Organ podkreślił, że Strona nie ponosi odpowiedzialności finansowej związanej ze stratami poniesionymi przez Klienta związanymi z zastosowaniem Strategii za wyjątkiem kosztów działania Strategii wynikających z rażących, bezspornych i precyzyjnie udokumentowanych błędów w procesie wdrożenia bądź funkcjonowania Strategii powstałych z winy Skarżącej. To Klient ponosi zasadnicze ryzyko inwestycyjne związane z obrotem instrumentami finansowymi realizowanymi przez Strategię. Opisane usługi nie obejmują zatem specyficznych i istotnych elementów usługi zwolnionej od podatku.
Zdaniem DKIS, przedmiotowe świadczenia nie spełniają również warunków pośrednictwa. Strona w żaden sposób nie będzie uczestniczyć w procesie nabywania bądź zbywania instrumentów finansowych przez Klienta przy wykorzystaniu Strategii. Rola Strony sprowadza się do zapewnienia Klientowi możliwości obrotu instrumentami finansowymi przy wykorzystaniu Strategii.
1.4. Sąd wojewódzki w zaskarżonym wyroku uznał zarzuty skargi za niezasadne.
WSA zgodził się z organem interpretacyjnym, że opisana we wniosku o wydanie interpretacji usługa Skarżącej polega na umożliwieniu Klientowi korzystania z algorytmu, który dokonuje analizy danych giełdowych oraz na jej podstawie wysyła zlecenia zakupu lub sprzedaży instrumentów finansowych. Usługa Skarżącej polega na zapewnieniu wsparcia technicznego procesu inwestycyjnego oraz zawiera elementy analityczne charakterystyczne dla doradztwa inwestycyjnego. Skarżąca nie wykonuje zatem świadczenia, które nosi cechy usługi zwolnionej (obrót instrumentami finansowymi). Strona nie pośredniczy również w wykonywaniu usług zwolnionych. W związku z tym Sąd pierwszej instancji uznał zarzut naruszenia art. 43 ust. 1 pkt 41 ustawy o VAT za niezasadny.
Za niezasadny WSA uznał również zarzut naruszenia przez organ art. 14b § 3 w zw. z art. 14c § 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2021 r., poz. 1540 ze zm., dalej: Ordynacja podatkowa). Zdaniem WSA organ nie zmodyfikował stanu faktycznego wyrażając pogląd, że Strona nie będzie w żaden sposób uczestniczyć w procesie nabywania bądź zbywania instrumentów finansowych, gdyż jej rolą jest zapewnienie Klientowi możliwości obrotu tymi instrumentami przy wykorzystaniu Strategii.
2. Skarga kasacyjna.
2.1. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła Strona, zaskarżając wyrok w całości. Wyrokowi Sądu pierwszej instancji, zarzucono:
1) naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), tj. naruszenie art. 43 ust. 1 pkt 41 ustawy o VAT poprzez jego błędną wykładnię, a w rezultacie niewłaściwe zastosowanie, polegającą na uznaniu, że odpłatne udostępnienie strategii inwestycyjnych implementowanych w postaci kodu maszynowego w celu dokonywania obrotu instrumentami finansowymi stanowi usługę, która nie jest zwolniona z podatku od towarów i usług na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 41 ustawy o VAT;
2) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), tj. naruszenie:
- art. 151 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi, podczas gdy interpretacja została wydana z naruszeniem art. 43 ust. 1 pkt 41 ustawy o VAT,
- art. 151 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi, podczas gdy interpretacja została wydana z naruszeniem art. 14b § 3 w związku z art. 14c § 1 Ordynacji podatkowej poprzez modyfikację stanu faktycznego przedstawionego przez Skarżącą we wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej z dnia 2 lutego 2022 r. uzupełnionego pismem z dnia 25 kwietnia 2022 r.
Powołując się na powyższe podstawy kasacyjne, Strona wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie sprawy, tj. uchylenie interpretacji w całości oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W skardze kasacyjnej sformułowano wniosek o rozważenie przez Naczelny Sąd Administracyjny skierowania pytania prejudycjalnego do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej o następującej lub podobnej treści: "Czy art. 135 ust. 1 lit. f Dyrektywy 2006/112/WE z 26 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu od wartości dodanej (Dz.U.UE.L.2006.347.1) należy interpretować w ten sposób, że zwolnienie, które przepis ten przewiduje dla transakcji, łącznie z pośrednictwem, jednakże z wyłączeniem przechowywania i zarządzania, których przedmiotem są akcje, udziały w spółkach lub związkach, obligacje i inne papiery wartościowe, z wyłączeniem dokumentów ustanawiających tytuł prawny do towarów, oraz praw lub papierów wartościowych, o których mowa w art. 15 ust. 2 Dyrektywy VAT, ma zastosowanie do opisanej w postępowaniu głównym usługi udostępnienia strategii inwestycyjnych implementowanych w postaci kodu maszynowego w celu dokonywania obrotu instrumentami finansowymi?"
