Jednocześnie Podatniczka zarzuciła wyrokowi Sądu I instancji:
1. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj.:
1) art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 935 – zwanej dalej P.p.s.a.) w zw. z art. 121 § 1 w zw. z art. 122 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1325 – zwanej dalej O.p.). Zdaniem Podatniczki doszło do tego poprzez prowadzenie postępowania w jej sprawie w sposób niebudzący zaufania do organu podatkowego. Stało się zaś tak z uwagi na rażący brak obiektywizmu organu oraz wybiórczość w zakresie oceny materiału dowodowego. Przejawem tego było w szczególności przeprowadzenie postępowania kontrolnego względem Strony w oparciu o z góry przyjęte założenie o jej uczestnictwie w procederze wystawiania tzw. "pustych faktur", przy jednoczesnym braku uwzględnienia indywidualnej sytuacji Skarżącej i dokonywanych przez nią transakcji w zakresie zakupu oraz sprzedaży towarów i usług. Tymczasem stawianie tak daleko idących i kategorycznych tez powinno zostać poparte obszernym i niepodważalnym materiałem dowodowym, zgromadzonym w toku przedmiotowego postępowania;
2) art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 120 O.p.w zw. art. 121 § 1OP, art. 122 OP i 125 § 1 O.p., tj. naruszenie zasady zaufania do organów określonej w art. 121 § 1 O.p. Zdaniem Podatniczki doszło do tego poprzez działanie organów podatkowych, polegające na posłużeniu się faktem wszczęcia postępowania w sprawie o przestępstwo skarbowe w sposób instrumentalny, tj. wyłącznie w celu zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązań podatkowych za poszczególne miesiące roku 2013, co skutkuje błędnym zastosowaniem art. 70 § 6 pkt 1 O.p.;
3) art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 123 § 1 w zw. z art. 181 O.p. - poprzez niezapewnienie Skarżącej czynnego udziału w postępowaniu podatkowym. Przejawiło się to jego przeprowadzeniem w przeważającej mierze w oparciu o wyniki innych postępowań kontrolnych, prowadzonych przez inne organy, w odniesieniu do innych podmiotów. W tych odrębnych postępowaniach Skarżąca nie miała zaś możliwości osobistego, czynnego uczestniczenia. Wskazano też, że o tych odrębnych postępowaniach Strona nie wiedziała i nie miała możliwości, aby się dowiedzieć;
4) art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. art. 187 § 1 w zw. z art. 188 O.p. - poprzez niezebranie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, w szczególności poprzez nieprzeprowadzenie dowodów mających istotne znaczenie dla sprawy, w tym dowodu z przesłuchań świadków wskazanych w skardze kasacyjnej. W oparciu o wyartykułowane przepisy zarzucono też nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego zebranego w toku postępowania, w tym w szczególności wybiórcze jego potraktowanie i poddanie interpretacji wyłącznie tych fragmentów poszczególnych dowodów, które pozbawione kontekstu uzasadniały z góry przyjętą tezę przyjętą przez organ - jego przekonanie o fikcyjności transakcji z M. Sp. z o.o., S. Sp. z o.o., Q. Sp. z o.o. oraz K. Sp. z o.o. i uznanie, że faktury VAT wystawione dla tych podmiotów nie odzwierciedlają rzeczywistych zdarzeń gospodarczych;
5) art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 187 § 1 O.p. w zw. z art. 123 O.p. - poprzez dokonanie ustaleń dotyczących badania ksiąg w oderwaniu od rzeczywistych działań kontrolowanej jednostki. Przejawem tego było przyjęcie ustaleń z innych postępowań, w których Skarżąca nie brała udziału oraz niezapewnienie jej czynnego udziału w postępowaniu. Wyraziło się ono przeprowadzeniem przez organ postępowania kontrolnego w przeważającej mierze w oparciu o wyniki innych postępowań kontrolnych lub karnych postępowań przygotowawczych, prowadzonych przez inne organy, w odniesieniu do innych podmiotów, w których to postępowaniach Strona nie miała możliwości osobistego, czynnego uczestniczenia, jak również o których to postępowaniach Skarżąca nie wiedziała i nie miała możliwości, aby się dowiedzieć;
