- istotne w sprawie jest to, iż na podstawie złożonych przez Skarżącego oświadczeń o zużyciu blachy stalowej z 4 czerwca 2018 r. i z 11 czerwca 2018 r. oraz na podstawie charakterystyki ogólnej poszczególnych typów kotłów c.o. organy dokonały analizy porównawczej;
- dokonując oceny złożonych oświadczeń organy uznały, że w oświadczeniu Strony z 11 czerwca 2018 r. podane w nim wartości zużycia blachy znacznie przewyższają całkowitą masę kotła. Ponadto w oświadczeniu tym, złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej, Strona wskazała jednostkowe normy zużycia blachy na poszczególne kotły (w kilogramach) oraz określiła wysokość ubytków blachy stalowej przy produkcji kotłów w wysokości 7-10 %, co w przeliczeniu stanowi od 9.818,33 kg do 14.026,18 kg ubytków. Według oświadczenia Strony z 4 czerwca 2018 r., ubytki produkcyjne blachy stalowej przy produkcji kotłów c.o. wynoszą 5%, co w przeliczeniu stanowi 7.013,84 kg złomu stalowego Natomiast ubytki produkcyjne blachy izolacyjnej wynoszą 3 %, co w przeliczeniu stanowi 343,59 kg złomu stalowego;
- organy do wyliczeń zużycia blachy stalowej do produkcji korpusów poszczególnych rodzajów kotłów c.o. oraz ubytków organy przyjęły wartości (wagę) wynikające z pierwotnego oświadczenia złożonego przez Stronę w dniu 4 czerwca 2018 r., nie dając wiary wskazanym ubytkom w oświadczeniu złożonym w dniu 11 czerwca 2018 r. W związku z powyższym, organy nie dały wiary oświadczeniu z 11 czerwca 2018 r. i nie przyjęły go za dowód w sprawie. Natomiast dokonując oceny oświadczenia strony z 4 czerwca 2018 r. trafnie organy uznały, że podane ilości zużycia blachy w oświadczeniu są ilościami, które faktycznie zostały zużyte do produkcji danego typu kotła c.o., są wiarygodne i przyjęły je za dowód w sprawie;
- Strona zarówno w toku kontroli podatkowej, jak i postępowania podatkowego nie przedłożyła dowodów na potwierdzenie danych wskazanych w oświadczeniu z 11 czerwca 2018 r. Organy podatkowe zbadały sytuacje opisane w powyższych oświadczeniach dokładnie wyjaśniając, dlaczego oświadczenie z 4 czerwca 2018 r. uznano za wiarygodne oraz dlaczego nie dano wiary oświadczeniu z 11 czerwca 2018 r.;
- organy obu instancji dokonały wnikliwej i obiektywnej oceny wszystkich zgromadzonych dowodów w sprawie oraz wskazały, którym dowodom dały wiarę, a którym odmówiły wiarygodności. Przy czym Skarżący nie przedłożył dokumentacji umożliwiającej organom podatkowym ustalenie faktycznego zużycia blachy stalowej i izolacyjnej na wyprodukowanie sprzedawanych w 2016 r. kotłów c.o. Nie przedłożył również ewidencji, czy innych dokumentów, dzięki którym organ mógłby ustalić dokładną ilość i typ kotłów c.o. sprzedanych w 2016 r. Skarżący nie przedstawił także żadnych dowodów na poparcie danych zawartych w oświadczeniu z 11 czerwca 2018 r., a zgromadzony materiał dowodowy w sprawie uprawdopodobnił jedynie dane zawarte w oświadczeniu z 4 czerwca 2018 r.;
- organy dokonując wyboru metody oszacowania przyjęły metodę najbardziej optymalną, która w najwyższym stopniu pozwalała ustalić podstawę opodatkowania w wysokości zbliżonej do rzeczywistej; prawidłowo organy wskazały, że zawarta w art. 23 § 3 O.p., norma prawna nie wyklucza zastosowania innych własnych metod szacowania podstawy opodatkowania; - organy słusznie przyjęły, że w sprawie zasadne jest dokonanie szacowania ilości sprzedanych przez Stronę w 2016 r. kotłów c.o., na podstawie zużycia blachy na wyprodukowanie kotłów; zastosowana przez organ pierwszej instancji metoda opiera się wyłącznie o dokumenty źródłowe przedłożone przez Stronę oraz oświadczenie podatnika z 4 czerwca 2018 r. Przy ustalaniu wartość netto sprzedanych kotłów c.o. wzięto pod uwagę rabaty roczne oraz zwroty towarów na podstawie faktur korygujących dotyczących 2016 r. i w oparciu o dane z podatkowej księgi przychodów i rozchodów ustalono średnią wartość netto jednej sztuki kotła c.o.; w ocenie Sądu organy nie naruszyły art. 23 § 1 O.p., ani zasady swobodnej oceny dowodów, wyrażonej w art. 191 O.p.