2.2. Organ w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
3.1. Skarga kasacyjna Strony okazała się zasadna.
3.2. Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest ustalenie czy odpłatne udostępnienie przez Skarżącą Strategii w celu dokonywania obrotu instrumentami finansowymi stanowi usługę zwolnioną z VAT na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 41 ustawy o VAT.
W skardze kasacyjnej podkreślono, że przedmiotowe usługi świadczone przez Spółkę nie mieszczą się w kategoriach wyłączonych ze zwolnienia z VAT określonego w art. 43 ust. 1 pkt 41 ustawy o VAT, tzn. przedmiotowa usługa nie dotyczy przechowywania czy zarządzania instrumentami finansowymi, a także nie mieści się w zakresie wyłączenia ze zwolnienia z VAT określonych w art. 43 ust. 15 i 16 tej ustawy.
3.3. Zgodnie z art. 43 ust. 1 pkt 41 ustawy o VAT zwalnia się z podatku usługi, których przedmiotem są instrumenty finansowe, o których mowa w ustawie o obrocie instrumentami finansowymi, z wyłączeniem przechowywania tych instrumentów i zarządzania nimi, oraz usługi pośrednictwa w tym zakresie.
A zatem z przepisu tego wynika, że zwolnione z VAT są wszelkie usługi (w tym usługi pośrednictwa), których przedmiotem są instrumenty finansowe (tj. m.in. akcje), z wyłączeniem usług przechowywania instrumentów finansowych oraz usług zarządzania instrumentami finansowymi.
Regulacja zawarta w art. 43 ust. 1 pkt 41 ustawy o VAT stanowi implementację art. 135 ust. 1 lit. f Dyrektywy 2006/112/WE Rady z 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz. Urz. UE L 347/1 z 11 grudnia 2006 r. ze zm., dalej: Dyrektywa 112). Zgodnie z tym przepisem, państwa członkowskie zwalniają transakcje łącznie z pośrednictwem, jednakże z wyłączeniem przechowywania i zarządzania, których przedmiotem są akcje, udziały w spółkach lub związkach, obligacje i inne papiery wartościowe, z wyłączeniem dokumentów ustanawiających tytuł prawny do towarów, oraz praw lub papierów wartościowych, o których mowa w art. 15 ust. 2.
Zatem zasadniczą kwestią wymagającą rozstrzygnięcia jest odpowiedź na pytanie co należy rozumieć pod pojęciem "transakcje łącznie z pośrednictwem (...), których przedmiotem są akcje, udziały w spółkach lub związkach, obligacje i inne papiery wartościowe". Nie ulega przy tym wątpliwości, że zwolnienie uregulowane w art. 43 ust. 1 pkt 41 ustawy o VAT powinno być interpretowane w sposób ścisły, ponieważ stanowi ono odstępstwo od ogólnej zasady, zgodnie z którą VAT objęta jest każda usługa świadczona odpłatnie przez podatnika.
Odpowiedzi na powyższe pytanie udzielił Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku z dnia 19 lipca 2012 r. w sprawie C-44/11 [...] (ECLI:EU:C:2012:484) wskazując, że odnośnie zakresu art. 135 ust. 1 lit. f) Dyrektywy 112, Trybunał orzekł, że transakcje, których przedmiotem są udziały, akcje lub inne papiery wartościowe, są transakcjami na rynku zbywalnym papierów wartościowych, a obrót papierami wartościowymi obejmuje akty, które zmieniają prawne i finansowe stosunki pomiędzy stronami (zob. podobnie wyroki: z dnia 5 czerwca 1997 r. w sprawie C-2/95 [...], ECLI:EU:C:1997:278, pkt 72, 73; z dnia 5 lipca 2012 r. w sprawie C-259/11 [...], ECLI:EU:C:2012:423, pkt 22) (pkt 36). Sformułowanie "transakcje, (...) których przedmiotem są (...) papiery wartościowe" odnosi się zatem do transakcji, które mogą doprowadzić do powstania, zmiany lub wygaśnięcia praw i obowiązków stron w odniesieniu do papierów wartościowych (zob. w szczególności wyrok z dnia 13 grudnia 2001 r. w sprawie C-235/00 [...], ECLI:EU:C:2001:696, pkt 33; ww. wyrok w sprawie [...], pkt 23).
3.4. W kontekście powyższego za zasadny należało uznać zarzut naruszenia art. 43 ust. 1 pkt 41 ustawy o VAT poprzez jego błędną wykładnię, a w rezultacie niewłaściwe zastosowanie, polegającą na uznaniu, że odpłatne udostępnienie strategii inwestycyjnych implementowanych w postaci kodu maszynowego w celu dokonywania obrotu instrumentami finansowymi stanowi usługę, która nie jest zwolniona z podatku od towarów i usług na podstawie tego przepisu.
