uchybienie to - zdaniem skarżącej - miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ prawidłowa ocena i wyczerpujące rozpoznanie materii dowodowej sprawy w ujęciu kompleksowym winno doprowadzić do konstatacji, że spółka realizując działalność gospodarczą współpracuje w sposób legalny i w pełni zadeklarowany (zarówno od strony korporacyjnej, jak i fiskalnej) z firmami podwykonawczymi, w części powiązanymi ze sobą osobowo, dysponującymi personelem współpracującym oraz taborem transportowym, a obrany przez te podmioty w ramach ich współpracy sposób funkcjonowania nie zniekształca rynkowości świadczeń, a także nie powoduje jakichkolwiek uszczupleń podatkowych w deklarowanych przez spółkę rozliczeniach należności podatkowych,
w konsekwencji prawidłowa analiza ryzyka oraz kompleksowa analiza istniejącej w sprawie materii dowodowej, winna była doprowadzić do uchylenia postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku, postanowienia Naczelnika Podlaskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Białymstoku i uwolnienia środków spółki, bowiem spółka - jako podmiot realnie prowadzący działalność gospodarczą - nie mogła wyświadczyć odpłatnych usług opodatkowanych podatkiem od towarów i usług na rzecz swoich usługobiorców bez udostępnienia przez firmy podwykonawcze stosownych środków personalnych i logistycznych (transportowych).
Ponadto, na podstawie art. 174 pkt 1 P.p.s.a., skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego, tj. art. 86 ust. 1 u.p.t.u. w związku z art. 119zn § 1, art. 119zv § 1 i art. 119zw § 1 O.p. przez ich niewłaściwe zastosowanie, na skutek określenia faktur spółek podwykonawczych (powiązanych ze spółką) jako pozornych, niezapewniających prawa odliczenia podatku od towarów i usług z tytułu nabycia usług, i w ten sposób żądania blokady rachunków bankowych spółki całkowicie nieadekwatnej do zaistniałego stanu rzeczy, a także nieproporcjonalnej do zidentyfikowanej przez Naczelnika Podlaskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Białymstoku rzeczywistej współpracy spółki i powiązanych podmiotów podwykonawczych oraz przyjętych relacji płatniczych pomiędzy podmiotami (wykorzystujących między innymi instytucję cywilnoprawną przekazu wzajemnych należności), pomimo że rozliczenie takie oraz żądana kwota blokady rachunków bankowych spółki stanowi obraz nieproporcjonalnego nałożenia na spółkę należności publicznoprawnych z tytułu podatku od towarów i usług i w konsekwencji stanowi naruszenie reguł sprawiedliwej równowagi pomiędzy wymogami powszechnego interesu społecznego (ujawniającego się w systemie pośredniego obligatoryjnego opodatkowania podatkiem od towarów i usług) oraz wymogami ochrony podstawowych praw jednostki, a także nie zachowuje rozsądnej relacji proporcjonalności i neutralności pomiędzy stosowanymi środkami i realizowanymi celami działań organów Administracji Skarbowej.
Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Ponadto wniosła o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku, reprezentowany przez pełnomocnika - radcę prawnego, wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach.
Podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia art. 151 P.p.s.a. oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) P.p.s.a. nie zasługiwały na uwzględnienie.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji zgodnie z prawem ocenił, że wydając zaskarżone postanowienie organ podatkowy nie naruszył wskazanych w skardze przepisów postępowania, tj. art. 119zn § 1, art. 119zv § 1 i art. 119zw § 1 w zw. z art. 120 O.p., a także art. 121 § 1, art. 122, art. 180 § 1, art. 181 i art. 191 O.p.