4. Skarga kasacyjna Skarżącego
4.1. Skarżący zaskarżył powyższy wyrok w całości, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego w wysokości sześciokrotności stawki minimalnej według norm przepisanych.
4.2. Sądowi pierwszej instancji zarzucił naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 151 P.p.s.a. poprzez oddalenie skargi, w sytuacji gdy w sprawie organy naruszyły:
1) art. 120 O.p. poprzez nieobiektywne prowadzenie postępowania w sprawie;
2) art. 121 O.p., poprzez naruszenie zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych;
3) art. 122 O.p. poprzez niepodjęcie przez organ wszelkich starań w celu wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, w zakresie analizy możliwej do zrealizowania przez Skarżącego wielkości produkcji kotłów grzewczych w 2016 r.;
4) art. 124 O.p. poprzez niewyjaśnienie przesłanek, którymi kierował się organ przy załatwianiu sprawy;
5) art. 187 § 1 O.p. poprzez niezebranie oraz nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego istniejącego w sprawie;
6) art. 191 O.p., poprzez naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów;
7) art. 23 § 1 O.p. poprzez jego zastosowanie w sytuacji, gdy w sprawie nie zaistniała przesłanka do określenia podstawy opodatkowania w drodze oszacowania;
8) art. 10 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców (Dz.U. z 2021 r. poz. 162; zwanej dalej: u.p.p.) poprzez naruszenie zasady domniemania uczciwości przedsiębiorcy.
5. Odpowiedź na skargę kasacyjną
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor IAS wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz zasądzenie na rzecz organu zwrotu kosztów postępowania.
6. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
6.1. W myśl art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (podstaw kasacyjnych), chyba że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego wymienione w § 2 powołanego artykułu. Tego rodzaju przesłanek w niniejszej sprawie z urzędu nie odnotowano. Podobnie w trybie tym nie ujawniono podstaw do odrzucenia skargi ani do umorzenia postępowania przed Sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 P.p.s.a. (zob. uchwała NSA z dnia 8 grudnia 2009 r., sygn. akt II GPS 5/09, ONSAiWSA 2010, nr 3, poz. 40).
Skarga kasacyjna zbadana według reguły związania zarzutami w niej zawartymi (art. 183 § 1 ab initio P.p.s.a.) okazała się niezasadna i dlatego podlegała oddaleniu.
6.2. Wyjaśniając takie rozstrzygnięcie podkreślić należało, że skarga kasacyjna jest sformalizowanym środkiem zaskarżenia. Autor takiej skargi zarzucając naruszenie przepisów postępowania, powinien wykazać, że mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (por. art. 174 pkt 2 P.p.s.a.). Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje bowiem skargę kasacyjną w jej granicach (tak stanowi art. 183 § 1 P.p.s.a.), a to oznacza, że nie może zmieniać zakresu podniesionych w niej zarzutów, jak i wprowadzać ich własnego uzasadnienia.
W rozpoznanej sprawie zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania obarczone były mankamentami. Pozbawione były właściwej argumentacji, wykazującej takie naruszenie przepisów, którego stopień mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W zasadzie były one identyczne z tymi ze skargi na decyzję Dyrektora IAS z 26 marca 2021 r. i zawierały argumentację, do której Sąd pierwszej instancji ustosunkował się już w zaskarżonym wyroku.
