2) art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. a) ustawy o VAT poprzez jego niezastosowanie i odmowę prawa do obniżenia podatku należnego o podatek naliczony z uwagi na stwierdzenie, iż zakwestionowane faktury \/AT nie odzwierciedlają faktycznie dokonanych nabyć usług, a tym samym rzekomo nie dokumentują rzeczywistego przebiegu transakcji gospodarczych i nie dają prawa do odliczenia podatku naliczonego, podczas gdy usługi zostały przez zleceniobiorców faktycznie wykonane, w związku z czym Skarżącemu przysługuje prawo do odliczenia podatku VAT naliczonego;
3) art. 99 ust. 12 ustawy o VAT poprzez jego niezastosowanie i zakwestionowanie prawidłowości rozliczeń Skarżącego niezgodnie z konstrukcją podatku VAT oraz wbrew generalnym zasadom podatku VAT, tj. neutralności i proporcjonalności.
2.2. DIAS w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o oddalenie wniesionej skargi kasacyjnej jako nieznajdującej uzasadnionych podstaw oraz zasądzenie na rzecz reprezentowanego organu, kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.
3. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając skargę kasacyjną na rozprawie, zważył co następuje:
3.1. Skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw.
Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 193 zd. drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera jedynie ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie określony został zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w sytuacji, gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zd. pierwsze p.p.s.a. Mając to na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny może sprowadzić swoją dalszą wypowiedź już tylko do rozważań oceniających zarzuty postawione wobec zaskarżonego wyroku Sądu pierwszej instancji.
3.2. Nieuzasadniony jest zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i § 2 p.p.s.a. z art. 151 p.p.s.a. art. 134 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 122 O.p. w związku z art. 180 § 1 i w związku z art. 187 § 1 oraz art. 191 O.p. W ocenie Skarżącego przepisy te naruszono poprzez oddalenie skargi przez WSA w Warszawie, zaaprobowanie jako prawidłowego stanowiska organów podatkowych i niedostrzeżenie, że organy podatkowe obu instancji naruszyły wynikające z tych przepisów zasady prawdy obiektywnej i zupełności postępowania oraz dokonały dowolnej, w miejsce swobodnej oceny dowodów, a w konsekwencji ustaliły błędy stan faktyczny sprawy, co przejawiało się w szczególności pominięciem i nieuwzględnieniem korzystnych dla Skarżącego dowodów potwierdzających wykonanie przez J. D. usług na rzecz Podatnika, w tym m.in. oświadczenia J. D. z 27 listopada 2017 r., w sytuacji gdy przeprowadzenie wnioskowanych przez Skarżącego dowodów było konieczne dla oceny wiarygodności innych dowodów, a także pozwalało na dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego, a których odmowa przeprowadzenia skutkowała bezpodstawnym przyjęciem, że Podatnik nie zrealizował transakcji z kontrahentem p. D., a w konsekwencji dokonanie wadliwej i niezgodnej ze stanem faktycznym i prawnym oceny okoliczności dokonywanych transakcji, a nadto brak wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego oraz wykroczenie poza zakres swobodnej oceny dowodów i wyciąganie z dowodów tylko i wyłącznie negatywnych dla Skarżącego skutków, nie pozwalających na ustalenie istnienia przesłanek warunkujących odebranie prawa do odliczenia podatku VAT. Bezpodstawnym uznaniu, że w okresie 2016 r. Podatnik nie nabył usług od firmy Z., mimo że zlecone prace zostały faktycznie wykonane, a podatek VAT został rozliczony prawidłowo przez kontrahenta.
3.3. Nie sposób zgodzić się z argumentacją przedstawioną w skardze kasacyjnej. Przede wszystkim podkreślenia wymaga, że skarga kasacyjna stanowi w istocie polemikę z ustaleniami poczynionymi przez organ. Argumentacji tej skarżący nie poparł jednak żadnymi dowodami. Z akt sprawy wynika natomiast, że wobec J. D. została wydana decyzja na podstawie art. 108 ust. 1 ustawy o VAT, stwierdzająca, że podatnik był wystawcą faktur niedokumentujących rzeczywistych zdarzeń.
Sam J. D. oświadczył, że nie posiadał żadnych dokumentów świadczących o prowadzeniu działalności gospodarczej, nie posiadał też ich kopii. Oświadczył, że część faktur była wystawiana po wykonaniu usługi, a część – co istotne – bez wykonania usługi. Pracownicy firmy P. (firma J. D.) mieli być zatrudniani na czarno, bez formalnej rejestracji, jednak J. D. nie był w stanie podać jakichkolwiek informacji na temat rzekomych pracowników. Przyznał też, że nie posiadał żadnych maszyn i urządzeń, które umożliwiłyby mu świadczenie usług objętych fakturami. Wreszcie J. D. nie przedstawił żadnych dowodów na świadczenie usług, nie posiadał żadnych rachunków bankowych, odmówił składania wyjaśnień jako strona, zaś poza miejscem zamieszkania nie zidentyfikowano żadnych miejsc prowadzenia przez niego żadnej działalności. Ponadto Skarżący nie zawierał z J. D. pisemnych umów, nie sporządzał protokołów odbioru rzekomych prac, ani kosztorysów.
