W interpretacji wskazano również, że z opisu sprawy wynika, iż przedmiotem sprzedaży będą działki niezabudowane, jednak z miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego dla tych działek opracowanego z inicjatywy Gminy wynika, że jest to teren przeznaczony pod aktywizację z przeznaczeniem na zagospodarowanie kompleksowe z preferencją dla dużych inwestorów. W świetle powyższych okoliczności organ uznał, że sprzedawane działki spełniają definicję terenów budowlanych w rozumieniu art. 2 pkt 33 ustawy z 11 marca 2004r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2020r., poz. 106 ze zm., dalej: "ustawa
o podatku od towarów i usług").
1.4. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, rozpoznając wniesioną skargę stwierdził, że zasługuje ona na uwzględnieniu, bowiem zaskarżona interpretacja narusza prawo. Sąd pierwszej instancji, po przywołaniu mających zastosowanie przepisów prawa oraz orzecznictwa zarówno sądów krajowych, jak i Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, podzielił stanowisko skarżącego, że podjęte przez niego działania stanowią w istocie zwykłe wykonywanie przez właściciela praw własności, nie zaś aktywności przedsiębiorcy zawodowo zajmującego się obrotem nieruchomościami. Za istotną okoliczność Sąd pierwszej instancji uznał, że skarżący z własnej inicjatywy nie dokonywał żadnych działań i nakładów finansowych na spornej nieruchomości, zaś działania podjęte z inicjatywy nabywcy nieruchomości, służyły wyłącznie do realizacji jego własnych celów. Skarżący nie ustalał jakichkolwiek biznesowych celów swoich działań, nie angażował szczególnych środków, czy zasobów w proces sprzedaży. Nabywca trafił do niego sam, skarżący nie korzystał nawet z mediów w celu jego znalezienia. Działania skarżącego nie wykroczyły poza ramy czynności związanych ze zwykłym wykonywaniem prawa własności, nie przybrały formy zawodowej (profesjonalnej).
1.5. Mając powyższe na uwadze, Sąd pierwszej instancji uznał, że zaskarżona interpretacja narusza prawo i na podstawie art. 146 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U
z 2019r., poz. 2325 ze zm., dalej: "ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi") uchylił zaskarżoną interpretację indywidualną.
2. Skarga kasacyjna i odpowiedź na skargę kasacyjną.
2.1. W skardze kasacyjnej pełnomocnik Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej zaskarżył wyrok Sądu pierwszej instancji w całości i zarzucił, w ramach podstawy kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 2 ustawy Prawo
o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
- art. 15 ust. 1 i 2 ustawy o podatku od towarów i usług w zw. z art. 9 ust. 1 Dyrektywy 2006/112/WE Rady z dnia 28 listopada 2006r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz. Urz. UE L 347 z dnia 11.12.2006, str. 1, ze zm.), poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że udzielenia przez właściciela nieruchomości (na podstawie umowy przedwstępnej) potencjalnemu nabywcy pełnomocnictwa do dokonywania szeregu czynności mających na celu przygotowanie nieruchomości do sprzedaży i warunkujących dojście tej umowy do skutku, nie można utożsamiać z działaniem w charakterze podatnika w rozumieniu tych przepisów; podczas gdy ich prawidłowa wykładnia prowadzi do wniosku, iż czynności takie - pomimo, iż są dokonywane w oparciu o udzielone przez sprzedającego pełnomocnictwo - są wykonywane w jego imieniu i na jego rzecz (w jego interesie majątkowym), przed przeniesieniem własności nieruchomości, a tym samym przesądzają o aktywności właściciela w przedmiocie zbycia nieruchomości, porównywalnej do działań podmiotów zajmujących się profesjonalnie tego rodzaju obrotem;
- art. 15 ust. 1 i 2 ustawy o podatku od towarów i usług, poprzez ich niezastosowanie w niniejszej sprawie na skutek błędnego przyjęcia, że Skarżący z własnej inicjatywy nie dokonywał żadnych działań i nakładów finansowych na spornej nieruchomości, zaś działania podjęte przez nabywcę nieruchomości służyły wyłącznie do realizacji jego własnych celów; podczas gdy w rzeczywistości działania za pośrednictwem pełnomocnika - działającego w imieniu i na rzecz skarżącego - stanowią ciąg zdarzeń, które wywołają skutki bezpośrednio w sferze prawnej skarżącego (mocodawcy), a co więcej - warunkują dojście do skutku umowy sprzedaży nieruchomości, a tym samym wskazują na aktywność skarżącego w zakresie obrotu nieruchomościami porównywalną do działań podmiotów zajmujących się profesjonalnie tego rodzaju obrotem, co z kolei przesądza o opodatkowaniu transakcji podatkiem \/AT.
2.2. Powołując się na powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu, oraz zasądzenie od organu podatkowego kosztów postępowania według norm przepisanych.
