to działanie z urzędu, niedopuszczalne w świetle cytowanego przepisu (zob. wyroki NSA: z 21 kwietnia 2004 r., sygn. akt FSK 13/04; z 22 lipca 2004 r., sygn. akt GSK 356/04 i z 22 września 2017 r., sygn. akt II FSK 2065/17; publ. CBOSA). Nie jest dopuszczalna rozszerzająca wykładnia zakresu zaskarżenia i jego kierunków oraz konkretyzowanie czy uściślanie zarzutów skargi kasacyjnej bądź poprawianie występujących w niej niedokładności. Wadliwe sformułowanie podstaw kasacyjnych obciąża stronę wnoszącą ułomnie skonstruowany środek zaskarżenia, uniemożliwiając prawidłową ocenę kwestionowanego orzeczenia (zob. np. wyroki NSA: z 8 maja 2014 r., sygn. akt I GSK 1005/12; z 2 września 2014 r., sygn. akt II OSK 435/13; z 13 listopada 2014 r., sygn. akt I OSK 1420/14; z 19 listopada 2014 r., sygn. akt I FSK 1367/13; z 27 stycznia 2015 r., sygn. akt II GSK 2140/13; publ. CBOSA).
3.4. W rozpoznanej sprawie organy podatkowe przeprowadziły postępowanie podatkowe, w którym zebrany został obszerny materiał dowodowy. Na podstawie tego materiału ustalono w sposób szczegółowy łańcuchy transakcji handlowych, w których miała uczestniczyć skarżąca spółka, jako podmiot dokonujący zakupu i sprzedaży różnych towarów. Z dowodów zgromadzonych w sprawie wynika, że łańcuchy te zostały zorganizowane przez A. S. i M. S. z udziałem podmiotów powołanych w celu popełnienia oszustwa podatkowego. W łańcuchach tych występowały podmioty będące tzw. znikającymi podatnikami oraz podmioty mające na celu wydłużenie łańcucha fikcyjnych transakcji w celu upozorowania prowadzenia rzeczywistych zakupów i sprzedaży towarów. Z ustaleń poczynionych na podstawie dowodów zgromadzonych w postępowaniu podatkowym wynika w sposób jasny, że zakwestionowane w rozpoznanej sprawie transakcje nie miały na celu rzeczywistego obrotu gospodarczego, lecz stanowiły czynności jedynie ten obrót udające. Celem tego procederu było uzyskiwanie wpływów z podatku VAT, który nie został zapłacony na poprzednich etapach obrotu. Zgromadzone w sprawie dowody potwierdzają, że w sprawie wystąpiły liczne podmioty, które miały siedziby w wirtualnych biurach, nie zatrudniały odpowiedniego personelu, nie miały środków majątkowych odpowiednich do prowadzenia działalności handlowej. W organizację oszukańczych transakcji zaangażowane były też podmioty prowadzące działalność transportową, które miały na celu upozorowanie transportu towarów będących przedmiotem fikcyjnych transakcji w tym też za granicę w celu wykazania wewnątrzwspólnotowych dostaw towarów.