6) art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 191 O.p. - poprzez dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny materiału dowodowego zebranego w sprawie, pozostającej w sprzeczności z regułami logicznego rozumowania, wiedzy i doświadczenia życiowego. W przekonaniu Skarżącej przejawiło się to w szczególności całkowitym pominięciem okoliczności świadczących o przeprowadzeniu transakcji z M. Sp. z o.o., S. Sp. z o.o., Q. Sp. z o.o. oraz K. Sp. z o.o., a zwłaszcza – jak to ujęto - faktu opłacenia wszystkich faktur za pośrednictwem przelewów, sprawdzenia spółek w VAT, GUS i Krajowym Rejestrze Sądowy i przedłożenia dokumentów AUTO PZ, zeznań R.P. i M.K. i A.G.. Zdaniem Strony, przedstawione okoliczności w swej istocie świadczą o rzeczywistym dokonaniu transakcji i dochowaniu przez nią należytej staranności w doborze kontrahenta. Przejawu naruszenia prawa przez organ podatkowy dodatkowo dopatrzono się zaś w bezwzględnym założeniu przez niego, iż to na Podatniczce spoczywa ciężar badania czy towar nabyty od wskazanych podmiotów rzeczywiście stanowił ich własność i czy był legalnie przez nią nabyty, co nie stanowi ustawowego obowiązku Strony;
7) art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 193 § 4 w zw. § 6 O.p. - poprzez uznanie, iż ewidencje sprzedaży krajowej, ewidencje zakupu oraz korekt zakupu oraz ewidencje wewnątrzwspólnotowych dostaw towarów ujawnione w księgach Podatniczki są nierzetelne w zakresie szczegółowo wskazanym w decyzji Organu I instancji. Tymczasem z materiału dowodowego zebranego w sprawie, w postaci ujęcia faktur VAT w rejestrach zakupu, zeznań Strony i świadków, przedłożonych dokumentów założycielskich wspomnianych podmiotów, w tym wyciągu z CEIDG oraz GUS, dokumentów księgowych AUTO-PZ, CMR, korespondencji mailowej z przedstawicielem wskazanych podmiotów wynikają przeciwnie wnioski. Zdaniem Skarżącej wskazują one, że transakcje rzeczywiście miały miejsce, a zatem nie sposób stwierdzić, iż przedmiotowe faktury VAT nie dokumentują rzeczywistych zdarzeń gospodarczych;
8) art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 2 Konstytucji RP, interpretowanego jako zasada ochrony zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa. W ocenie Strony, w tym przypadku naruszenie prawa przejawiło się uznaniem, iż była ona bezwzględnie zobowiązana do zachowania należytej staranności w doborze swoich kontrahentów, dokładnego sprawdzenia ich zaplecza organizacyjnego i technicznego, zbadania czy towar nabyty od M. Sp. z o.o., S. Sp. z o.o., Q. Sp. z o.o. i K. Sp. z o.o. rzeczywiście stanowił własność tych spółek i czy był przez nie legalnie nabyty w łańcuchu transakcyjnym. Tymczasem wskazane czynności nie stanowią obowiązku nałożonego na przedsiębiorcę, który wynika z przepisów prawa;
9) art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 217 Konstytucji RP w zakresie, w jakim odnosi się on do zagadnienia opodatkowania obywatela poprzez przyjęcie i dokonanie ustaleń w oparciu o dokumenty tworzone w obcych jednostkach, co spowodowało brak powiązań z badaną dokumentacją Skarżącej;