3.4. Wykonania prac nie dowodzi także oświadczenie K. M. Trafnie zauważył bowiem Sąd pierwszej instancji, że oświadczenie to nie znajduje potwierdzenia w pozostałym zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, z którego wynika, że J. D. mógł wykonać sporne prace, brakuje bowiem dowodów potwierdzających faktyczne prowadzenie przez niego działalności gospodarczej. Dodatkowo twierdzenia K. M. nie są konsekwentne. Zeznając w ramach innych postępowań, nie był przekonany, kto wykonał sporne prace i przyznał, że pisemne oświadczenie potwierdzające istnienie takiego sprzętu, który należał do D., sporządził wskutek sugestii Skarżącego, że taki sprzęt istniał.
Podkreślić także należy, że Skarżący twierdzi, że J. D. wykonał fakturowane prace, lecz nie dysponuję żadnymi dowodami potwierdzającymi tę tezę. Ponadto jego wiedza o firmie J. D. jest niezwykle ograniczona, a Skarżący w żaden sposób nie upewnił się, że jest ona w stawnie wykonać powierzone prace.
3.5. Jeżeli chodzi natomiast o zakwestionowanie prawa do odliczenia podatku naliczonego z faktury wystawionej przez K. S. z tytułu przygotowania placu budowy i wywóz rozebranej części kostki brukowej w M. podkreślić należy, że materiał dowodowy zgromadzony w przedmiotowej sprawie wskazuje, że usługi w ww. zakresie nie miały związku z czynnościami opodatkowanymi, w związku z powyższym Stronie nie przysługuje prawo obniżenia podatku należnego o podatek naliczony wynikający z ww. faktury VAT zgodnie z art. 86 ustawy o VAT. Ustalono bowiem, że do faktury wystawionej przez firmę K. S. i usługom w niej wykazanym brak odpowiadającej faktury sprzedaży w firmie Strony. Wbrew twierdzeniom Skarżącego zarówno zakres jak i wartość usług wymienionych na fakturze nr [...] z 30 maja 2016 r. wystawionej dla I. S.A. nie odpowiada usługom wykazanym na fakturze wystawionej przez K. S. z 31 maja 2016 r., nr [...].
3.6. Odnosząc się natomiast do zarzutu naruszenia art. 121 § 1 O.p., art. 123 § 1 O.p., art. 125 O.p. i art. 2a O.p. w zw. z art. 210 § 1 pkt 6 i § 4 O.p. poprzez nieprowadzenie postępowania podatkowego w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych, tj.: niezapewnienie Stronie prawa do czynnego udziału w postępowaniu i możliwości obrony stanowiska z powodu śmierci kontrahenta, co wynikało wyłącznie z winy organu, który postępowanie prowadził w sposób wyjątkowo opieszały, naruszając w istotny sposób zasadę szybkości postępowania, należy zauważyć, że organ wezwał J. D. do złożenia zeznań w charakterze świadka wezwaniem z 11 września 2019 r. Tymczasem J. D. zmarł 9 listopada 2019 r. W marcu i kwietniu 2019 r. wzywano natomiast K. S. na przesłuchanie, ale wezwania były doręczane zastępczo (art. 150 O.p.). Organ podatkowy nie mógł wtedy wiedzieć, że świadek ciężko choruje i w niedługim czasie umrze. Nie sposób w takiej sytuacji czynić skutecznie organowi zarzutu, że finalnie nie doszło do przesłuchania ww. świadków. Organ nie mógł antycypować wydarzeń, w związku z tym obarczanie organu odpowiedzialnością za nieprzesłuchanie świadków z powodu okoliczności, na którą organ nie miał żadnego wpływu jawi się jako nieracjonalne. Nie sposób też zasadnie argumentować, że organ nadmiernie zwlekał z przeprowadzeniem tego dowodu.
3.7. Za nie zasadny należy także uznać podnoszony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 193 § 1 i § 2 O.p. Ustalony w toku przedmiotowego postępowania stan faktyczny wykazał, iż ewidencje zakupów za 2016 r. prowadzone dla potrzeb VAT przez Skarżącego, zgodnie z art. 193 § 1 i § 2 O.p., są nierzetelne, gdyż dokonane w nich zapisy nie odzwierciedlają stanu rzeczywistego. W związku z powyższym, zgodnie z art 193 § 4 O.p. organ podatkowy słusznie nie uznał za dowód w rozumieniu przepisu § 1 ww. ewidencji.