3.5. W rozpoznanej sprawie w zaskarżonej decyzji w sposób szczegółowy przedstawiono funkcjonowanie poszczególnych łańcuchów podmiotów, w których występowały fikcyjne podmioty gospodarcze i fikcyjne transakcji z udziałem skarżącej spółki. W decyzji w oparciu o ustalenia z innych postępowań w tym postępowań karnych oraz w oparciu o liczne zeznania świadków będących uczestnikami oszustwa, w którym występowała skarżąca spółka, ustalono w sposób niebudzący wątpliwości, że transakcje wskazane w zaskarżonej decyzji miały na celu oszustwo podatkowe. O tym, że zakwestionowane transakcje nie miały oszukańczego charakteru nie może świadczyć podnoszona w skardze kasacyjnej okoliczność, że w części tych transakcji doszło do obrotu rzeczywistym towarem (oleje silnikowe). Okoliczność ta nie wyklucza oszustwa, jeżeli przedmiotem obrotu jest towar, od którego sprzedaży na wcześniejszych etapach obrotu nie został zadeklarowany i rozliczony podatek należny. W takiej sytuacji sprzedaż towaru ostatecznemu odbiorcy, w rozpoznanej sprawie byli to odbiorcy hurtowi lub detaliczni prowadzący rzeczywistą działalność, sprawia, że podatek VAT, który nie został zadeklarowany przed organem podatkowym na początku łańcucha transakcji zostaje w rzeczywistości sfinansowany przez ostatecznego nabywcę a środki finansowe pobrane pod tytułem tego podatku w cenie sprzedaży towaru trafiają do podmiotów biorących udział w oszustwie. W rozpoznanej sprawie na podstawie dowodów niebudzących wątpliwości wykazano, że w łańcuchach transakcji dotyczących określonych grup towarów występowały podmioty nie rozliczające się z podatku VAT z tytułu tych transakcji. Oprócz tego należy podkreślić, że powołane w zaskarżonej decyzji dowody wskazują na to, że liczne zakwestionowane w rozpoznaj sprawie transakcje prowadzone były z użyciem tego samego towaru, który krążył pomiędzy podmiotami biorącymi udział w łańcuchu oszukańczych transakcji. Dlatego same zeznania pracowników skarżącej spółki, według których towar był dostarczany do skarżącej spółki i rozładowywany, nie mogły zostać uznane za dowód potwierdzający rzeczywisty charakter tych transakcji. Zasadnie też w rozpoznanej sprawie nie uznano za rzeczywiste transakcji dostaw płynów eksploatacyjnych do samochodów i kołpaków kół, wykazanych przez skarżącą spółkę na rzecz spółki z o.o. G., która była komplementariuszem skarżącej spółki. Z ustaleń dokonanych w postępowaniu podatkowym wynika, że skarżąca spółka został włączona do dostaw tych towarów bez racjonalnego uzasadnienia ekonomicznego jej udziału w tych transakcjach. Skarżąca spółka na transakcjach tych miała uzyskać znikomą marżę (poniżej 1%) a same transakcje technicznie odbywały się bezpośrednio pomiędzy spółką z o.o. G. i dystrybutorami wymienionych towarów. Skarżąca spółka występowała w tych transakcjach jedynie "fakturowo" bez wykonywania rzeczywistych czynności związanych z zakupem i sprzedażą tych towarów. W tej sytuacji wniosek organów i sądu pierwszej instancji, że transakcje te nie miały rzeczywistego charakteru był w pełni zasadny. Uzasadnione było też potraktowanie tych transakcji jako elementu procederu, w którym skarżąca zajmowała się realizacją oszustwa podatkowego, który to element miał służyć uwiarygodnieniu faktu prowadzenia przez skarżącą spółkę rzeczywistej działalności gospodarczej. Na tej samej zasadzie za prawidłową należało uznać ocenę transakcji dokonanej ze spółką z o.o. G., której przedmiotem była sprzedaż samochodu [...].
3.6. Nie zasługiwał na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 123 § 1 w zw. z art. 180 O.p., w którego uzasadnieniu zawarto odwołania do wyroku TSUE w sprawie C-189/18. W rozpoznanej sprawie zaskarżona decyzja i decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane także na podstawie dowodów zgromadzonych w innych postepowaniach. Dowody te dotyczyły okoliczności, które miały związek z rozpoznaną sprawą. W rozpoznanej sprawie nie wystąpiło tak, jak w sprawie zakończonej powołanym wyrokiem, związanie organów podatkowych decyzją wydaną w innym postępowaniu podatkowym. Skarżącej spółce umożliwiono zapoznanie się ze wszystkimi dowodami, które stanowiły podstawę do wydania dotyczących jej decyzji w obydwu instancjach. Organy podatkowe nie miały obowiązku włączania do akt niniejszej sprawy wszystkich dowodów, które zostały zebrane w postępowaniach prowadzanych w stosunku do podmiotów występujących w łańcuchach transakcji, w których udział brała też skarżąca spółka. Wystarczające było włącznie tylko tych dowodów, które dotyczyły bezpośrednio okoliczności powołanych w zaskarżonej decyzji (zob. pkt 56-58 uzasadnienia powołanego wyroku).