10) art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c) PPSA w zw. z art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej w zw. z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, polegające na niezapewnieniu Skarżącej pełnego prawa do obrony. Przejawiło się to poczynieniem przez organy ustaleń opartych na apriorycznej tezie o świadomości bądź możliwości przewidzenia przez Stronę, że uczestniczy ona w procederze "karuzeli podatkowej". Efektem tego było wszczęcie kontroli podatkowej, podczas gdy celem każdej kontroli podatkowej i postępowania podatkowego jest sprawdzenie czy zobowiązane podmioty wywiązują się z nałożonych na nich wszelakich obowiązków podatkowych, wynikających z przepisów ustaw podatkowych, a nie uwiarygodnienie twierdzeń i założeń z góry przyjętych przez Organ I Instancji. W tym kontekście zarzucono też posłużenie się przez organy materiałami pochodzącymi z innych postępowań, w tym postępowań dotyczących innych podmiotów, w których Skarżąca nie brała udziału i nie umożliwiono jej zapoznanie się z dokumentacją ich dotyczącą, podczas gdy:
a) ustalenia organów poczynione z uwzględnieniem innych postępowań nie zwalniają ich z obowiązku zapoznania podatnika z dowodami z owych powiązanych postępowań administracyjnych, na podstawie których zamierzają one wydać decyzję, oraz że podatnik ten nie zostaje w ten sposób pozbawiony prawa do skutecznego zakwestionowania w trakcie toczącego się przeciwko niemu postępowania owych ustaleń faktycznych i kwalifikacji prawnych;
b) wspomniany podatnik powinien w trakcie tego postępowania uzyskać dostęp do wszystkich dowodów zebranych w trakcie powiązanych postępowań administracyjnych lub w jakimkolwiek innym postępowaniu, na których wspomniany organ zamierza oprzeć swą decyzję lub które to dowody mogą zostać wykorzystane przy wykonywaniu prawa do obrony, chyba że cele leżące w interesie ogólnym uzasadniają ograniczenie tego dostępu;
c) Sąd rozpoznający skargę na tę decyzję powinien skontrolować zgodność z prawem uzyskania i wykorzystania owych dowodów oraz ustaleń, które mają decydujące znaczenie dla rozstrzygnięcia skargi, a dokonanych w decyzjach administracyjnych wydanych względem wspomnianych dostawców;
2. naruszenie przepisów prawa materialnego, przez ich błędną wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie tj.:
1) art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) P.p.s.a. w zw. z art. 70 § 6 pkt 1 O.p. - poprzez jego zastosowanie i w konsekwencji błędne uznanie, że doszło do zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego. Tymczasem wszczęcie postępowania o przestępstwo skarbowe miało charakter instrumentalny, co w konsekwencji oznacza, że nie wywołało ono skutku w postaci zawieszenia biegu przedawnienia zobowiązań podatkowych;
2) art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) P.p.s.a. w zw. z art. 70 § 1 O.p. w zw. z art. 208 § 1 O.p - poprzez ich niezastosowanie w sytuacji, gdy zobowiązanie podatkowe przedawniło się:
a) dla miesięcy I.2013 r., II 2013 r., III.2013 r., IV 2013 r., V.2013 r., VI.2O13 r., VII.2013 r., VIII.2013 r., IX.2013 r., X.2013 r., XI.2013 r. - 31 grudnia 2018 roku,
b) dla miesiąca XII.2013 r. - 31 grudnia 2019 roku,
zaś wszczęcie postępowania karnego skarbowego wobec Skarżącej nie odniosło skutku w postaci zawieszenia biegu przedawnienia wskazanych zobowiązań;
3) art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) P.p.s.a. w zw. z art. 13 ust. 1 w zw. z art. 41 ust. 3 w zw. z art. 42 ust. 1 u.p.t.u. - polegające na nieuznaniu dokonanych przez Podatnika dostaw towarów dla podmiotów P1. GMBH, A. GmbH, A1. GmbH, A2. s.r.o., B. s.r.o., S1. za wewnątrzwspólnotowe dostawy towarów i uznaniu ich za podlegające opodatkowaniu 23% stawką podatku od towarów i usług. Tymczasem zgromadzone w kontroli podatkowej dowody, w szczególności przedłożone przez Podatniczkę dokumenty potwierdzają fakt dokonania wewnątrzwspólnotowych dostaw;
4) art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) P.p.s.a. w zw. z art. 7 ust. 1 oraz art. 8 ust. 1 u.p.t.u. - polegające na:
a) błędnym uznaniu, iż nie dokumentują rzeczywiście przeprowadzonych transakcji zakwestionowane faktury, wystawione M. Sp. z o.o., S. Sp. z o.o., Q. Sp. z o.o., K. Sp. z o.o. Tymczasem w przekonaniu Strony teza ta nie znajduje oparcia w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, zaś zebrane w toku postępowania dowody wskazują, że wspomniane transakcje rzeczywiście miały miejsce, a zatem stanowią czynności podlegające opodatkowaniu, określone w art. 5 ust 1 pkt 1 u.p.t.u.;
b) błędnej wykładni pojęcia "władztwa" nad towarem, gdyż w postępowaniu podatkowym określenie to należy rozpatrywać pod kątem ekonomicznym a nie prawnym i w konsekwencji przyjęcie, że Podatniczka nie rozporządziła towarami jak właściciel;
5) art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) P.p.s.a. w zw. z art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. a) u.p.t.u. - poprzez błędne stwierdzenie, iż zakwestionowane faktury, wystawione na rzecz Podatnika przez M. Sp. z o.o., S. Sp. z o.o., Q. Sp. z o.o., K. Sp. z o.o. nie dokumentują rzeczywiście przeprowadzonych transakcji. Tymczasem zdaniem Skarżącej twierdzenie to nie znajduje oparcia w materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie. Dowody zebrane w toku postępowania wskazują zaś, że wspomniane transakcje rzeczywiście miały miejsce, a zatem nie sposób stwierdzić, iż przedmiotowe faktury VAT nie dokumentują rzeczywistych zdarzeń gospodarczych;
6) art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) P.p.s.a. w zw. z art. 108 ust. 1 u.p.t.u. - poprzez jego zastosowanie i uznanie, że Strona zobowiązana jest do zapłaty podatku należnego w trybie wskazanym w powołanym przepisie ustawy o podatku od towarów i usług za kwiecień, maj, lipiec, sierpień, wrzesień i listopad 2013 r. z uwagi, iż wystawiła tzw. "puste faktury". Tymczasem z zebranego materiału dowodowego nie sposób wyciągnąć takiego wniosku.
W reakcji na przedstawione zarzuty i argumentację Organ odwoławczy wystąpił o:
1) oddalenie skargi kasacyjnej,
2) zasądzenie od Skarżącej na rzecz DIAS zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego,
3) wyznaczenie rozprawy i rozpoznanie sprawy na rozprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i jako taka podlega oddaleniu. Jak już wcześniej wskazano, zagadnieniem spornym w relacjach pomiędzy stronami postępowania sądowoadministracyjnego była materia przedawnienia zobowiązania podatkowego, nieprawidłowości w obrocie towarem na terytorium kraju, a także fikcyjności wewnątrzwspólnotowej dostawy towaru. Do wszystkich tych kwestii nawiązano w decyzji ostatecznej oraz w uzasadnieniu wyroku Sądu I instancji i wszystkie te zagadnienia znalazły swoje odzwierciedlenie w zarzutach sformułowanych w skardze kasacyjnej.
Rozpoczynając od materii przedawnienia zobowiązania podatkowego godzi się zauważyć, że nie jest zasadna teza podnoszona przez Stronę stojącą na stanowisku, iż w realiach przedmiotowej sprawy nie doszło do zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego z uwagi na instrumentalność wszczęcia postępowania w sprawie karnej skarbowej. Jak bowiem wiadomo, elementem wskazanej procedury było postawienie Podatniczce zarzutów, przesłuchanie jej w charakterze podejrzanej, a także skierowanie przeciwko niej aktu oskarżenia do Sądu Rejonowego. W dodatku czynność ta została zatwierdzona przez Prokuratora, a zatem przez podmiot, który – biorąc pod uwagę jego kompetencje – jest odległy od dokonywania wymiaru podatku oraz reprezentowania państwa jako związku publicznoprawnego, uprawnionego z tytułu tej daniny publicznej. Jednocześnie należy się zgodzić z WSA, że konieczność uzupełnienia postępowania przygotowawczego przez Prokuratora, wyartykułowana przez Sąd Rejonowy nie oznacza, że zainicjowanie tej procedury miało motywację podatkową -nie służyło celom prawa karnego, ale zawieszeniu biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego.
Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się też obrazy przepisów regulujących postępowanie dowodowe – zarówno co do transakcji krajowych, jak i w zakresie wewnątrzwspólnotowej dostawy towarów. Odnosząc się do tych kwestii należy zauważyć, że w świetle art. 180 §1 O.p. jako dowód należy dopuścić wszystko, co może się przyczynić do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Nie ma więc przeszkód w tym aby organ podatkowy, realizując ciążący na nim obowiązek ustalenia prawdy obiektywnej, posługiwał się materiałem dowodowym pochodzącym z innych postępowań. Stronie należy natomiast zapewnić możliwość wypowiedzenia się w tych kwestiach. To zaś nie budzi wątpliwości w realiach przedmiotowej sprawy. Istotne jest ponadto to, że organ podatkowy jest obowiązany honorować wszelkie zasady postępowania podatkowego, skodyfikowane w art. 120 – 129 O.p. Wśród tych pryncypiów ukształtowano zaś nie tylko zasadę legalizmu (art. 120 O.p.) oraz zasadę prawdy obiektywnej (art. 122 O.p.). Wymogiem, który organ podatkowy obowiązany jest honorować jest bowiem także przestrzeganie zasady szybkości i prostoty, ukształtowanej w art. 125 § 1 O.p. Zgodnie z nią, w sprawie należy działać wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia.
Rzecz jasna, w swoich działaniach administracja podatkowa jest obowiązana godzić wszystkie pryncypia postępowania podatkowego. Przestrzegania zasady legalizmu, czy zasady prawdy obiektywnej nie można więc ograniczyć kosztem zasady szybkości i prostoty. Jeżeli jednak określona okoliczność może zostać udowodniona sprawniej w oparciu o materiał pochodzący z innych procedur, a przy tym z uwzględnieniem prawa strony do czynnego udziału w postępowaniu (art. 123 § 1 O.p.), nie ma przeszkód normatywnych w tym, aby organ podatkowy skorzystał z tej możliwości. W przekonaniu Naczelnego Sądu Administracyjnego, w realiach przedmiotowej sprawy tak właśnie się stało. Dlatego zasadnie nie uwzględniono wniosków dowodowych Skarżącej, co jednak nie skutkowało obrazą art. 188 O.p. Jednocześnie ocena zgromadzonego materiału dowodowego nie miała cech dowolności i nie sposób przyjąć, aby organy podatkowe – przy późniejszej aprobacie Sądu I instancji – naruszyły zasadę zaufania.
Odnosząc się do kwestii należytej staranności Spółki w kontaktach handlowych z jej kontrahentami godzi się zauważyć, że wskazany wymóg jest konsekwencją orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. To zaś stanowi element polskiego porządku prawnego na podstawie art. 91 ust. 3 Konstytucji RP. Przepis ten stanowi, że jeżeli wynika to z ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską umowy konstytuującej organizację międzynarodową, prawo przez nią stanowione jest stosowane bezpośrednio, mając pierwszeństwo w przypadku kolizji z ustawami. W tym kontekście należy się odwołać do wyroku TSUE z 21 lutego 2006 r., wydanego w sprawie C-255/02 (Halifax). We wspomnianym judykacie uznano prawo państw członkowskich Unii Europejskiej do przeciwstawiania się nadużyciom w sferze podatku od wartości dodanej. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej stwierdził, że szósta dyrektywa powinna być interpretowana zgodnie z zasadą wykładni prawa wspólnotowego zakazującą nadużycia przepisów prawa wspólnotowego w taki sposób, iż nie przyznaje ona podatnikowi prawa do odliczenia lub odzyskania podatku naliczonego, gdy w świetle okoliczności, które zostaną obiektywnie ocenione przez sądy krajowe, stwierdzone zostanie istnienie dwóch obiektywnych elementów. Po pierwsze, że cele, którym służą przepisy prawne formalnie prowadzące do powstania prawa, zostałyby udaremnione, gdyby dochodzone prawo rzeczywiście zostało przyznane. Po drugie, że powołane prawo wywodzi się z działalności gospodarczej, dla której nie ma innego uzasadnienia niż uzyskanie dochodzonego prawa.