Z opisu stanu faktycznego przedstawionego we wniosku o interpretację, a w szczególności odpowiedzi na pytania skierowane przez organ do Skarżącej (pismo z dnia 25 kwietnia 2022 r., str. [...]), wyraźnie wynikało, że Strategia samodzielnie dokonuje czynności obrotu instrumentami finansowanymi, a Klient nie ma wpływu na transakcje zawierane przez Strategię, nie ma możliwości wyboru nabywanych czy zbywanych instrumentów finansowych. W związku z tym za nietrafne należało uznać twierdzenie, że Strategia stanowi jedynie narzędzie informatyczne o charakterze doradczym. Takie stwierdzenie byłoby zasadne w sytuacji, gdyby to Klient, w oparciu o dane dostarczone przez narzędzie informatyczne, samodzielnie dokonywał transakcji giełdowych, co jednak nie miało miejsca w niniejszej sprawie. Sposób działania Strategii wskazuje, że nie mamy do czynienia z prostym narzędziem wspomagającym działanie Klienta, ale raczej narzędziem przejmującym określone czynności i podejmującym decyzje za Klienta, a zatem będącym wynikiem obecnego poziomu rozwoju technologii. Nie ma zatem racji Sąd wojewódzki wskazując, że – w jego ocenie: "to Klient angażuje środki finansowe i obraca instrumentami finansowymi na własne ryzyko. Strategia stanowi zatem wyłącznie formę wsparcia technicznego tego procesu. Zastępuje np. czynnik ludzki, czyli potencjalnych pracowników Klienta, których zadaniem byłoby dokonywanie określonych czynności analitycznych oraz podejmowanie decyzji odnośnie zakupu lub sprzedaży instrumentów finansowych". Dalej WSA wskazuje, że: "to Klient inwestuje swoje środki, zleca transakcje kupna/sprzedaży instrumentów finansowych przy użyciu Strategii dostarczonej przez Stronę". Sposób odczytania działania Strategii przez Sąd wojewódzki jest więc nieprawidłowy i nie znajduje potwierdzenia w opisie stanu faktycznego wniosku oraz w piśmie wyjaśniającym.
Z opisu stanu faktycznego wynika natomiast, że sposób działania Strategii prowadzi do powstania, zmiany lub wygaśnięcia praw i obowiązków Klienta w odniesieniu do papierów wartościowych, co – w świetle powołanego powyżej orzecznictwa Trybunału - stanowi o spełnieniu warunków do uznania, że jest to "transakcja, której przedmiotem są akcje, udziały w spółkach lub związkach, obligacje i inne papiery wartościowe", a zatem objęta zwolnieniem, o którym mowa w art. 43 ust. 1 pkt 41 ustawy o VAT.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że usługa udostępnienia Strategii mieści się w pojęciu usług, których przedmiotem są instrumenty finansowe, o których mowa w art. 43 ust. 1 pkt 41 ustawy o VAT.
3.5. Za niezasadny należało natomiast uznać zarzut naruszenia art. 14b § 3 w związku z art. 14c § 1 Ordynacji podatkowej poprzez modyfikację stanu faktycznego przedstawionego przez Skarżącą we wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej z dnia 2 lutego 2022 r., uzupełnionego pismem z 25 kwietnia 2022 r. Stanowisko organu interpretacyjnego oraz Sądu pierwszej instancji, zgodnie z którym usługi świadczone przez Stronę stanowią usługi wsparcia technicznego, zaś Strategia to narzędzie informatyczne odnoszące się do instrumentów finansowych, jest przejawem dopuszczalnej oceny organu, a także Sądu pierwszej instancji, nie dotyczącą modyfikacji stanu faktycznego przedstawionego we wniosku. Inną rzeczą jest natomiast, że stanowisko to nie zyskało aprobaty Naczelnego Sądu Administracyjnego.
3.6. Wobec uznania racji Skarżącej i w konsekwencji uchylenia zaskarżonego wyroku oraz interpretacji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ podatkowy brak było podstaw do uwzględnienia wniosku o skierowanie pytania prejudycjalnego do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Przede wszystkim jednak treść zaproponowanego pytania odnosi się do zastosowania przepisu art. 135 ust. 1 lit. f Dyrektywy 112 do okoliczności przestawionych w stanie faktycznym wniosku, co należy do kompetencji sądu krajowego i nie wymaga kierowanie pytania do Trybunału Sprawiedliwości.
3.7. W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny kierując się dyspozycją art. 188 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok w całości, a na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 146 § 1 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną interpretację indywidualną.
O kosztach postępowania za obie instancje orzeczono na podstawie art. 200, art. 203 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 oraz art. 209 p.p.s.a.
Ponownie rozpoznając wniosek Strony o wydanie interpretacji indywidualnej, organ podatkowy uwzględni przedstawioną powyżej ocenę prawną wyrażoną przez Naczelny Sąd Administracyjny.
Elżbieta Olechniewicz Danuta Oleś Ryszard Pęk
sędzia WSA (del.) sędzia NSA sędzia NSA