Sąd pierwszej instancji orzekający w niniejszej sprawie podzielił stanowisko zajęte tych wyrokach oraz argumentację zawartą w ich uzasadnieniach, a także wskazał na własne stanowisko wyrażone na tle tożsamego zagadnienia, zajęte w wyroku z 13.12.2019 r. o sygn. akt I SA/Op 416/19 (dostępny CBOSA).
2.7. Ponadto Sąd pierwszej instancji wskazał, że na gruncie obecnie rozpoznanej sprawy, organ interpretacyjny całkowicie pominął w swojej ocenie – wskazywaną bardzo szczegółowo w opisie wniosku – specyfikę działalności skarżącej spółki. Podkreślił, że dopiero na etapie rozprawy sądowej pełnomocnik organu interpretacyjnego - i to jedynie z ostrożności procesowej - podniósł, że skarżąca spółka nie będzie miała prawa do odliczenia 100% kwoty podatku naliczonego dotyczącej wydatków związanych z eksploatacją przedmiotowych samochodów służbowych, również z tego względu, że de facto mają one służyć jego pracownikom w celu dojazdu do pracy. Jednocześnie przyznając, że ten aspekt sprawy nie był rozważany przez organ na etapie wydawania zaskarżonej interpretacji.
2.8. Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę na treść art. 57a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), zgodnie z którym sąd administracyjny jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skoro – jak zaznaczył – w ramach skargi podniesiono wyłącznie zarzut naruszenia prawa materialnego, zaś niewątpliwie argumentacja organu interpretacyjnego przedstawiona na rozprawie, w pewnym stopniu wskazała na wady procesowe samego uzasadnienia zaskarżonej interpretacji, w którym to nie zawarto stosowanych rozważań, co do celu, w jakim mają być udostępnione pracownikowi samochody służbowe, to te nowe okoliczności musza pozostać poza zakresem rozważań i oceny ich wpływu na ewentualną prawidłowość stanowiska organu interpretacyjnego, jednakże z innych powodów niż przywołane w samej interpretacji.
2.9. W podsumowaniu Sąd pierwszej instancji stwierdził, że w rozpoznanej sprawie organ interpretacyjny błędnie ocenił, że w każdym przypadku parkowanie samochodu skarżącej spółki poza siedzibą firmy oznacza automatycznie, jak de facto przyjęto to w zaskarżonej interpretacji, że samochód nie jest wykorzystywany wyłącznie do działalności gospodarczej.
Podkreślił, że istotne jest jedynie, by możliwość parkowania pojazdu poza siedzibą firmy była uzasadniona specyfiką prowadzonej działalności, aby została określona w wewnętrznych regulacjach obowiązujących u podatnika, zaś podatnik zapewnił odpowiednie mechanizmy kontroli przestrzegania wykorzystania tak postawionych do dyspozycji pracowników (użytkowników) pojazdów wyłącznie dla celów związanych z działalnością gospodarczą (wykonywaniem obowiązków służbowych).
W tym stanie rzeczy Sąd pierwszej instancji stwierdził, że skarga zasługiwała na uwzględnienie, albowiem uzasadnione okazały się podniesione w niej zarzuty naruszenia prawa materialnego w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy.
3. Skarga kasacyjna.
3.1. Od powyższego wyroku Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej złożył skargę kasacyjną, wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi na podstawie art. 188 ustawy– Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, względnie o jego uchylenie na podstawie art. 185 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Opolu, a w każdym wypadku o przeprowadzenie rozprawy oraz zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
3.2. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
3.2.1. art. 146 § 1 i art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w powiązaniu z art. 86a ust. 3 pkt 1 lit 1 i art. 86a ust. 4 pkt 1 ustawy o VAT, przez przyjęcie, że zaskarżona interpretacja wydana została z naruszeniem przepisów prawa materialnego, w sytuacji gdy do takiego naruszenia nie doszło i w konsekwencji nieuzasadnione uchylenie zaskarżonej interpretacji zamiast oddalenia skargi.
3.3. Ponadto zaskarżonemu wyrokowi zarzucono na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:
3.3.1. art. 86a ust. 3 pkt 1 lit a i art. 86a ust. 4 pkt 1 ustawy o VAT, przez ich błędna wykładnię polegającą na uznaniu, że w okolicznościach przedstawionych we wniosku, opisane przez skarżącą spółkę mechanizmy i zasady używania i przechowywania samochodów służbowych pracowników skarżącej spółki stanowią wystarczające i obiektywne środki dla zabezpieczenia wykorzystywania pojazdów wyłączenie dla celów działalności gospodarczej, a w konsekwencji uznanie, że zostają spełnione warunki, o których mowa w art. 86a ust. 4 pkt 1 ustawy o VAT pozwalające skarżącej spółce na odliczenie pełnej kwoty podatku naliczonego od wydatków związanych z tymi samochodami.
