3. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając skargę kasacyjną na rozprawie, zważył co następuje:
3.1. Skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw.
Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 193 zd. drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera jedynie ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie określony został zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w sytuacji, gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zd. pierwsze p.p.s.a. Mając to na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny może sprowadzić swoją dalszą wypowiedź już tylko do rozważań oceniających zarzuty postawione wobec zaskarżonego wyroku Sądu pierwszej instancji.
3.2. Najdalej idącym zarzutem skargi kasacyjnej jest zarzut przedawnienia zobowiązania podatkowego i w tym zakresie zarzucono naruszenie art. 70 § 1 O.p. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" p.p.s.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na nieuwzględnieniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku z 21 lipca 2021 r. przedawnienia zobowiązań podatkowych z tytułu podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2009 r. i 2010 r., mimo że w ocenie Skarżącego nie wystąpiły żadne okoliczności, które przerwałyby lub zawiesiły bieg terminu przedawnienia ww. zobowiązania podatkowego, skutkujące błędem polegającym na nieuwzględnieniu skargi.
Należy zauważyć, że zarzut przedawnienia zobowiązań podatkowych z tytułu podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2009 i 2010 roku nie był podnoszony przez Skarżącego w trakcie całego postępowania, aż do obecnie rozpoznawanej skargi kasacyjnej. Argumentacja Strony opiera się jedynie na zaniechaniu przez Sąd pierwszej instancji wyczerpującej oceny, czy zobowiązania podatkowe Skarżącego są przedawnione.
Odnosząc się do powyższego zarzutu, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zarzut przedawnienia nie może być poddany kontroli jakkolwiek rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji nie zawiera rozważań w tym zakresie, w ramach rozstrzygania o skardze, albowiem Skarżący takiego zarzutu, związanego z przedawnieniem zobowiązania podatkowego będącego przedmiotem decyzji, nie sformułował w skardze do Sądu pierwszej instancji. W konsekwencji nie ma stanowiska Sądu pierwszej instancji, które można by poddać kontroli. Jednocześnie w skardze kasacyjnej nie sformułowano zarzutu naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. w tym zakresie. Przepis ten stanowi, że sąd rozstrzygając w granicach sprawy, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 57a p.p.s.a., który nie ma w sprawie zastosowania) obowiązek Sądu pierwszej instancji dokonania kontroli zaskarżonego aktu w całym zakresie, bez ograniczenia się do zarzutów, które nie zostały sformułowane w skardze. Strona nie sformułowała zarzutu naruszenia tego przepisu, a Naczelny Sąd Administracyjny nie ma podstaw prawnych do dokonania kontroli zasadności zarzutu przedawnienia (por. wyrok NSA z 20 lutego 2024 r., sygn. akt I FSK 890/20).
3.3. Jak wynika z akt sprawy Skarżący pismem z 16 stycznia 2020 r. złożył do DIAS wniosek o wznowienie postepowania zakończonego ostateczna decyzją tegoż organu z 30 listopada 2017 r. z uwagi na wystąpienie w sprawie przesłanek określonych w art. 240 § 1 pkt 4, 5 i 11 O.p.
W uzasadnieniu wniosku Skarżący wskazał, że:
- w postępowaniu wystąpiła kwalifikowana wada postępowania stanowiąca przesłankę wznowienia określoną w art. 240 § 1 pkt 4 O.p., bowiem bez swej winy nie brał udziału w sprawie, gdyż nie był zawiadamiany o czynnościach dowodowych w postępowaniu odwoławczym poprzedzającym wydanie w/w decyzji ostatecznej i w/w decyzja ostateczna nie została mu doręczona;
- w sprawie wyszły na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne oraz nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji nieznane organowi, który wydał decyzję, świadczące o tym, że transakcje analizowane w przedmiotowej decyzji zostały wykonane (art. 240 § 1 pkt 5 O.p.);
- na treść wydanej decyzji ostatecznej ma wpływ wyrok TSUE z 16 października 2019 r. w sprawie C-189/18 [...] przeciwko [...] (art. 240 § 1 pkt 11 O.p.).
W przedmiocie przesłanek wymienionych w art. 240 § 1 pkt 5 i 11 O.p. DIAS decyzją z 26 października 2020 r. odmówił uchylenia decyzji ostatecznej swojej decyzji z 30 listopada 2017 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za luty 2009 r., od lipca do grudnia 2009 r. oraz od stycznia do grudnia 2010 r. Sprawa ta stanowiła przedmiot odrębnego postępowania podatkowego.
