2. Uzasadnienie wyroku Sądu pierwszej instancji
2.1. Dokonując kontroli legalności zaskarżonego aktu - w granicach wyznaczonych przepisem art. 57a P.p.s.a. - Sąd doszedł do przekonania, że rację miała Skarżąca podnosząc, że zaskarżona interpretacja narusza art. 43 ust. 10 pkt 2 ustawy o VAT w związku z art. 135 lit. j, art. 137 pkt 1 lit. b i art. 273 Dyrektywy 112, oraz zasady proporcjonalności, poprzez jego błędną wykładnię w zakresie, w jakim przepis ten wymaga złożenia organowi podatkowemu sformalizowanego oświadczenia o rezygnacji ze zwolnienia podatkowego przed dokonaniem transakcji bez możliwości wykazania w inny sposób zgodnego zamiaru stron transakcji o rezygnacji ze zwolnienia od podatku i wyboru opodatkowania.
2.2. Sąd podzielił poglądy wyrażone w wyrokach NSA z dnia 14 marca 2018 r. sygn. akt I FSK 854/16 oraz z dnia 10 sierpnia 2018 r. sygn. akt I FSK 1208/15, zgodnie z którymi w przypadku złożenia oświadczenia o wyborze opodatkowania w treści aktu notarialnego zachowane są wymogi formalne dla skuteczności uznania, że strony zrezygnowały ze zwolnienia od podatku. W konsekwencji Sąd pierwszej instancji ocenił, że Skarżąca złożyła skuteczne oświadczenie o rezygnacji ze zwolnienia od podatku dostawy budynków.
2.3. Sąd ocenił również, że Dyrektor KIS naruszył przepisów prawa procesowego, tj. art. 121 § 1 w związku z art. 14e § 1 pkt 1 O.p., poprzez nieuzasadnione odrzucenie stanowiska sądów administracyjnych zaprezentowanego w wyrokach powołanych przez Spółkę, z których to wyroków wynikało, że wymaganie złożenia oświadczenia o rezygnacji ze zwolnienia od podatku i wyborze opodatkowania tylko w formie przewidzianej w art. 43 ust. 10 pkt 2 ustawy o VAT, w brzmieniu mającym zastosowanie w sprawie, narusza zasadę proporcjonalności.
2.4. Dyrektor KIS w skardze kasacyjnej, zaskarżając powyższy wyrok w całości, wniósł o jego uchylenie i oddalenie skargi, ewentualnie uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a w każdym wypadku o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, a także o rozpoznanie sprawy na rozprawie.
Sądowi pierwszej instancji zarzucił naruszenie:
1) art. 146 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 14e § 1 pkt 1 oraz w zw. z art. 121 § 1 w zw. z art. 14h O.p. poprzez uchylenie zaskarżonej interpretacji i bezpodstawne przyjęcie, że przy jej wydawaniu organ naruszył przepisy regulujące procedurę wydawania interpretacji oraz zasadę zaufania wyrażoną w art. 121 § 1 O.p. z uwagi na pominięcie przy wykładni prawa podatkowego orzecznictwa sądów administracyjnych;
2) art. 43 ust. 10 pkt 2 ustawy o VAT w zw. z art. 135 lit. j w zw. z art. 137 pkt 1 lit. b i art. 273 Dyrektywy 112 oraz zasady proporcjonalności poprzez błędną wykładnię polegające na wadliwym przyjęciu przez Sąd, że w zakresie, w jakim przepis ten wymaga złożenia organowi podatkowemu sformalizowanego oświadczenia o rezygnacji ze zwolnienia podatkowego przed dokonaniem transakcji bez możliwości wykazania w inny sposób zgodnego zamiaru stron transakcji o rezygnacji ze zwolnienia od podatku i wyboru opodatkowania;
3) art. 43 ust. 10 pkt 2 ustawy o VAT poprzez błędną wykładnię a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że oświadczenie o odstąpieniu od zwolnienia z opodatkowania podatkiem od towarów i usług złożone w akcie notarialnym sprzedaży nieruchomości daje Skarżącej możliwość do uznania dostawy za opodatkowaną, podczas gdy zdaniem organu należało przyjąć, że nie zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 43 ust. 10 pkt 2 ustawy o VAT, bowiem Strony transakcji nie złożyły oświadczenia z zachowaniem formy i terminu do jego złożenia;
4) art. 43 ust. 1 pkt 10 i ust. 11 w zw. z art. 43 ust. 10 pkt 2 ustawy o VAT poprzez ich błędną wykładnię a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że strony transakcji spełniły wszelkie wymogi i skutecznie zrezygnowały ze zwolnienia od podatku od towarów i usług dla dostawy przysługującej na podstawie art. 43 ust. 10 ustawy o VAT, albowiem oświadczenie o odstąpieniu od zwolnienia z opodatkowania podatkiem od towarów i usług złożone w akcie notarialnym sprzedaży nieruchomości daje Skarżącej możliwość do uznania dostawy za opodatkowaną, podczas gdy prawidłowo należało przyjąć, że nie zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 43 ust. 10 pkt 2 ustawy o VAT, bowiem strony transakcji nie złożyły oświadczenia z zachowaniem formy i terminu do jego złożenia, tj. do właściwego Naczelnika Urzędu Skarbowego przed dniem dokonania dostawy przedmiotowej nieruchomości.