Z kolei w wyroku z 21 czerwca 2012 r. w sprawie C-80/11 i C-142/11 (Mahageben) podkreślono, że artykuł 167, art. 168 lit. a), art. 178 lit. a), art. 220 pkt 1 i art. 226 dyrektywy Rady 2006/112/WE z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie praktyce krajowej, w ramach której organ podatkowy odmawia podatnikowi prawa do odliczenia od kwoty należnego podatku od wartości dodanej kwoty tego podatku należnego lub zapłaconego z tytułu świadczonych mu usług z tego powodu, iż wystawca faktur dotyczących owych usług lub jeden z jego usługodawców dopuścił się nieprawidłowości, bez udowodnienia przez organ podatkowy na podstawie obiektywnych przesłanek, iż podatnik wiedział lub powinien był wiedzieć, że transakcja mająca stanowić podstawę prawa do odliczenia wiązała się z przestępstwem popełnionym przez wystawcę faktury lub inny podmiot działający na wcześniejszym etapie obrotu. W konsekwencji, to na organie podatkowym ciąży powinność wykazania, że podatnik był w "złej wierze" lub nie był w "dobrej wierze", bo wiedział lub powinien był wiedzieć o nieprawidłowościach zaistniałych podczas wcześniejszego obrotu towarem (por. W. Morawski, Świadomość, wola i działanie jednostki jako elementy kształtujące zakres podmiotowy długu celnego [w:] T. Nowak, P. Stanisławiszyn, Prawo celne i podatek akcyzowy. Blaski i cienie dziesięciu lat członkostwa Polski w Unii Europejskiej, Warszawa 2016, s. 452.).
W tym kontekście, zachowanie należytej staranności przez podatnika podatku od wartości dodanej otrzymującego zarówno fakturę, jak i towar (usługę) jest przesłanką ochrony jego praw jako słabszej niż organ podatkowy strony stosunku podatkowoprawnego. Zasadniczo bowiem, załamanie systemu naliczania i odliczania kwot podatku (już to ze względów podmiotowych, już to przedmiotowych) oznacza utratę odliczenia, bo godzi w interes finansów publicznych oraz w neutralność podatku od towarów i usług. Formą ochrony praw podatnika jest natomiast zagwarantowanie mu wspomnianej redukcji, o ile nie wiedział oraz przy dołożeniu należytej (a nie szczególnej, czy nadzwyczajnej) staranności nie mógł się dowiedzieć o tym, iż wcześniej (we wcześniejszych fazach obrotu) ów system naliczeń i odliczeń uległ zachwianiu. Oznacza to, że od podatnika nie można oczekiwać zachowań właściwych dla organu podatkowego (tym bardziej, że nie jest on organem podatkowym i nie dysponuje ani władztwem publicznym, ani instrumentami prawnymi właściwymi podmiotowi "górującemu" w stosunku prawnym podległości kompetencji). Zasadne jest natomiast (w imię wspomnianych wcześniej względów ochronnych) oczekiwanie od tzw. dłużnika podatkowego klasycznej, typowej przezorności pozwalającej mu na zachowanie odliczenia, pomimo wcześniejszego przerwania "łańcucha" naliczeń i odliczeń podatku od towarów i usług.