Ocenie zatem w niniejszej sprawie podlegała wskazana we wniosku przesłanka z art. 240 §1 pkt 4 O.p. i Skarżący nie może się domagać w tym postępowaniu ponownej oceny przesłanek wymienionych w art. 240 § 1 pkt 5 i 11 O.p. będących przedmiotem oceny w odrębnym postępowaniu. Zgodnie bowiem z art. 134 §1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy. Rozstrzygnięcie "w granicach danej sprawy" oznacza, że sąd nie może uczynić przedmiotem rozpoznania legalności innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę.
W punkcie wyjścia należy przypomnieć, że wznowienie postępowania jest nadzwyczajnym trybem postępowania, dopuszczającym - na zasadzie odstępstwa od zasady trwałości decyzji ostatecznej - ponowne rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy podatkowej, jeżeli postępowanie, w którym wydana została kwestionowana decyzja, dotknięte było kwalifikowaną wadliwością. Celem wznowienia postępowania jest ustalenie, czy postępowanie zwykłe było dotknięte wadami wyliczonymi w art. 240 § 1 O.p., usunięcie wadliwości - jeżeli zaistniały oraz ustalenie, czy wadliwość postępowania miała wpływ na decyzję ostateczną. Ukształtowane na tych zasadach postępowanie wznowieniowe nie jest ponownym rozstrzyganiem sprawy zakończonej ostateczną decyzją, a koncentruje się jedynie wokół istnienia przesłanek wznowieniowych oraz badania wpływu spełnionych przesłanek na treść pierwotnego rozstrzygnięcia. W ramach postępowania wznowieniowego organy nie przeprowadzają postępowania dowodowego, jak w postępowaniu wymiarowym. Istotą wznowienia postępowania podatkowego jest bowiem usunięcie wad postępowania, które ujawniły się po tym, jak decyzja stała się ostateczna, a nie ponowne przeprowadzenie postępowania dowodowego.
3.4. W rozpoznawanej sprawie podstawę wniosku Skarżącego o wznowienie postępowania stanowił art. 240 § 1 pkt 4 O.p., tj. przesłanka stanowiąca o niezawinionym braku udziału strony w postępowaniu. Istotą sporu w rozpoznawanej sprawie, jest to, czy prawidłowym jest stanowisko, zgodnie z którym żądanie wznowienia postępowania zostało wniesione z uchybieniem miesięcznego terminu określonego w art. 241 § 2 pkt 1 O.p. W myśl tego przepisu wznowienie postępowania z przyczyny wymienionej w art. 240 § 1 pkt 4 O.p. następuje tylko na żądanie strony, wniesione w terminie miesiąca od dnia powzięcia wiadomości o wydaniu decyzji.
Termin, o którym mowa w cytowanym przepisie ma charakter materialnoprawny, dlatego ustalenie daty rozpoczęcia jego biegu ma szczególnie istotne znaczenie dla strony postępowania, albowiem po jego upływie strona zostaje pozbawiona prawa do wznowienia postępowania. Ponadto, w przypadku niedochowania tego terminu strona nie ma możliwości skorzystania z instytucji przywrócenia terminu, nawet gdyby uchybienie terminowi nastąpiło bez jej winy.
Stosownie do art. 244 O.p., podanie o wznowienie postępowania wnosi się do organu, który wydał w sprawie decyzję w ostatniej instancji. Złożenie podania o wznowienie postępowania nie wszczyna automatycznie tego postępowania. W pierwszej kolejności rozstrzygnięciu podlega kwestia dopuszczalności "uruchomienia" trybu nadzwyczajnego, o czym stanowi art. 243 § 1 O.p. Organ, badając pod tym kątem złożony wniosek, wydaje postanowienie o wznowieniu postępowania (art. 243 § 1 O.p.) lub decyzję o odmowie wznowienia postępowania (art. 243 § 3 O.p.).
Podkreślenia wymaga, że zachowanie terminu musi być przez stronę udowodnione, zaś organ administracji swobodnie ocenia dowody w tej mierze. Strona musi więc udowodnić, kiedy (w jakiej dacie) dowiedziała się o okolicznościach stanowiących podstawę do wznowienia postępowania, ze ścisłością dostateczną do ustalenia, że jej podanie o wznowienie wpłynęło przed upływem jednomiesięcznego terminu od dnia, w którym dowiedziała się o okolicznościach stanowiących podstawę do wznowienia (por. B. Adamiak [w:] B.Adamiak, J. Borkowski - Kodeks postępowania administracyjnego - Komentarz, Wydawnictwo C.H.Beck - Warszawa 2011, s. 572 – 573; E. Iserzon, J. Starościak, Kodeks postępowania administracyjnego, s. 200).