3.8. Sąd nie podziela również stanowiska Skarżącego, że uzasadnienie wyroku jest niejasne i niepełne. Przeciwnie Sąd wypełnił ustawowe obowiązki i skomponował uzasadnienie zaskarżonego wyroku zgodnie z wymogami określonymi w art. 141 § 4 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 p.p.s.a. w sytuacji, gdy sporządzone jest ono w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku. Funkcja uzasadnienia wyroku wyraża się bowiem i w tym, że jego adresatem, oprócz stron, jest także Naczelny Sąd Administracyjny. Tworzy to więc po stronie wojewódzkiego sądu administracyjnego obowiązek wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w taki sposób, który umożliwi przeprowadzenie kontroli instancyjnej zaskarżonego orzeczenia w sytuacji, gdy strona postępowania zażąda, poprzez wniesienie skargi kasacyjnej, jego kontroli. A zatem, uzasadnienie wyroku powinno być tak sporządzone, aby wynikało z niego, dlaczego sąd uznał zaskarżone orzeczenie za zgodne lub niezgodne z prawem, a zarzut uchybienia temu wymogowi jest uzasadniony w sytuacji, gdy sąd pierwszej instancji nie wyjaśni w sposób adekwatny do celu, jaki wynika z przepisu art. 141 § 4 p.p.s.a., dlaczego nie stwierdził w rozpatrywanej sprawie naruszenia przez organy administracji przepisów prawa materialnego, ani przepisów procedury w stopniu, który mógłby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia. Z uzasadnienia niewątpliwie wynika, dlaczego sąd uznał zaskarżone orzeczenie za zgodne z prawem.
Wbrew twierdzeniom Autora skargi kasacyjnej uzasadnienie zaskarżonego wyroku jest jasne i cechuje się spójnością logiczną. W szczególności wątpliwości nie budzi wywód Sądu pierwszej instancji w zakresie oceny zeznań świadka M. D. oraz K. M. Nie można zatem zgodzić się ze Skarżącym, że wywód Sądu istotnie utrudnił zrozumienie rzeczywistych podstaw rozstrzygnięcia.
3.9. Niezasadne są również podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego.
W skardze kasacyjnej podniesiono zarzut naruszenia art. 86 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 lit. a) ustawy o VAT w związku z wynikającą z art. 1 ust, 2 oraz art. 167 Dyrektywy 2006/112/WE Rady Unii Europejskiej z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz. Urz. UE z 2006 r. L 347/1 ze zm.), dalej jako: Dyrektywa 112 zasadą neutralności podatkowej poprzez ich niezastosowanie powodujące bezpodstawne pozbawienie Podatnika prawa do obniżenia w 2016 r. podatku należnego o podatek naliczony wynikający z faktur dokumentujących faktycznie wykonane usługi, podczas gdy organy podatkowe
w toku postępowania podatkowego w żaden sposób nie udowodniły, że Podatnikowi nie przysługiwało prawo do odliczenia podatku VAT z faktur wystawionych z tytułu nabycia usług, które służyły czynnościom opodatkowanym.
Ugruntowany w orzecznictwie sądów administracyjnych jest pogląd, że nie można kwestionować ustaleń faktycznych poprzez podnoszenie zarzutów naruszenia prawa materialnego. W tej sytuacji uznanie za niezasadne zarzutów dotyczących naruszenia przepisów postępowania oraz stwierdzenie, że Sąd pierwszej instancji zasadnie zaaprobował ustalenia faktyczne poczynione przez organy podatkowe, czyni bezzasadnymi podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego.
3.10. Z tego samego powodu niezasadny jest zarzut naruszenia art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. a) ustawy o VAT. Uzasadniając podstawy kasacyjne, Skarżący wskazał, że przepisy te naruszono poprzez uznanie przez Sąd pierwszej instancji rozstrzygnięć organów podatkowych za prawidłowe i niedostrzeżenie, że błędne uznały, że zakwestionowane faktury VAT nie odzwierciedlają faktycznie dokonanych nabyć towarów, a tym samym rzekomo nie dokumentują rzeczywistego przebiegu transakcji gospodarczych i nie dają prawa do odliczenia podatku naliczonego, podczas gdy Skarżący posiada prawidłowe dokumenty od kontrahenta J. D., a usługi zostały rzeczywiście nabyte i faktycznie wykonane, co potwierdzają faktury VAT i co uprawnia Skarżącego ze skorzystania z prawa do odliczenia podatku VAT naliczonego.
4. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny – uznając, że skarga kasacyjna nie dostarcza uzasadnionych podstaw do uwzględnienia zawartych w niej żądań, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. – orzekł, jak w sentencji wyroku.
O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.
D. Mączyński M. Olejnik B. Wojciechowski