Uzasadnienie
1. Wyrokiem z 17 listopada 2022 r., sygn. akt I SA/Wr 879/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uwzględnił skargę E. P. Sp. z o.o. zs. we Wrocławiu obecnie L. Sp. z o.o. zs. we W. (dalej: "Strona", "Skarżąca", "Spółka") na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu (dalej: "DIAS", "Organ podatkowy") z 28 czerwca 2021 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za maj 2015 r. i uchylił zaskarżoną decyzję.
2. Jak wynika ze stanu faktycznego przedstawionego w uzasadnieniu wyroku Sądu pierwszej instancji 3 czerwca 2015 r. Spółka złożyła deklarację VAT-7 za maj 2015 r. w której wykazała: wewnątrzwspólnotową dostawę towarów w wysokości 382.950 zł; nabycie towarów i usług pozostałych w wysokości 339.275 zł (kwota netto), 78.033 zł (VAT); kwotę podatku do zwrotu na rachunek bankowy w wysokości 78.033 zł. Wykazana w deklaracji VAT-7 wewnątrzwspólnotowa dostawa towarów wynika z faktury VAT nr [...] z dnia 28 maja 2015 r. wystawionej na rzecz kontrahenta ze Słowacji: T. s.r.o. z siedzibą w B. (dalej: kontrahent słowacki), której przedmiotem była sprzedaż urn w ilości 630 szt. Jako dowody świadczące o rzetelności transakcji przedstawiono umowę handlową z dnia 28 maja 2015 r. pomiędzy Skarżącą a kontrahentem słowackim, fakturę pro forma [...] z dnia 27 maja 2015 r. na kwotę 382.950 zł, zamówienie kontrahenta słowackiego, dokument CMR z dnia 28 maja 2015 r., protokół przekazania towaru z dnia 28 maja 2015 r., wyciągi bankowe potwierdzające dokonanie zapłaty z tytułu ww. transakcji przelewem bankowym w dniu 28 maja 2015 r. Ponadto stwierdzono, że Spółka dokonała zakupu 630 szt. urn od firmy P. C. sp. z o.o. z siedzibą D. G. (dalej: kontrahent polski) na podstawie faktury VAT nr [...] z dnia 28 maja 2015 r. na kwotę 337.275 zł (kwota netto), 77.573 zł (VAT). Dowodami towarzyszącymi ww. transakcjom były również: zlecenie przewozowe nr [...] z dnia 28 maja 2015 r.; protokół przekazania towaru z dnia 28 maja 2015 r. wyciągi bankowe potwierdzające dokonanie zapłaty z tytułu ww. transakcji z dnia 28 maja 2015 r.
Decyzją z 18 marca 2021 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego Wrocław - Krzyki (dalej: "NUS" "organ pierwszej instancji") określił Spółce za maj 2015 r. kwotę zwrotu podatku od towarów i usług (dalej VAT) na rachunek bankowy w wysokości 0 zł.
NUS uznał, że działania Spółki były typowymi działaniami podmiotu w tzw. złej wierze. Spółka od początku do końca przebiegu badanego łańcucha transakcji była jego świadomym uczestnikiem a wręcz – zdaniem ww. organu - zachodzi podejrzenie, że była jednym z jego głównych organizatorów i nie ulega wątpliwości, że była głównym beneficjentem tych transakcji. Zwrócono uwagę, że Spółka miała pozytywną wiedzę na temat rzeczywistego przebiegu badanej transakcji. Wiedziała jaki towar kupuje – towar z tanich elementów bez oznaczeń i certyfikatów czy w stanie niewykończonym. Nie zachowywała się jak typowa profesjonalna firma handlowa. Nie wykazała należytej staranności w doborze kontrahentów (kontrahent polski był o wątpliwej reputacji), nie interesowała jej jakość nabytego towaru czy towar nadaje się do dalszej odsprzedaży. Zdaniem organu podatkowego pierwszej instancji kontrahent polski był dla Spółki ze względu na swoje powiązania personalne w branży usług pogrzebowych i produkcji urn niezwykle wygodnym kontrahentem dla pozorowania rzekomej w tej dziedzinie działalności, z tytułu, której mogłaby występować do budżetu państwa o zwroty VAT.