Stosownie do art. 119zv § 1 O.p. Szef Krajowej Administracji Skarbowej może zażądać blokady rachunku podmiotu kwalifikowanego na okres nie dłuższy niż 72 godziny, jeżeli posiadane informacje, w szczególności wyniki analizy ryzyka, o której mowa w art. 119zn § 1, wskazują, że podmiot kwalifikowany może wykorzystywać działalność banków lub spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych do celów mających związek z wyłudzeniami skarbowymi lub do czynności zmierzających do wyłudzenia skarbowego, a blokada rachunku podmiotu kwalifikowanego jest konieczna, aby temu przeciwdziałać.
Zgodnie zaś z art. 119zw § 1 O.p. Szef Krajowej Administracji Skarbowej może przedłużyć, w drodze postanowienia, termin blokady rachunku podmiotu kwalifikowanego na czas oznaczony, nie dłuższy jednak niż 3 miesiące, jeżeli zachodzi uzasadniona obawa, że podmiot kwalifikowany nie wykona istniejącego lub mającego powstać zobowiązania podatkowego lub zobowiązania z tytułu odpowiedzialności podatkowej osób trzecich, przekraczających równowartość 10 000 euro przeliczonych na złote według średniego kursu euro ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski w ostatnim dniu roboczym roku poprzedzającego rok, w którym wydano postanowienie.
Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu pierwszej instancji, że żądanie blokady rachunków skarżącej na okres nie dłuższy niż 72 godziny, w związku z posiadanymi przez organ informacjami, a w szczególności wynikami analizy ryzyka, było zasadne. Przedstawione w tym zakresie przez organ okoliczności uprawdopodabniały, że skarżąca mogła wykorzystywać działalność banków do celów mających związek z wyłudzeniami skarbowymi oraz że blokada jej rachunków była konieczna, aby temu przeciwdziałać, tj. że zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 119zv § 1 O.p.
Dokonana przez organ analiza przepływów na rachunkach bankowych spółki oraz złożonych plików JPK_V7M, w powiązaniu z innymi dowodami, pozwoliła stwierdzić, że zachodzi uzasadnione podejrzenie, że ponad połowa wykazanych przez spółkę nabyć krajowych nie odzwierciedlała rzeczywistych transakcji gospodarczych, lecz służyła wyłącznie obniżeniu podatku należnego o podatek naliczony wynikający z faktur dokumentujących te transakcje. Organ przedstawił szereg ustaleń faktycznych dotyczących powyższych transakcji. Wskazał m.in. na powiązania osobowe istniejące pomiędzy skarżącą a 16 podmiotami, które wystawiły faktury VAT na rzecz spółki, jedynie częściowe uregulowanie przez skarżącą płatności z faktur VAT, wypłacanie przez skarżącą wynagrodzeń pracownikom zatrudnionym formalnie przez podmioty powiązane, mechanizm "uaktywniania" kolejnych podmiotów powiązanych po dokonaniu zajęć rachunków bankowych przez organy egzekucyjne z uwagi na nieregulowanie należności z tytułu podatku od towarów i usług, brak zarejestrowania 8 podmiotów jako podatnicy podatku od towarów i usług. Powyższe ustalenia, szczegółowo przywołane na stronach 2-6 zaskarżonego postanowienia, stwarzały uzasadnioną podstawę do uznania, że osoby działające w imieniu spółki mogły dopuścić się czynów zabronionych, które wypełniają definicję wyłudzenia skarbowego zawartą w art. 119zg pkt 9 O.p. Jak bowiem zauważył Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, nieujawnienie organowi podatkowemu prawidłowej podstawy opodatkowania i uchylanie się od opodatkowania wypełnia znamiona czynu z art. 54 § 1 ustawy z dnia 10 września 1999 r. - Kodeks karny skarbowy (Dz.U. z 2024 r., poz. 628 ze zm.).