3.7. Skarżącą spółka w skardze kasacyjnej zarzuciła, że w rozpoznanej sprawie odmówiono jej powtórzenia dowodów z przesłuchania świadków wskazanych w skardze kasacyjnej, którzy zostali przesłuchani w innych postępowaniach. W związku z tym zarzutem podniesiono, że ponowne przesłuchanie tych świadków było uzasadnione, gdyż treść tych zeznań odbiegała od zeznań złożonych w postępowaniu prowadzanym w niniejszej sprawie. Zarzut ten nie został bliżej wyjaśniony, gdyż nie wskazano w skardze kasacyjnej okoliczności świadczących o tym, że zeznania te były rozbieżne. Analiza akt sprawy nie potwierdza zarzutu skarżącej spółki o tym, że wskazani w skardze kasacyjnej świadkowie złożyli rozbieżne zeznania. Zawarte w skardze kasacyjnej twierdzenia skarżącej spółki związane z tą kwestią są ogólne i nie odwołują się do konkretnych okoliczności sprawy. W tej sytuacji należało stwierdzić, że skarżąca spółka pomimo postawienia zarzutu naruszenia art. 188 O.p. przez odmowę powtórzenia dowodów z przesłuchania świadków nie wykazała okoliczności mogących świadczyć tym, że w rozpoznanej sprawie mogło dojść do naruszenia tego przepisu oraz, że naruszenie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Dlatego należało stwierdzić, że w związku z podnoszonym w skardze kasacyjnej naruszeniem art. 188 O.p. nie została sformułowana prawidłowa podstawa kasacyjna, o której mowa w art. 176 § 1 pkt 2 w zw. z art. 174 pkt 2 P.p.s.a.
3.8. Nie zasługiwały też na uznanie twierdzenia skarżącej spółki odnoszące się do stanu jej świadomości udziału w grupie podmiotów zajmującej się oszustwami podatkowymi. Argumentacja skargi kasacyjnej odnosząca się do tej kwestii jest ogólna i ma charakter polemiki ze stanowiskiem sądu pierwszej instancji, która nie odnosi się do konkretnych okoliczności sprawy, które mogłyby stanowić podstawę do stwierdzenia, że sąd pierwszej instancji błędnie ocenił na ile świadomie skarżąca spółka zaangażowana była w wykonywanie fikcyjnych transakcji gospodarczych, których jedynym celem było wyłudzanie podatku VAT. Ogólny charakter polemiki zawartej w skardze kasacyjnej, która skierowana jest przeciwko ocenie omawianej kwestii przez sąd pierwszej instancji sprawia, że ocena ta nie mogła zostać uznana za błędną.
3.9. W świetle powyższych wniosków należało stwierdzić, że nie zasługiwały na uwzględnienie zarzuty zawarte w skardze kasacyjnej, które odnosiły się do dokonania przez sąd pierwszej instancji błędnej oceny prawnej zgodności z prawem postępowania wyjaśniającego prowadzonego w sprawie przez organy podatkowe. W rozpoznanej sprawie nie doszło do naruszenia w postępowaniu podatkowym powołanych w skardze kasacyjnej przepisów art. 121 § 1, art. 122, art. 123 § 1 i 2 oraz art. 187 § 1, art. 188, art. 190, art. 191, art. 192, a także art. 210 § 1 pkt 6 oraz § 4 O.p. Skoro w rozpoznanej sprawie w sposób skuteczny nie została podważona prawidłowość ustalenia podstawy faktycznej zaskarżonej decyzji, to nie zasługiwały na uwzględnienie zarzuty naruszenia przez sąd pierwszej instancji przepisów art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. a) ustawy o VAT i art. 86 ust. 1 i 2 pkt 1 lit. a) ustawy o VAT w zw. z art. 167 i art. 168 lit. a) Dyrektywy 112 przez ich błędne zastosowanie. W sytuacji, gdy w postępowaniu podatkowym wykazane zostało, że skarżąca spółka dokonywała fikcyjnych transakcji gospodarczych, które miały na celu realizację oszustwa podatkowego związanego z podatkiem VAT, na podstawie powołanych przepisów należało skarżącej odmówić prawa do odliczenia kwot podatku, które skarżącą w deklaracjach podatkowych wykazała jako podatek naliczony przy transakcjach gospodarczych, a które w istocie podatkiem takim nie były, gdyż powiązane były wyłącznie z fikcyjnymi transakcjami niestanowiącymi obrotu gospodarczego.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za niezasadną i na podstawie art. 184 P.p.s.a. ją oddalił. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1, art. 205 § 2 i art. 209 P.p.s.a.
|Sędzia WSA (del.) |Sędzia NSA |Sędzia NSA |
|Elżbieta Olechniewicz |Sylwester Golec |Artur Mudrecki |