3.4.Skarżąca spółka nie złożyła odpowiedzi na skargę kasacyjną.
3.5. Strony postępowania w pismach procesowych, na pytanie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyraziły zgodę na rozpoznanie sprawy przed tym sądem na posiedzeniu niejawnym.
4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
4.1. Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie, bowiem podniesione w niej zarzuty nie były zasadne, a uzasadnienie zaskarżonego wyroku w całości odpowiada prawu. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego analiza i argumentacja przedstawiona przez Sąd pierwszej instancji w całości zasługuje na aprobatę.
4.2. Przedmiotem sporu, na tle sformułowanych w skardze kasacyjnej zarzutów, jest ocena – czy okoliczność, że podatnik umożliwia pracownikom budowy parkowanie powierzonego im samochodu w miejscu zamieszkania, wyklucza przyjęcie, że samochód ten w warunkach opisanych we wniosku o wydanie interpretacji przepisów prawa podatkowego wykorzystywany jest wyłącznie do celów prowadzenia działalności gospodarczej w rozumieniu przepisu art. 86a ust. 3 pkt 1 lit. a w związku z art. 86a ust. 4 pkt 1 ustawy o VAT.
4.3. Odnosząc się do tak zakreślonego przedmiotu sporu podnieść przede wszystkim należy, że nie można podzielić argumentacji skargi kasacyjnej, że w okolicznościach niniejszej sprawy "samochody służbowe dla których prowadzona jest ewidencja przebiegu pojazdów, użytkowane przez pracownika w celu dojazdu na miejsce budowy (bez konieczności przyjazdu pod adres prowadzonej działalności przez Spółkę) – parkowanego w miejscu zamieszkania – nie mogą być uznane za pojazdy samochodowe wykorzystywane wyłącznie do działalności gospodarczej, o których mowa w art. 86a ust. 4 pkt 1 ustawy o VAT".
4.4. W wyroku z dnia 16 października 1997 r. w sprawie C-258/95 Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, wyjaśnił, że artykuł 6 (2) VI Dyrektywy należy interpretować w ten sposób, że transport z miejsca zamieszkania do miejsca pracy zapewniany nieodpłatnie pracownikom przez pracodawcę przy użyciu pojazdu firmowego służy zasadniczo do prywatnych celów pracowników i tym samym służy do celów innych niż jego działalność gospodarcza. Trybunał stwierdził równocześnie, że przepis ten nie odnosi się jednak do sytuacji, gdy ze względu na określone okoliczności, takie jak utrudnienia w znalezieniu innych odpowiednich środków transportu lub zmienność miejsca pracy, wymogi przedsiębiorstwa czynią koniecznym dla pracodawcy zapewnienie transportu pracownikom, w którym to przypadku świadczenie usług transportowych służy celom związanym z prowadzoną działalnością.
Należy zatem uznać, że – co do zasady – wykorzystywanie samochodu służbowego w celu dojazdów do pracy wyklucza uznanie go za używany jedynie do celów działalności gospodarczej.
Ponieważ dojazd pracownika do pracy – co do zasady – nie ma związku z działalnością gospodarczą pracodawcy. Zasadą jest, że w przypadku gdy pracownik dojeżdża samochodem służbowym do miejsca świadczenia pracy ma miejsce wykorzystanie samochodu służbowego do celów prywatnych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 czerwca 2015 r., sygn. akt I FSK 1764/13, dostępny w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych: orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej CBOSA).
Od powyższej zasady możliwe są jednak wyjątki. Takim wyjątkiem – co wynika z powołanego powyżej wyroku Trybunału jest sytuacja, gdy charakter prowadzonej działalności wymusza na pracodawcy zapewnienie nieodpłatnego transportu dla pracowników, gdyż wówczas zapewnienie takiego transportu może być traktowane jako związane z prowadzoną działalnością podatnika (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 maja 2017 r., sygn. akt I FSK 2283/15, dostępny – CBOSA).
4.5. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny podziela argumentację Sądu pierwszej instancji, który przyjął, że w okolicznościach podanych przez skarżącą spółkę we wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej, gdy pracownicy z uwagi na specyfikę działalności skarżącej spółki nie mają stałego lub zwykłego miejsca pracy, zachodzi tego rodzaju szczególna sytuacja.