Odnosząc się do tych zarzutów (dotyczących naruszenia art. 120, art. 121, art. 122, art. 124, art. 187 § 1, art. 191 oraz art. 23 § 1 O.p. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.), w zakresie w jakim było to możliwe w ramach wyznaczonego nimi stanowiska Skarżącego, stwierdzić należało, że w żaden sposób nie przekonały one o popełnieniu przez Sąd pierwszej instancji błędów, które powinny prowadzić do uchylenia zaskarżonego wyroku z tej przyczyny, że należało uwzględnić skargę kasacyjną, a nie ją oddalić.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej Skarżący wskazał w szczególności, że: - w oświadczeniu z 4 czerwca 2018 r., przez pomyłkę zawarto nieprawidłowe dane, błędy te zostały skorygowane w kolejnym oświadczeniu z 11 czerwca 2018 r.; - nie wytrzymuje krytyki uznanie przez WSA w Poznaniu, że pominięcie przez organy podatkowe nieprawidłowych danych zawartych w oświadczeniu stałoby w sprzeczności z art. 180 § 1 O.p.; - organy obu instancji nie udowodniły, że dane techniczne użyte do określenia, prawidłowej podstawy opodatkowania w drodze oszacowania są właściwe, gdyż Skarżący produkował kotły c.o. różnego typu; - podkreślał wielokrotnie, iż nie byłby w stanie, biorąc pod uwagę posiadane w 2016 r. moce przerobowe, wyprodukować kotłów w ilości określonej w skarżonej decyzji, a wyjaśnienia te zostały całkowicie zignorowane przez organy podatkowe.
W odniesieniu do twierdzeń Strony dostrzec należało, że organy, a następnie Sąd pierwszej instancji miały na uwadze powoływane nimi okoliczności. To jednak, w toku rozwoju postępowania podatkowego, w którym gromadzono dowody celem dojścia do prawdy materialnej, nie prowadziły one do finalnej oceny zbieżnej ze stanem faktycznym przedstawianym przez Skarżącego. Wyrażenie innej oceny ustalonych okoliczności, od tej Skarżącego, nie stanowi o jej dowolności, gdy zważy się na całe spektrum dowodów pozyskanych przez organ i następnie przedstawiony przez organy ich proces myślowy uwzględniający reguły logiki, wiedzy i doświadczenia życiowego, co z kolei miał zaaprobować Sąd pierwszej instancji. Wzmiankować tu przede wszystkim należało, że w sprawie nie pominięto oświadczenia Skarżącego z 11 czerwca 2018 r., które zdaniem Strony stanowiło poprawne dane w zakresie zużycia blachy. Oświadczenie to, na zasadzie art. 187 § 1 w zw. z art. 180 O.p., stanowiło dowód sprawy i zostało poddane ocenie. To zatem ocena tego dowodu w związku z innym pozyskanym przez organ materiałem sprawy, a nie pominięcie, stanowiła o uznaniu informacji w nich zawartych za niewiarygodne. Jak stwierdził już tu Sąd pierwszej instancji, a czego nie dostrzega Skarżący: "Strona zarówno w toku kontroli podatkowej, jak i postępowania podatkowego nie przedłożyła dowodów na potwierdzenie danych wskazanych w oświadczeniu z 11 czerwca 2018 r. Organy podatkowe zbadały sytuacje opisane w powyższych oświadczeniach dokładnie wyjaśniając, dlaczego oświadczenie z 4 czerwca 2018 r. uznano za wiarygodne oraz dlaczego nie dano wiary oświadczeniu z 11 czerwca 2018 r."