Odnosząc się do kwestii przedawnienia odwołano się do treści art. 70 § 1 oraz art. 70 § 6 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2020 r. poz. 1325 ze zm.; dalej: "O.p.") oraz uchwały składu 7 sędziów NSA z 29 czerwca 2009 r. sygn. akt I FPS 9/08. Podniesiono, że postanowieniem nr PO II Ds.46.2016 z 28 września 2016 r. Prokuratura Okręgowa Wydział II do Spraw Przestępczości Gospodarczej wszczęła śledztwo na podstawie art. 286 k.k. i art. 56 § 1 kks oraz art. 76 § 1 kks w zw. z art. 8 § 1 kks i z art. 271 § 1 i 3 kks i art. 62 kks w zw. z art. 8 § 1 kks w sprawie usiłowania wyłudzenia przez Zarząd Spółki nienależnego zwrotu podatku w kwocie 78.033 zł poprzez złożenie deklaracji VAT-7 za maj 2015 r. W związku z powyższym organ pierwszej instancji zawiadomił podatnika pismem z dnia 6 lipca 2020 r. nr 0225-SEW.820.51.2020 o zawieszeniu biegu terminu przedawnienia w jego sprawie z uwagi na wszczęcie postępowania karnego skarbowego.
Od ww. decyzji NUS, złożyła odwołanie Spółka.
DIAS decyzją z 28 czerwca 2021 r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji powołując się na zawartą w tej decyzji argumentację. W kwestii przedawnienia przytoczył przedstawione wyżej okoliczności i wskazał dodatkowo, że postanowieniem z 30 marca 2020 r. Prokuratura Okręgowa we Wrocławiu postanowiła objąć postępowaniem karnym Ds.46.2016 czyny pozostające w związku podmiotowym i przedmiotowym z czynami stanowiącymi podstawę wszczęcia śledztwa i prowadzić je w sprawie, a dotyczące nienależnego zwrotu podatku wykazanego m.in. w deklaracji VAT-7 za maj 2015 r. w wysokości 78.033 zł. W konsekwencji, jak to zostało już wyżej wskazane, organ podatkowy pierwszej instancji zawiadomił pismem z dnia 6 lipca 2020 r. pełnomocnika Strony o zawieszeniu biegu terminu przedawnienia od 30 marca 2020 r.
Na decyzję DIAS złożyła skargę Strona.
Organ podatkowy w odpowiedzi na skargę Strony wniósł o jej oddalenie, podtrzymując jednocześnie swoja argumentację w sprawie.
3. Sąd pierwszej instancji uwzględnił skargę Strony. Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu powyższego orzeczenia wskazał, powołując się na stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w uchwale z 24 maja 2021 r., sygn. akt I FPS 1/21, że aby Sąd pierwszej instancji mógł skutecznie zbadać, jakimi względami kierował się organ wszczynając postępowanie w sprawie karnej skarbowej oraz czy jego głównym celem nie była chęć wpłynięcia na przedawnienie zobowiązania podatkowego, czy zapobieżenie wygaśnięciu skonkretyzowanej powinności podatkowej na skutek upływu czasu, okoliczności te winny być szczegółowo przedstawione w uzasadnieniu kontrolowanego rozstrzygnięcia. Stwierdził, że uzasadnienie decyzji nie jest w tej kwestii wystarczające, gdyż organ nie w)'powiedział się na temat instrumentalnego zastosowania instytucji zawieszenia biegu przedawnienia, a kwestia ta stała się przedmiotem sporu pomiędzy stronami na etapie przed sądem administracyjnym. Zdaniem WSA we Wrocławiu brak odniesienia się przez Organ podatkowy w powyższym zakresie w treści samej decyzji uniemożliwia dokonanie przez Sąd kontroli legalności. Nie jest bowiem rolą Sądu zastępowanie organu odwoławczego w prowadzeniu właściwego postępowania podatkowego i dokonywaniu ponownej oceny sprawy, co oznaczałoby wkroczenie w kompetencje organów podatkowych. Tym samym, przy ponownym rozpoznaniu sprawy Organ podatkowy winien zająć stanowisko