Uzasadnienie
Wyrokiem z 11 grudnia 2024 r., sygn. akt III SA/Wa 1924/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A. sp. z o.o. (dalej "spółka") na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z 14 czerwca 2024 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do grudnia 2014 r.
Od przedmiotowego wyroku spółka wniosła skargę kasacyjną.
W toku tak zainicjowanego postępowania kasacyjnego do Naczelnego Sądu Administracyjnego wpłynął wniosek złożony przez P.P. (dalej "wnioskodawca") o dopuszczenie do udziału w postępowaniu ze skargi kasacyjnej spółki w charakterze strony (pismo z 22 sierpnia 2025 r.). W przedmiotowym wniosku wnioskodawca podniósł, że w okresie od 16 kwietnia 2014 r. do 25 czerwca 2019 r. pełnił funkcję prezesa zarządu spółki, obecnie nie jest ani wspólnikiem, ani członkiem zarządu spółki, a także że w prowadzonym przez Prokuraturę Regionalną w Łodzi postępowaniu przygotowawczym (sygn. akt [...]), dotyczącym m.in. rozliczeń objętych postępowaniem podatkowym, które obejmuje postępowanie kasacyjne zainicjowane przez spółkę, wniesiono przeciwko niemu akt oskarżenia. W związku z tymi okolicznościami, zdaniem wnioskodawcy, powinien on zostać dopuszczony do udziału w przedmiotowym postępowaniu kasacyjnym w charakterze strony. Ustalenia tego postępowania mogą mieć bowiem wpływ na ustalenia dokonywane w postępowaniu dotyczącym odpowiedzialności karnej i karnoskarbowej wnioskodawcy, a ponadto wnioskodawca — jako były członek zarządu spółki — może potencjalnie ponosić odpowiedzialność solidarną za zobowiązania spółki będące przedmiotem postępowania sądowoadministracyjnego prowadzonego obecnie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. W tym ostatnim aspekcie wnioskodawca powołał się na stanowisko Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dalej "TSUE") wyrażone w wyroku z 27 lutego 2025 r. (wskazaną we wniosku datę 22 kwietnia 2025 r. Naczelny Sąd Administracyjny uznał za oczywistą omyłkę) w sprawie C-277/24 Adjak [ECLI:EU:C:2025:130].
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 33 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. — Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, ze zm.), dalej "p.p.s.a.", udział w charakterze uczestnika może zgłosić również osoba, która nie brała udziału w postępowaniu administracyjnym, jeżeli wynik tego postępowania dotyczy jej interesu prawnego, a także organizacja społeczna, o której mowa w art. 25 § 4, w sprawach innych osób, jeżeli sprawa dotyczy zakresu jej statutowej działalności.
Na tej właśnie podstawie prawnej swoje żądanie dopuszczenia do udziału w postępowaniu kasacyjnym w charakterze uczestnika oparł wnioskodawca, uzasadniając je interesem prawnym związanym z toczącym się wobec niego postepowaniem karnym, w którym posiada status oskarżonego, oraz potencjalną odpowiedzialnością solidarną za zobowiązania spółki objęte postępowaniem kasacyjnym.
Przystępując do oceny zasadności tego wniosku, przede wszystkim należy wskazać, że na gruncie art. 33 § 2 p.p.s.a. zasadniczą przesłanką dopuszczenia konkretnej osoby do postępowania sądowego jest ustalenie, czy posiada ona interes prawny, na który mogłoby oddziaływać orzeczenie zapadłe w postępowaniu, do którego zgłasza się jako uczestnik. Jeżeli akt stosowania danej normy nie wywiera bezpośredniego wpływu na sferę sytuacji prawnej danego podmiotu, wówczas nie można mówić o interesie prawnym strony, a więc także o statusie strony w postępowaniu, w którym dochodzi do konkretyzacji danej normy prawnej (vide postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 listopada 2017 r., sygn. akt I FPS 2/17; CBOSA). O tym zatem, czy wnioskodawca ubiegający się o udział w postępowaniu sądowoadministracyjnym, ma interes prawny w danej sprawie, decyduje norma prawa, na której oparto zaskarżony akt administracyjny (por. też postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 kwietnia 2013 r., sygn. akt II FZ 139/13; CBOSA). Stwierdzenie istnienia interesu prawnego sprowadza się więc do ustalenia związku o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą a sytuacją prawną konkretnego podmiotu. W orzecznictwie przyjmuje się, że mieć interes prawny znaczy to samo, co ustalić przepis prawa powszechnie obowiązującego, na którego podstawie można skutecznie żądać czynności organu z zamiarem zaspokojenia jakiejś potrzeby albo żądać zaniechania lub ograniczenia czynności organu sprzecznych z potrzebami danej osoby. Od tak pojmowanego interesu prawnego należy odróżnić interes faktyczny, to jest stan, w którym osoba prawna lub fizyczna wprawdzie jest bezpośrednio zainteresowana rozstrzygnięciem sprawy, nie może jednak tego zainteresowania poprzeć przepisami prawa powszechnie obowiązującego.