3.5. DIAS decyzją z 30 listopada 2017 r., nr 2201-IOV-3.4103.67-85.2017, PT3.4213.46-64/2016/10/10 utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w Gdańsku z 16 grudnia 2016 r., nr UKS2291/W2P2/42/26/13/547/025. Została ona doręczona Skarżącemu w trybie art. 150 O.p., tj. uznana za doręczoną po dwukrotnym awizowaniu i niepodjęciu korespondencji przez Stronę. Od powyższej decyzji Skarżący nie wniósł odwołania i dlatego stała się ona decyzją ostateczną.
Zarówno z decyzji DIAS z 6 lutego 2020 r. o odmowie wznowienia postępowania, jak i decyzji DIAS z 30 czerwca 2020 r., nr 2201-IOV-4.603.32.2020/02/06 w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną, a także ze skargi oraz skargi kasacyjnej wynika, że Skarżący pismem z 27 listopada 2019 r. wniósł o wydanie kopii decyzji ostatecznych z akt spraw dotyczących odwołań od 8 decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w Gdańsku z 16 grudnia 2016 r. o podanych numerach, w tym nr UKS2291/W2P2/42/26/13/547/025, wskazując, że zamierza zapoznać się z treścią tych decyzji, z uwagi na to, że jak twierdzi, wcześniej nie otrzymał ich oryginałów.
Skarżący przesyłkę z kopiami decyzji odebrał 14 stycznia 2020 r., a następnie pismem z 16 stycznia 2020 r. złożył wniosek o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną z 30 listopada 2017 r., nr 2201-IOV-3.4103.67-85.2017, PT3.4213.46-64/2016/10/10.
Organ odwoławczy słusznie zatem uznał, że w przedmiotowej sprawie miesięczny termin do wniesienia wniosku o wznowienie postępowania, należało liczyć od 27 listopada 2019 r., tj. od dnia, w którym Skarżący powziął informację o wydaniu wobec niego decyzji podatkowej, co wynika z pisma Strony, którym to wniósł o wydanie kopii decyzji ostatecznych w sprawach dotyczących Skarżącego bezpośrednio. Tym samym Strona przynajmniej od 27 listopada 2019 r. wiedziała o decyzjach wydanych w jego sprawach.
Wobec tego złożenie wniosku o wznowienie postępowania w dniu 16 stycznia 2020 r. było spóźnione i uzasadniało odmowę wznowienia postępowania, stosownie do art. 243 § 3 O.p. Stanowisko to zostało zaakceptowane przez Sąd pierwszej instancji.
Skarżący podnosi natomiast, że termin, od którego miesięczny termin na złożenie wniosku o wznowienie postępowania, powinien być liczony od 14 stycznia 2020 r. (data odebrania przez Skarżącego przesyłki zawierającej kserokopie wnioskowanych przez niego decyzji), tj. od dnia, w którym Skarżący zapoznał się z treścią decyzji DIAS z 30 listopada 2017 r., nr 2201-IOV-3.4103.67-85.2017, PT3.4213.46-64/206/10/10, którą utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w Gdańsku z 16 grudnia 2016 r., nr UKS2291/W2P2/42/26/13/547/025. Zdaniem strony skarżącej decyzja ta nie została skutecznie doręczona, dlatego też pismem z 27 listopada 2019 r. wystąpił do DIAS o doręczenie 8 decyzji w tym o podanym powyżej numerze.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego użyty w art. 241 § 2 pkt 1 O.p. zwrot normatywny "powzięcia wiadomości o wydaniu decyzji" nie jest pojęciem tożsamym z zawiadomieniem o pełnej treści decyzji. Zgodnie z ugruntowaną w tym względzie wykładnią sądów administracyjnych zwrot ten rozumieć należy w ten sposób, że strona uzyskała informacje pozwalające zidentyfikować decyzję w stopniu pozwalającym na sformułowanie żądania wznowienia postępowania (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 28 stycznia 2015 r., sygn. akt II OSK 1555/13; z 14 lipca 2021 r., sygn. akt II GSK 1354/18 oraz z 23 czerwca 2022 r., sygn. akt I FSK 509/20). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego istotne jest to, aby do strony dotarła wiadomość o wydaniu decyzji niezależnie od źródła, z którego pochodzi informacja. Nie jest natomiast konieczne zapoznanie się przez stronę z treścią decyzji. W przeciwnym bowiem razie to strona decydowałaby, przy braku dowodów przeciwnych, kiedy z decyzją się zapoznała, nawet w przypadku kiedy decyzja została jej doręczona osobiście. Decydowałaby również, kiedy z decyzją zapoznała się w sposób wystarczający.