we wskazanym przez Sąd zakresie i szczegółowo opisać je w motywach rozstrzygnięcia rozważając przy tym, czy upływ terminu przedawnienia spotkał się z interwencją organu podatkowego w odpowiednim czasie, opisać jakie efektywne działania procesowe podjęto po wszczęciu postępowania karnego skarbowego i czy nie stanowiły one jedynie próby wyegzekwowania obowiązku podatkowego, nie zważając jednocześnie na sytuację prawną podatnika. WSA we Wrocławiu nakazał też uwzględnienie stanowiska wynikającego z wyżej wskazanej uchwały NSA, w szczególności w zakresie kumulatywnego spełnienia trzech przesłanek umożliwiających zastosowanie względem podatnika przepisu art. 70 § 6 pkt 1 O.p. w związku z art. 70c O.p. Nadto Sąd pierwszej instancji nakazał szczegółowe rozważenie okoliczności wydania postanowienia karnego z 30 marca 2020 r. w czasie, kiedy postępowanie karne skarbowe było zawieszone, a nie ziściła się przesłanka jego podjęcia, a także odniesienie się do twierdzeń skarżącej wskazujących, że przedmiotowe postanowienie służyło przerwaniu biegu przedawnienia zobowiązań podatnika. WSA we Wrocławiu wskazuje także na mankament natury procesowej, za jaki uważa uzasadnienie zaskarżonej decyzji. Wywód w nim zawarty, został, zdaniem Sądu, pierwszej instancji zredagowany w sposób sprawiający wiele trudności, brak jest logicznego, uporządkowanego, czytelnego i przemyślanego opisu stanu faktycznego, niewłaściwy jest sposób zredagowania decyzji, który czyni ją trudną do zrozumienia, a zawarte w niej wnioski są niejasne, co powoduje, że zaskarżona decyzja umyka kontroli sądowej i tym samym narusza w sposób istotny art. 210 § 1 pkt 6 i § 4 O.p., a także art. 121 § 1 i art. 124 ab initio tej ustawy
4. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku Sądu pierwszej instancji wywiódł Organ podatkowy zaskarżając go w całości, wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości rozpoznanie skargi. DIAS wniósł ponadto o rozpoznanie sprawy na rozprawie oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
4. 1. Zaskarżonemu wyrokowi na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 poz. 329, z późn. zm., dalej: "p.p.s.a.") Strona zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1) art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a i c p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. oraz w zw. z art. 70 § 6 pkt 1 O.p., w zw. z art. 70c O.p. oraz w zw. z uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 maja 2021 roku, sygn. akt I FPS 1/21, w zw. z art. 121 O.p. poprzez niezbadanie wszelkich istotnych aspektów sprawy mających znaczenie dla oceny legalności zaskarżonego aktu, brak gruntownej analizy akt sprawy, w szczególności całkowite pominięcie znajdującej się w aktach dokumentacji z Komendy Wojewódzkiej Policji we Wrocławiu oraz z Prokuratury Okręgowej we Wrocławiu, a w konsekwencji faktyczne uchylenie się przez Sąd w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku od obowiązku zbadania w ramach art. 134 § 1 p.p.s.a., czy w niniejszej sprawie proceduralna czynność wszczęcia postępowania o przestępstwo skarbowe nie została wykorzystana tylko w celu zawieszenia biegu terminu przedawnienia i bezpodstawne, w stanie faktycznym niniejszej sprawy, scedowanie tego obowiązku na organ, który, w ocenie WSA we Wrocławiu, w treści uzasadnienia decyzji winien zająć stanowisko w tym zakresie i szczegółowo opisać je w motywach rozstrzygnięcia;