2.3. Skarżący nie skorzystał z możliwości wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną.
3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
3.1. Zarzuty skargi kasacyjnej nie mają usprawiedliwionych podstaw, dlatego skarga kasacyjna podlegała oddaleniu.
W myśl art. 183 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (podstaw kasacyjnych), chyba że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego wymienione w § 2 powołanego artykułu. Takich jednak przesłanek w niniejszej sprawie z urzędu nie odnotowano. Podobnie w trybie tym nie ujawniono podstaw do odrzucenia skargi ani umorzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (zob. uchwała NSA z dnia 8 grudnia 2009r., sygn. akt II GPS 5/09, ONSAiWSA 2010, nr 3, poz. 40)
Skarga kasacyjna została zatem zbadana według reguły związania zarzutami
w niej zawartymi (art. 183 § 1 ab initio ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W tym zakresie okazała się niezasadna i dlatego podlegała oddaleniu.
3.2. Rozpatrując niniejszą sprawę w granicach zarzutów sformułowanych
w treści skargi kasacyjnej należy stwierdzić, że jej istota sprowadza się
do rozstrzygnięcia, czy skarżący będzie działał w charakterze podatnika VAT w rozumieniu art. 15 ust. 1 i ust. 2 ustawy o podatku od towarów i usług dokonując sprzedaży oznaczonych we wniosku nieruchomości.
Przy wykładni przywołanego powyżej przepisu należy nawiązać do kryteriów określonych przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku z dnia 15 września 2011r. w sprawach połączonych C-180/10 i C-181/10. TSUE stwierdził mianowicie, że osoby fizycznej, która prowadziła działalność rolniczą na gruncie nabytym ze zwolnieniem od podatku od wartości dodanej i przekształconym wskutek zmiany planu zagospodarowania przestrzennego niezależnej od woli tej osoby
w grunt przeznaczony pod zabudowę, nie można uznać za podatnika podatku
od wartości dodanej w rozumieniu art. 9 ust. 1 i art. 12 ust. 1 dyrektywy Rady 2006/112/WE z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku
od wartości dodanej (Dz. Urz. UE Nr L 347, str. 1 z późn. zm.), kiedy dokonuje ona sprzedaży tego gruntu, jeżeli sprzedaż ta następuje w ramach zarządu majątkiem prywatnym. Natomiast, jeżeli osoba ta w celu dokonania wspomnianej sprzedaży podejmuje aktywne działania w zakresie obrotu nieruchomościami, angażując środki podobne do wykorzystywanych przez producentów, handlowców i usługodawców,
w rozumieniu art. 9 ust. 1 akapit drugi dyrektywy 112 należy uznać ją za podmiot prowadzący działalność gospodarczą, a więc za podatnika podatku od wartości dodanej. TSUE wskazał jedynie przykładowo okoliczności, które mogą świadczyć
o tym, że dana osoba sprzedając nieruchomości działa w charakterze podatnika podatku VAT, a podział nieruchomości w celu uzyskania lepszej ceny, liczba transakcji, odstępy pomiędzy transakcjami i wysokość osiągniętych przychodów,
nie są decydujące i nie są czynnościami, które same z siebie wykraczałyby poza zarząd majątkiem prywatnym.
To, czy dany podmiot działa jako podatnik VAT wymaga bowiem oceny odnoszącej się do okoliczności faktycznych danej sprawy. Każdorazowo należy zbadać, jakie środki angażuje sprzedający w celu sprzedaży gruntu. Jeżeli środki te są podobne do tych, które wykorzystują handlowcy, wówczas strona sprzedając grunt, zachowuje się jak handlowiec (por. wyroki NSA z dnia: 29 października 2007r., sygn. akt I FPS 3/07; 22 października 2013r., sygn. akt I FSK 1323/12; 14 marca 2014r., sygn. akt I FSK 319/13; 16 kwietnia 2014r., sygn. akt I FSK 781/13; 27 maja 2014r. sygn. akt I FSK 774/13 i 8 lipca 2015r., sygn. akt I FSK 729/14).
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego po wspomnianym wyżej wyroku TSUE przyjmuje się, że przy ocenie działalności osoby sprzedającej nieruchomości należy uwzględniać działania na poszczególnych etapach aktywności sprzedającego w ich całokształcie, a nie wyłącznie osobno. Należy przede wszystkim mieć na uwadze te elementy, które łączą się z nakładami inwestycyjnymi wykraczającymi poza standardowe działania zarządu majątkiem prywatnym
(por. wyroki NSA z dnia: 9 października 2014r., sygn. akt I FSK 2145/13; 3 marca 2015r., sygn. akt I FSK 1859/13; 11 czerwca 2015r., sygn. akt I FSK 716/14 i 29 listopada 2016r., sygn. akt I FSK 636/15). Nie mają znaczenia zamiar, czy motywy jakimi kieruje się podmiot rozpoczynając działalność gospodarczą, ani jakie potrzeby zaspokaja z uzyskanych środków pieniężnych. Istotne znaczenie mają obiektywne,
a nie subiektywne przesłanki pozwalające odróżnić działania o cechach zawodowych, od tych które mieszczą się w granicach dysponowania majątkiem prywatnym.
3.3. Przy takim rozumieniu przepisów stanowiących materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia, za prawidłową należało uznać ocenę prawną dokonaną przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, że aktywności skarżącego w zakresie przedstawionego we wniosku zamiaru zbycia działek nie można uznać za aktywność porównywalną do aktywności przedsiębiorcy zajmującego się obrotem nieruchomościami.