Nawiązując do tych kwestii godzi się zauważyć, że Skarżąca nie podjęła żadnych realnych czynności, mających na celu weryfikację jej kontrahentów. Ci zaś – jak wykazano w trakcie postępowania podatkowego – nie mogli dostarczyć jej towaru (nie dysponowali konieczną do tego infrastrukturą). Jest to o tyle niezrozumiałe, że okoliczności transakcji powinny skłaniać do takiego działania. Odwołując się do ustaleń poczynionych w trakcie postępowania dowodowego warto w szczególności zauważyć, że spółka S. nie zajmowała się handlem artykułami spożywczymi. Przedmiotem jej przeważającej działalności gospodarczej była natomiast rozbiórka i burzenie obiektów budowlanych. W dodatku dane adresowe tego podmiotu wskazane w zaświadczeniu REGON odbiegały od informacji wynikających z KRS. Jeżeli natomiast chodzi o spółkę M., ani Strona ani jej pracownicy nie byli w stanie podać danych osobowych podmiotu o imieniu J., występującego w imieniu wskazanego kontrahenta. Kontakty z tym reprezentantem partnera gospodarczego były zaś mailowe i telefoniczne. Z kolei w przypadku K. Sp. z o.o., zarówno Strona, jak i świadek A.G. zeznała, że wskazany podmiot reprezentował R.H., z którym miały kontakt telefoniczny i mailowy. Tymczasem w świetle dokumentów prezesem zarządu tej spółki był M.P., a faktycznie w czynnościach związanych z działalnością tego kontrahenta uczestniczył udziałowiec T.B.. Z kolei Q. Sp. z o.o. faktycznie nie prowadziła działalności gospodarczej, co stwierdzono w ostatecznej decyzji podatkowej wydanej w odniesieniu do tego podmiotu. W tej sytuacji nie mogą mieć znaczenia okoliczności podnoszone przez Stronę, w szczególności weryfikacja kontrahentów w KRS, czy w GUS, a także zapłata za towar z wykorzystaniem przelewów. Same w sobie, w konfrontacji z przedstawionymi argumentami nie świadczą one bowiem o należytej staranności Strony.
Zasadny był także wymiar podatku na podstawie art. 108 ust. 1 u.p.t.u. Zgodnie z tym przepisem, w przypadku gdy osoba prawna, jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej lub osoba fizyczna wystawi fakturę, w której wykaże kwotę podatku, jest obowiązana do jego zapłaty.
Nie ulega wątpliwości, że samo wystawienie szczególnego rodzaju rachunku, jakim jest faktura nie stanowi czynności opodatkowanej podatkiem od towarów i usług. Jest tak, ponieważ zachowanie to nie zostało wskazane w art. 5 ust. 1 u.p.t.u. jako zdarzenie będące przedmiotem opodatkowania w tej daninie publicznej. Jak zaś wiadomo – i nie jest to wyłącznie artykułowane w doktrynie prawa podatkowego, ale ma też podstawę normatywną – wyłącznie zaistnienie zdarzenia określonego w ustawie podatkowej determinuje powstanie obowiązku podatkowego jako "prawnego poprzednika" skonkretyzowanej powinności podatkowej – zobowiązania podatkowego (por. art. 4 O.p.). Po to więc, aby powstała ta nieskonkretyzowana powinność podatkowa, osoba będąca podatnikiem w rozumieniu danej ustawy podatkowej musi na terytorialnym obszarze obowiązywania ustawy podatkowej zrealizować zachowanie będące przedmiotem opodatkowania. Jest to elementarna prawda prawa podatkowego. Z tego względu, za swoistą należy uznać prawną naturę powinności kształtowanej w oparciu o art. 108 ust. 1 u.p.t.u.
Ponad wszelką wątpliwość wystawienie faktury i wykazanie w niej podatku należnego nie skutkuje zaistnieniem obowiązku podatkowego. Czynność ta prowadzi natomiast do powstania obowiązku zapłaty podatku, wskazanego co do wysokości w bezzasadnie wystawionej fakturze. Nawet wtedy, gdy w tym szczególnego rodzaju rachunku nie dokumentuje się faktycznych transakcji, wystawienie faktury rodzi obowiązek zapłaty wskazanego w niej podatku należnego (por. wyrok Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Łodzi z 17 maja 2016 r., sygn. akt I SA/Łd 1225/15, Lex nr 2079612 oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 11 czerwca 2014 r., sygn. akt III SA/Gl 71/14, Lex nr 1508305). Granice czasowe określenia jego wysokości oraz egzekucji wyznacza zaś termin przedawnienia zobowiązania podatkowego (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 2 czerwca 2017 r., sygn. akt III SA/Gl 1298/16, Lex nr 2332894).