Za uzasadniony przyjąć należy także pogląd, że powzięcie wiadomości o wydaniu decyzji użyte w art. 241 § 2 pkt 1 O.p., swoim zakresem pojęciowym obejmuje szereg stanów faktycznych (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 3 kwietnia 2007 r., sygn. akt II FSK 487/06; z 24 maja 2011 r., sygn. akt I FSK 840/10; z 23 stycznia 2019 r., sygn. akt II FSK 3189/17; z 4 kwietnia 2019 r., sygn. akt II FSK 1283/17 oraz z 23 czerwca 2022 r., sygn. akt I FSK 509/20).
Naczelny Sąd Administracyjny podzielił ocenę dokonaną przez Sąd pierwszej instancji, że skoro w piśmie z 27 listopada 2019 r. Skarżący wnosił o wydanie kserokopii 8 decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w Gdańsku z 16 grudnia 2016 r. o podanych numerach, w tym nr UKS2291/W2P2/42/26/13/547/025, to już w dacie składania tego pisma wiedział o wydaniu decyzji, a tym samym posiadał wystarczającą wiedzę do ich zidentyfikowania oraz sformułowania zarzutu o wznowienie postępowania, przynajmniej w dacie do 27 grudnia 2019 r.
Nie było zatem konieczne zapoznanie się z treścią tych decyzji. Wobec niepodważenia okoliczności, że Skarżący przynajmniej od 27 listopada 2019 r. wiedział o decyzjach Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w Gdańsku z 16 grudnia 2016 r., zarzuty naruszenia art. 243 § 3 w zw. z art. 240 § 1 pkt 4, art. 241 § 1 i § 2 pkt 1 i art. 244 § O.p., art. 243 § 3 w zw. z art. 240 § 1 pkt 5 i 11, art. 241 § 1 i § 2 pkt 1 i art. 244 § 1 O.p. są bezzasadne. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił zastosowanie tych przepisów, ponieważ żądanie w sprawie wznowienia postępowania zostało wniesione nie w terminie miesiąca od dnia powzięcia wiadomości o wydaniu decyzji, jak tego wymaga art. 241 § 2 pkt 1 O.p., a dopiero pismem z 16 stycznia 2020 r. Tym samym wznowienie postępowania było niedopuszczalne i w konsekwencji decyzja o odmowie wznowienia postępowania, wydana na podstawie art. 243 § 3 O.p., jest prawidłowa.
3.6. W realiach niniejszej sprawy nie doszło zatem do naruszenia art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a. w związku z art. 120, art. 121, art. 122, art. 123 § 1, art. 124, art. 178 § 1, art. 179 § 2, art. 180, art. 181, art. 187 § 1 i § 2, art. 188, art. 190 § 1 i § 2, art. 191, art. 192, art. 200 § 1, art. 210 § 1 pkt 6, art. 210 § 4, art. 233 § 1 pkt 1 O.p., które to przepisy m.in. statuują zasadę prawdy obiektywnej, nakazują organowi zebranie wszelkich dostępnych dowodów oraz wszechstronną ich analizę w ramach swobodnej oceny dowodów, gdyż organ odwoławczy dopełnił ciążącego na nim obowiązku wynikającego ze wskazanych przepisów w zakresie, w jakim były zobowiązane do tego w postępowaniu wszczętym wnioskiem o wznowienie postępowania.
3.7. Zgodzić również należało się z Sądem pierwszej instancji w zakresie zarzutów naruszenia przez organ art. 210 § 1 pkt 4-6, art. 210 § 4, art. 121 § 1 i art. 124 O.p. poprzez niewłaściwe zastosowanie, rozstrzygnięcie i uzasadnienie. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni zatem podziela rozważanie Sądu pierwszej instancji, że "dla uznania skuteczności podniesionego zarzutu konieczne jest jego prawidłowe sformułowanie poprzez wskazanie konkretnego przepisu prawa, który został naruszony oraz – przy odwołaniu się do okoliczności zaistniałych w konkretnej sprawie – wskazanie, jakie działanie bądź zaniechanie organu stanowiło naruszenie wskazanego przepisu. Skarżący nie dopełnił tych wymogów, zarzucając bowiem naruszenie wskazanych przepisów zarzutów tych nie powiązał z konkretnymi okolicznościami sprawy, co czyni je gołosłownymi. Sam fakt, że podjęte rozstrzygnięcie nie odpowiada interesowi Skarżącego, nie oznacza jeszcze, że organ dopuścił się naruszenia wskazanych przepisów".
4. Wobec stwierdzenia, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 tej ustawy.
A. Nita S. Golec M. Olejnik