Trafnie wskazał Sąd pierwszej instancji, że skarżący z własnej inicjatywy
nie dokonywał żadnych działań i nakładów finansowych na spornej nieruchomości, a działania podjęte z inicjatywy nabywcy służyły wyłącznie do realizacji jego własnych celów. Sąd pierwszej instancji podkreślił, że w momencie zawarcia umowy przedwstępnej nabywca nie dysponował jeszcze prawem do nieruchomości nie mógł więc podejmować czynności przysługujących wyłącznie właścicielowi. Oferent chciał się upewnić, czy na nieruchomości tej będzie mógł zrealizować swój zamierzony cel, co zresztą jest całkowicie uzasadnione. W przeciwnym bowiem razie prawdopodobnie nie byłby zainteresowany nabyciem przedmiotowej nieruchomości. Stąd wymogi postawione przez nabywcę w ramach umowy przedwstępnej, dotyczące składania wniosków oraz uzyskiwania zaświadczeń, decyzji, pozwoleń, uzgodnień, sprawdzeń, warunków technicznych, a także możliwości przeprowadzenia przez kupującego analizy stanu prawnego nieruchomości oraz potwierdzenia możliwości budowy na przedmiotowym obszarze obiektu magazynowo – produkcyjnego.
Słuszna jest konkluzja Sądu pierwszej instancji, że czynności dokonywane przez oferenta nie są podejmowane w celu poszukiwania klienta, lecz przez klienta
w celu realizacji jego własnych interesów. "Jeżeli zatem konkretny podmiot zainteresowany nabyciem nieruchomości zawiera umowę przedwstępną, oferuje określoną cenę, ale domaga się udzielenia pełnomocnictwa do dokonania określonych czynności dla upewnienia się czy nieruchomość spełnia jego wymogi, to - zdaniem Sądu - nie można tego utożsamiać z podjęciem przez dotychczasowego właściciela nieruchomości prowadzenia działalności gospodarczej, o której mowa w art. 15 ust. 1 i 2 ustawy o podatku od towarów i usług".
3.4. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela stanowiska autora skargi kasacyjnej, który podnosi, że wobec udzielenia przez skarżącego pełnomocnictwa oferentowi "o tak szerokim zakresie czynności, które dokonywane będą wprawdzie przez samego kupującego, ale w imieniu skarżącego, ma charakter zorganizowany i jest wyrazem aktywnego działania w zakresie obrotu nieruchomościami oraz angażowania środków podobnych do wykorzystywanych przez handlowców". W ocenie organu mamy do czynienia z ciągiem czynności, a nie z pojedynczymi, co więcej dojście do skutku sprzedaży uzależnione jest od spełnienia warunków o charakterze przygotowawczym.
Samo udzielenie pełnomocnictwa oferentowi w wymienionym zakresie nie jest równoznaczne z przekroczeniem przez skarżącego przysługującego mu prawa
do rozporządzania własnym majątkiem prywatnym (por. wyrok NSA z 30 września 2022r., sygn. akt I FSK 451/19). Natomiast badając wszystkie okoliczności faktyczne przedstawione we wniosku wskazać należy, że nie potwierdzają one przyjętej przez autora skargi kasacyjnej koncepcji "wspólnego przedsięwzięcia" skarżącego i oferenta w podejmowaniu aktywnych działań celem sprzedaży nieruchomości. Przede wszystkim podkreślić należy, że skarżący nie występował z jakąkolwiek inicjatywą w zakresie sprzedaży nieruchomości i nie podejmował żadnych działań promocyjnych w tym zakresie. Ponadto to oferent ma wystąpić z wnioskami, uzyskać pozwolenia, dokonać uzgodnień, sprawdzeń, opinii warunków technicznych, a także dokonać analizy stanu prawnego i potwierdzenia możliwości budowy obiektu magazynowo – produkcyjnego. Wszystkie te działania będzie wykonywał na swój koszt, ponosząc ewentualne ryzyko straty poniesionego wkładu. W tych okolicznościach twierdzenie organu, że skarżący podejmuje aktywne działania w zakresie obrotu nieruchomościami, angażując środki podobne do wykorzystywanych przez profesjonalistów jest bezpodstawne.
3.5. Mając na uwadze powyższe, za niezasadne należało uznać podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia art. 15 ust. 1 i 2 ustawy o podatku od towarów i usług, przez ich błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwą ocenę zastosowania.
3.6. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny – uznając, że skarga kasacyjna nie dostarcza uzasadnionych podstaw do uwzględnienia zawartych w niej żądań, działając na podstawie art. 184 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – orzekł, jak w sentencji wyroku.
O kosztach postępowania nie orzeczono z uwagi na brak ku temu podstaw faktycznych i prawnych (brak czynności, z którymi wiąże się zwrot kosztów oraz brak wniosku w tym przedmiocie złożonego na podstawie art. 209 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).
Maja Chodacka Ryszard Pęk Marek Olejnik
sędzia del. WSA sędzia NSA sędzia NSA