Jak bowiem podano we wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej przepisów prawa podatkowego, pracownicy budowy mieszkają w znacznej odległości od bazy spółki, a w szczególności, że tereny budów oddalone są o kilkadziesiąt, a nawet kilkaset kilometrów, od bazy skarżącej spółki, jej stanowisko, że z uwagi na specyfikę działalności, z uwagi na brak komunikacji środkami transportu publicznego oraz znaczący czas, jaki pracownicy muszą poświęcić na dojazd na bazę skarżącej spółki, aby pobrać samochody służbowe, niezbędne i konieczne jest zwiększenie mobilności pracowników budowy, a tym samym zapewnienie im możliwości parkowania samochodu w miejscu zamieszkania, bez konieczności przyjazdu na bazę spółki – uznać należy za przekonujące.
4.6. Należy odnotować także stanowisko Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w przedmiocie wykładni art. 2 pkt 1 dyrektywy 2003/88/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 4 listopada 2003 r. dotyczącej niektórych aspektów organizacji czasu pracy (Dz. U. L 299, s. 9). Zgodnie z tym przepisem "czas pracy" oznacza każdy okres, podczas którego pracownik pracuje, jest do dyspozycji pracodawcy oraz wykonuje swoje działania lub spełnia obowiązki, zgodnie z przepisami krajowymi lub praktyką krajową.
Trybunał Unii Europejskiej w wyroku z 10 września 2015 r. sygn. akt C-266/14 (ECLI:EU:C:2015:578) orzekł, że przepis ten należy interpretować w ten sposób, że w przypadku pracowników, którzy nie mają stałego lub zwykłego miejsca pracy, czas dojazdu, który pracownicy ci poświęcają na codzienne przejazdy między ich miejscem zamieszkania a siedzibami pierwszego i ostatniego klienta, wskazanymi przez ich pracodawcę, stanowi czas pracy w rozumieniu tego przepisu.
4.7. Stanowisko powyższe – odnoszące się co prawda do pracowników mobilnych z innej branży niż w przedmiotowej sprawie – potwierdza, że w przypadku tego rodzaju pracowników jak w rozpoznawanej sprawie, czas ich przejazdów na tereny budów oraz powrotu do miejsca zamieszkania jest ściśle związany z charakterem ich pracy, a tym samym pozostaje w ścisłym związku z działalnością gospodarczą podatnika, na rzecz którego świadczą pracę.
Naczelny Sąd Administracyjny nie widzi przeszkód, aby powyższy wywód analogicznie stosować również do przedmiotowej sprawy odnoszącej się do pracowników budowy, którzy nie posiadają stałego miejsca wykonywania pracy, a którzy muszą dojeżdżać na budowy oddalone od bazy spółki o kilkadziesiąt lub nawet kilkaset kilometrów.
Pojazd samochodowy powierzony pracownikowi budowy, który dojeżdża do miejsc wykonywania pracy (place budów) oddalonych o kilkadziesiąt, a nawet kilkaset kilometrów od bazy spółki w celu realizacji zadań służbowych, w szczególności przejazdów na budowę oraz powrotu do miejsca zamieszkania, można uznać za wykorzystywany wyłącznie do działalności gospodarczej podatnika w rozumieniu art. 86a ust. 3 pkt 1 lit. a) w związku z art. 86a ust. 4 pkt 1 ustawy o VAT, o ile określone przez podatnika zasady jego używania, dodatkowo potwierdzone prowadzoną przez podatnika dla tego pojazdu ewidencją przebiegu pojazdu, wykluczają jego użycie do innych celów, niezwiązanych z działalnością gospodarczą.
4.8. Ponieważ z przedstawionego przez skarżącą spółkę opisu stworzonych w spółce zasad używania samochodów firmowych wynika, że wykluczają one użycie tego rodzaju pojazdów do innych celów niezwiązanych z działalnością gospodarczą, brak podstaw do stwierdzenia w okolicznościach tej sprawy, że doszło do naruszenia art. 86a ust. 3 pkt 1 lit. a w związku z art. 86a ust. 4 pkt 1 ustawy o VAT.
Z podanych wyżej powodów Naczelny Sąd Administracyjny, odwołując się do ugruntowanej linii orzeczniczej dotyczącej okoliczności faktycznych zbliżonych do opisanych przez skarżącą spółkę we wniosku o wydanie interpretacji (wyroki: z 31 maja 2017 r. sygn. akt I FSK 1809/15, z 23 czerwca 2017 r. sygn. akt I FSK 2151/15 oraz z 9 listopada 2017 r. sygn. akt I FSK 234/16; dostępne – CBOSA), stwierdzając, że złożona w tej sprawie skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw – wobec treści art. 184 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.
Maja Chodacka Ryszard Pęk Zbigniew Łoboda
sędzia WSA del. sędzia NSA sędzia NSA
-----------------------
9