Konstrukcja prawna uregulowana w art. 108 ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług niewątpliwie jest instrumentem ochrony finansów publicznych przed uszczupleniem należności podatkowej w wyniku nieuzasadnionego odliczenia podatku naliczonego. Istnieje bowiem ryzyko tego, że adresat faktury potraktuje wskazany w niej podatek jako podatek naliczony, a organy podatkowe nie wykryją tej nieprawidłowości (kontrola podatkowa jest wszak wybiórcza i nie każdy podatnik jest adresatem tych czynności) - por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 kwietnia 2015 r., sygn. akt P 40/13, Lex nr 1668770.
Z tej perspektywy, unormowanie zawarte we wspomnianym przepisie jest więc elementem swoistego "uszczelniania systemu" – skoro odbiorca faktury może na jej podstawie odliczyć podatek naliczony, to ten kto ja wystawił zobowiązany jest odprowadzić kwotę, która dla niego jest podatkiem należnym. Dlatego, w orzecznictwie można się spotkać z poglądem, iż konstrukcji prawnej uregulowanej w art. 108 ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług nie sposób klasyfikować jako sankcji podatkowej (administracyjnej). Dodatkowo świadczy o tym fakt, iż możliwa jest korekta faktury wystawionej w okolicznościach wskazanych w art. 108 ust. 1 u.p.t.u. (wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 31 stycznia 2013 r, sygn. akt C-642/11, Lex nr 1258555 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 marca 2017 r., sygn. akt I FSK 1068/15, Lex nr 2281032, por. także wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 kwietnia 2017 r., sygn. akt I FSK 1544/15, Lex nr 2301374).
Odnosząc do całej przedstawionej dotychczas regulacji prawnej stan faktyczny, w przekonaniu Sądu, prawidłowo ustalony przez administrację podatkową, należy stwierdzić że w przedmiotowej sprawie zostały spełnione prawne przesłanki określenia Skarżącej kwot podatku od towarów i usług na podstawie art. 108 ust. 1 u.p.t.u. Skoro bowiem – jak już wcześniej wskazano - istniała podstawa do zanegowania odliczenia naliczonego podatku od towarów i usług w związku z nabyciem towaru od jego fakturowych, krajowych dostawców, zasadne było określenia Stronie podatku na podstawie wskazanego przepisu, w związku z dostawami tych rzeczy tym samym podmiotom, tym razem będącym ich odbiorcami. Trudno zresztą dojść do innej konstatacji, ponieważ Strona nie dostarcza ku temu argumentacji w uzasadnieniu swojej skargi kasacyjnej.
Nie sposób wreszcie zgodzić się z zarzutem obrazy art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) P.p.s.a. w zw. z art. 13 ust. 1 w zw. z art. 41 ust. 3 w zw. z art. 42 ust. 1 u.p.t.u. Skarżąca uzasadniając tę tezę stwierdza, że dowody zgromadzone podczas kontroli podatkowej, w szczególności przedłożone przez nią dokumenty potwierdzają fakt dokonania wewnątrzwspólnotowych dostaw. W świetle materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie nie ma natomiast wątpliwości, że towary będące przedmiotem WDT zostały wydane przewoźnikowi. Rzecz natomiast w tym, iż w świetle dokumentacji podatkowej brak jest potwierdzenia, że wskazane wyroby zostały odebrane przez ich zagranicznych nabywców oraz gdzie zakończył się ich transport. Tym samym, Strona nie dopełniła obowiązków wynikających z art. 42 ust. 1 i ust. 3 pkt 1 u.p.t.u. W przypadku jednego z czeskich kontrahentów (B. s.r.o.) towary nie opuściły natomiast terytorium kraju.
W tym stanie rzeczy, nie znalazł potwierdzenia żaden z zarzutów Strony podniesionych w piśmie procesowym skutkującym przeniesieniem sprawy sądowoadministracyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W związku z tym, skarga kasacyjna została oddalona jako niemającą usprawiedliwionych podstaw – w oparciu o art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 935 – zwanej dalej P.p.s.a.). O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono natomiast w oparciu o art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 P.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) w zw. z § 2 pkt 8 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1935).
Adam Nita Ryszard Pęk Arkadiusz Cudak