Skarżąca nie zdołała skutecznie podważyć twierdzenia o uzasadnionym podejrzeniu wykorzystywania przez nią sektora finansowego do wyłudzeń skarbowych. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej, polemizując z dokonaną przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oceną ustaleń faktycznych organu, nie przedstawia żadnych przekonujących argumentów za przyjęciem, że ujęte przez nią faktury odzwierciedlały rzeczywiste transakcje gospodarcze. Takim argumentem, w kontekście całości zgromadzonego materiału dowodowego, nie może być podkreślany przez spółkę fakt prowadzenia przez nią "rzeczywistej działalności gospodarczej". Organ nie negował tego, że w okresie objętym analizą skarżąca prowadziła także rzeczywistą działalność gospodarczą i zawierała transakcje z rozpoznawalnymi na rynku podmiotami D. i R. Stąd też nieuzasadnione są zarzuty dotyczące rzekomego pominięcia przez organ dowodów na tę okoliczność. Wątpliwości organu wzbudziła jedynie część transakcji, wyszczególnionych w zaskarżonej decyzji.
Prawidłowości ustaleń faktycznych organu, zaakceptowanych przez Sąd pierwszej instancji, nie podważa też podniesiona w skardze kasacyjnej okoliczność, że wobec podwykonawców skarżącej prowadzone są obecnie postępowania restrukturyzacyjne. Skarżąca nie wyjaśniła, w jaki sposób toczące się postępowania restrukturyzacyjne wpływają na ocenę rzetelności transakcji zakwestionowanych przez organ.
Nie sposób zgodzić się ze skarżącą, że "nie wskazano (...) w sprawie takiej cyrkulacji pieniądza, która miałaby na celu wyłącznie upozorowanie transakcji usługowych bądź towarowych, celem odliczenia podatku naliczonego przy braku rzeczywistego nabycia usług lub towarów opodatkowanych VAT" (str. 10 skargi kasacyjnej). Z analizy historii obrotów na rachunkach bankowych spółki wynikało m.in., że spółka nie uregulowała połowy należności z faktur wystawionych przez podmioty powiązane, a na rzecz jednego z podmiotów - J. wpłaciła kwotę znacznie przekraczającą wartość faktur wynikającą z JPK_VAT (nadpłata 800.000 zł). Co więcej, z analizy tej wynikało, że pomimo niezatrudniania pracowników, spółka dokonała wypłat na rzecz 265 osób fizycznych z tytułu wynagrodzeń w łącznej kwocie 1.550.965,09 zł. (w kwietniu 2024 r. były to wypłaty na rzecz 64 osób fizycznych zatrudnionych u wystawców faktur, w łącznej kwocie 284.902,89 zł). Powyższe ustalenia, w powiązaniu z pozostałym materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie, potwierdzały wniosek organu, że podmioty powiązane powstały m.in. po to, aby zmniejszyć zobowiązania skarżącej w podatku od towarów i usług. Część spółek powiązanych formalnie przejęło pracowników J., tj. zgłosiły tych pracowników do ZUS, ale faktycznie to spółka dysponowała pracownikami i wypłacała wynagrodzenia jak pracodawca. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji trafnie ocenił jako niewiarygodne wyjaśnienia skarżącej, że wypłacała wynagrodzenia zamiast regulować faktury VAT wystawione przez podmioty powiązane. Wypłata wynagrodzenia jest obowiązkiem pracodawcy, wynikającym z umowy łączącej go z pracownikiem. Świadczenie to nie może być spełnione przez inny podmiot, jak sugerowała to spółka, w drodze kompensaty należności czy przekazu.
Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, że organ podatkowy prawidłowo ocenił, iż zachodzi uzasadniona obawa, że skarżąca nie wykona mogącego powstać zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług, którego szacowana wysokość 1.549.557 zł przekracza równowartość 10.000 euro przeliczonych na złote według średniego kursu euro ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski. Wniosek taki był zasadny, w świetle dokonanej przez organ weryfikacji sytuacji majątkowej spółki, w ramach której ustalono, że spółka posiada niewielki majątek trwały (brak nieruchomości, brak pojazdów), a jej dochód wykazany w zeznaniu CIT-8 za 2023 r. wynosił 333.894,32 zł, co stanowi zaledwie 25% kwoty wyliczonego potencjalnego zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług.