Wbrew gołosłownym twierdzeniom ze skargi kasacyjnej organy wykazały również z jakich względów i w oparciu o co ustaliły możliwości produkcyjne Strony w zakresie kotłów. W toku prowadzonego postępowania organy wielokrotnie podkreślały, że podstawą przyjęcia ilości sprzedanych kotłów oraz sposobu ich wyceny, były spisy z natury, faktury zakupu blach, faktury sprzedaży i paragony oraz oświadczenie Strony z 4 czerwca 2018 r. I to właśnie zeznania pracowników Skarżącego skłaniały do odmiennego wniosku niż ten forsowany w skardze kasacyjnej. Biorąc pod uwagę zeznania pracowników oraz fakt, że Strona produkowała głównie małe kotły, średnio dziennie Strona była w stanie wyprodukować ok. 3 sztuk. Wobec tego, w 2016 r. Skarżący mógłby stworzyć ok. 756 sztuk kotłów grzewczych (252 dni x 3 sztuki kotłów). Organy ustaliły, że Skarżący wyprodukował 703 sztuki kotłów c.o., czyli wartość ta nie odbiegała od ilości podawanych przez pracowników strony, podczas składania zeznań. Zatem ponownie (za Sądem pierwszej instancji) nie można się zgodzić ze Skarżącym, że zeznania pracowników potwierdzają, iż nie byłby w stanie wyprodukować określonej w decyzji organu pierwszej instancji ilości kotłów.
Wobec takiej oceny zaprezentowanej przez organ i przyjętej w zaskarżonym wyroku, nie sposób zarzucić tu organom dowolność oceny (art. 191 O.p.), ani działania uchybiającego art. 23 § 1 O.p. Ze stanu sprawy wynika, że w sprawie dokonano szacowania ilości sprzedanych kotłów c.o. na podstawie zużycia blachy na wyprodukowanie kotłów. Pod uwagę wzięto ilość kilogramów blachy zużytej przez Skarżącego na wyprodukowane i sprzedane na faktury VAT (zgodnie z oświadczeniem strony z 4 czerwca 2018 r.) kotły c.o. oraz stany remanentowe. Jak wynika z zestawienia sprzedaży kotłów, sporządzonym w toku postępowania podatkowego (na podstawie faktur VAT i paragonów), Skarżący w 2016 r. produkował kotły c.o. różnego typu. Nie istniała tym samym możliwość określenia konkretnych typów kotłów grzewczych, które zostały sprzedane przez Stronę i stanowiły niezaewidencjonowany obrót. Sąd pierwszej instancji tu ocenił już, co umknęło Skarżącemu, że organy prawidłowo ustaliły średnią wagę kotła c.o., dzieląc ilość blachy stalowej zużytej na wyprodukowane i sprzedane w 2016 r. kotły, przez ilość sprzedanych na faktury VAT i paragony fiskalne kotłów. Dzieląc różnicę w ilości blachy stalowej zużytej w zakupie, a zużytej po stronie sprzedaży (19.723,75 kg) przez obliczoną średnią wagę kotła c.o. (184,95 kg), organ pierwszej instancji prawidłowo, określił ilość niezaewidencjonowanej w 2016 r. sprzedaży kotłów c.o., tj. 107 sztuk. Ponadto należy wskazać na brak możliwości ustalenia ceny jednostkowej każdego sprzedawanego poza ewidencją kotła, ze względu na produkcję kotłów różnego typu, a co za tym idzie różna ilość zużycia blachy do ich produkcji. Zatem zasadnym było przyjęcie najbardziej optymalnej metody szacowania pozwalającej ustalić najbardziej zbliżoną i uśrednioną podstawę opodatkowania.
6.3. Oczywiście bezzasadny był również zarzut skargi kasacyjnej, dotyczący naruszenia art. 10 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców poprzez naruszenie zasady domniemania uczciwości przedsiębiorcy. W realiach sprawy nie wystąpiły bowiem wątpliwości, których nie można było rozstrzygnąć na podstawie zgromadzonego materiału.
6.4. Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną, jeżeli nie ma ona usprawiedliwionych podstaw, o czym stanowi art. 184 ab initio P.p.s.a. W myśl tego przepisu, wobec uznania wszystkich zarzutów skargi kasacyjnej za bezzasadne, orzeczono zatem jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku. Orzeczenie o kosztach uzasadnia treść art. 204 pkt 1 P.p.s.a.
s. del. WSA W. Gurba s. NSA A. Cudak s. NSA A. Mudrecki