Wyrok NSA z dnia 20 lutego 2026, sygn. I FSK 560/24

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 161 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania, gdy postępowanie stało się bezprzedmiotowe z innych przyczyn, niż wskazane w pkt 1 (skuteczne cofnięcie skargi kasacyjnej) i pkt 2 (śmierć strony).

Niniejsze postępowanie sądowoadministracyjne dotyczy kontroli postanowienia w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia na pismo z dnia 7 listopada 2022 r., które spółka uznała za wypełniające przesłanki do uznania go za postanowienie o odmowie umożliwienia stronie zapoznania się z dokumentami, o którym mowa w art. 179 § 2 O.p. Zaskarżone postanowienie zostało wydane w toku postępowania podatkowego w sprawie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od października 2013 r. do marca 2014 r. Postępowanie to zakończyło się już wydaniem w 22 lipca 2025 r. ostatecznej decyzji. Akt ten nie został zaskarżony skargą do sądu administracyjnego.

Wobec prawomocnego zakończenia postępowania podatkowego, w ramach którego wydano "wpadkowe" postanowienie zaskarżone skargą, postępowanie wywołane wniesioną skargą kasacyjną stało się bezprzedmiotowe.

Z tych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 w związku z art. 193 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

Odnosząc się do wniosku skarżącej o zwrot uiszczonego wpisu od skargi kasacyjnej, Naczelny sąd Administracyjny wskazuje, że stosownie do art. 232 § 1 P.p.s.a., sąd z urzędu zwraca stronie cały uiszczony wpis od: 1) pisma odrzuconego lub cofniętego do dnia rozpoczęcia rozprawy; 2) zażalenia na postanowienie, jeżeli zażalenie zostało uwzględnione. Ani art. 232 § 1 P.p.s.a., ani też żaden inny przepis tej ustawy, nie przewiduje zwrotu wpisu od skargi kasacyjnej w przypadku umorzenia postępowania sądowego z uwagi na jego bezprzedmiotowość. W konsekwencji wniosek skarżącej nie mógł zostać uwzględniony.

Brak było również podstaw do uwzględnienia wniosku o zasądzenie od organu na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postepowania.

Zgodnie z podstawową zasadą dotyczącą kosztów postępowania, wynikającą z art. 199 P.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zgodnie zaś z art. 209 P.p.s.a., wniosek strony o zwrot kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, art. 203 i art. 204.

Przepisy nie przewidują orzekania o zwrocie kosztów postępowania między stronami w innych orzeczeniach kończących postępowanie w danej instancji niż wymienione w art. 209 P.p.s.a., w tym w przypadku postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego o umorzeniu postępowania kasacyjnego.

Jeśli zatem ustawodawca nie przewidział w art. 203 i art. 204 P.p.s.a. możliwości zasądzania na rzecz strony przeciwnej zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w przypadku jego umorzenia na skutek bezprzedmiotowości, to niedopuszczalne byłoby uzupełnianie w tym zakresie ustawy w drodze wykładni rozszerzającej lub analogii. Taka interpretacja prowadziłaby bowiem do nałożenia na stronę przeciwną nieprzewidzianego w ustawie obowiązku w sferze prawa daninowego, co wyklucza art. 217 Konstytucji RP. Zastosowanie w tym przypadku znajdzie reguła ogólna wynikająca z art. 199 P.p.s.a.