Jednocześnie, wobec znacznej wysokości mogącego powstać zobowiązania w podatku od towarów i usług, wynikającego z ustaleń poczynionych przez organ podatkowy, zarzut dotyczący naruszenia zasady proporcjonalności jawi się jako bezpodstawny. Według Sądu kasacyjnego, sposób zabezpieczenia interesów fiskalnych Skarbu Państwa był w okolicznościach niniejszej sprawy adekwatny do określonego stanu faktycznego.
Przy ocenie zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej należy mieć na uwadze to, że w postępowaniu prowadzonym w przedmiocie blokady rachunku bankowego i jego przedłużenia, z uwagi na brzmienie art. 119zzb § 4 O.p., wskazane przez skarżącą przepisy art. 121 § 1, art. 122, art. 180 § 1, art. 181 i art. 191 O.p. stosuje się "odpowiednio". Oznacza to, że działający w sprawie organ podatkowy, wydając postanowienie na podstawie art. 119zv i art. 119zw O.p., powinien uwzględnić podane w tych przepisach przesłanki oraz charakter tego szczególnego postępowania.
Z uwagi na swoją specyfikę - uzasadnioną celem zakładającym m.in. ograniczenie luki w podatku od towarów i usług spowodowanej wyłudzeniami - postępowanie w przedmiocie blokady rachunku bankowego jest ograniczone do bardzo krótkiego czasu, co w istocie musi przekładać się na realizację zasad postępowania. Jest to więc przypadek, gdy ze względu na charakter przepisu odsyłającego, regulacje zawarte w dziale IV O.p. nie mogą znaleźć tak pełnego zastosowania, jak oczekuje tego strona skarżąca (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 grudnia 2020 r., sygn. akt I FSK 1326/20). Zastrzec przy tym należy, że z uwagi na charakter przesłanek, ustalenia podjęte w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 119zv i art. 119zw O.p. w niczym nie przesądzają ostatecznych wyników toczącego się postępowania kontrolnego czy podatkowego.
Na uwzględnienie nie zasługiwał też naruszenia prawa materialnego, tj. art. 86 ust. 1 u.p.t.u. w związku z art. 119zn § 1, art. 119zv § 1 i art. 119zw § 1 O.p. przez ich niewłaściwe zastosowanie.
Jak już wskazano, Sąd pierwszej instancji prawidłowo przyjął, że zebrany w sprawie materiał dowodowy dawał podstawy do ustalenia, że skarżąca mogła wykorzystywać działalność banków lub spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych do celów mających związek z wyłudzeniami skarbowymi lub do czynności zmierzających do wyłudzenia skarbowego, tj. że została spełniona przesłanka wynikająca z art. 119zv § 1 O.p., a także że zachodzi obawa, iż skarżąca nie wykona istniejącego lub mającego powstać zobowiązania podatkowego (przesłanka wynikająca z art. 119zw § 1 O.p.). W postępowaniu dotyczącym blokady rachunku bankowego nie jest konieczne udowodnienie twierdzeń organu, że spółka uczestniczyła w procederze wyłudzeń skarbowych - wystarczy uzasadnione podejrzenie. Ostateczna weryfikacja transakcji dokonywanych pomiędzy spółką a jej kontrahentami, w tym ocena zasadności skorzystania przez spółkę z prawa do obniżenia podatku należnego o podatek naliczony w cenie nabytych towarów i usług, o którym mowa w art. 86 ust. 1 u.p.t.u., będzie miała miejsce w toku kontroli celno-skarbowej, a następnie ewentualnego postępowania podatkowego, w którym organ podatkowy określi prawidłową wysokość zobowiązań podatkowych spółki w podatku od towarów i usług za okres objęty tą kontrolą.
Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono zgodnie z art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a.
Danuta Oleś Małgorzata Niezgódka-Medek Adam Nita