2.5. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Spółka wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej oraz zasądzenie kosztów postępowania.
3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
3.1. Skarga kasacyjna Dyrektora KIS nie zasługuje na uwzględnienie.
3.2. Spór sprawy dotyczy tego, czy w opisanym we wniosku o wydanie interpretacji stanie faktycznym złożenie przez strony umowy sprzedaży w treści aktu notarialnego oświadczenia o rezygnacji z przewidzianego w art. 43 ust. 1 pkt 10 ustawy o VAT zwolnienia od podatku dostawy budynków, budowli lub ich części - rodzi skutek w postaci rezygnacji ze zwolnienia opodatkowania tej dostawy podatkiem VAT.
Wbrew ocenie Dyrektora KIS, na tle przedstawionego we wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej stanu faktycznego, Sąd pierwszej instancji, przychylając się do stanowiska prezentowanego przez Spółkę, prawidłowo przyjął, że złożenie stosownego oświadczenia w akcie notarialnym, mającym za przedmiot dostawę wskazanych w tym akcie nieruchomości wypełnia wymogi dla przyjęcia, że strony tej umowy skutecznie zrezygnowały z przewidzianego w art. 43 ust. 1 pkt 10 ustawy o VAT zwolnienia od podatku dostawy budynków, budowli lub ich części.
3.3. Dokonując oceny zarzutów skargi kasacyjnej wraz z przywołanymi przez organ motywami nie sposób nie zauważyć, że problematyka objęta sporem w niniejszym postępowaniu była już przedmiotem wypowiedzi szeregu orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. w szczególności wyroki z: 26 stycznia 2023 r., sygn. akt I FSK 1898/19 i 1819/19, 14 marca 2018 r., sygn. akt I FSK 854/16; 10 sierpnia 2018 r., sygn. akt I FSK 1208/15; 21 kwietnia 2023 r., sygn. akt I FSK 404/20). Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w pełni podziela zawarte w przywołanych wyrokach stanowisko i w zakresie adekwatnym dla niniejszej sprawy uznaje za własne.
3.4. Rację miał zatem Sąd pierwszej instancji, że nie jest zgodne z zasadą proporcjonalności takie rozumienie art. 43 ust. 10 ustawy o VAT w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej interpretacji, które wyklucza możliwość rezygnacji ze zwolnienia opodatkowania i wybór opodatkowania dostawy budynku, budowli lub ich części w treści aktu notarialnego mającego za przedmiot dostawę tej nieruchomości.
3.5. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej, powołując się na literalne brzmienie tego przepisu, argumentowano, że ustawodawca jednoznacznie określił kto, kiedy i do kogo powinien złożyć oświadczenie o rezygnacji ze zwolnienia od podatku dostawy budynku, budowli lub ich części na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 10 ustawy o VAT. Podkreślono, że w rozpoznawanej sprawie dostawa nieruchomości miała miejsce 29 czerwca 2020 r., tj. w dniu podpisania aktu notarialnego, natomiast oświadczenie o wyborze opodatkowania opisanej transakcji nie zostało złożone przez strony aktu notarialnego w przeddzień podpisania tego aktu notarialnego Naczelnikowi Urzędu Skarbowego właściwego dla Nabywcy (str. 10 skargi kasacyjnej). Wobec powyższego stwierdzono, że w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 43 ust. 10 pkt 2 ustawy o VAT, bowiem oświadczenia zawarte w akcie notarialnym nie zostały złożone z zachowaniem terminu i formy do jego złożenia, tj. jak stanowi literalnie brzmienie przepisu (str. 11 skargi kasacyjnej).
Odpierając natomiast zarzut naruszenia zasady proporcjonalności podkreślono, że "(...) sformułowanie pisma o prostej treści zawierającego elementy enumeratywnie w art. 43 ust. 10 i 11 ustawy o VAT, podpisanego przez strony transakcji i złożenie go do naczelnika urzędu skarbowego właściwego dla nabywcy przed dniem dostawy nie stanowi nadmiernego i szczególnie skomplikowanego wymagania dla podatników, którzy chcą skorzystać z wyboru opcji opodatkowania" (str. 11 skargi kasacyjnej).
3.6. Naczelny Sąd Administracyjny, odpowiadając na tak umotywowany zarzut Dyrektora KIS, zauważa, że stopień "skomplikowania" danej czynności nie może mieć znaczenia rozstrzygającego przy ocenie czy sformułowany przez ustawodawcę warunek opodatkowania (lub zwolnienia) jest proporcjonalny dla osiągnięcia zamierzonego skutku. Zasada proporcjonalności - zwana także zakazem nadmiernej ingerencji - jest podyktowana koniecznością zachowania odpowiedniej proporcji pomiędzy środkiem, jakim jest ograniczenie danego prawa lub wolności a celem, rozumianym jako szeroko pojęty interes publiczny. Nie budzi wątpliwości to, że przysługujące podatnikowi prawo do odliczenia podatku od towarów i usług jest jednym z elementów konstrukcyjnych tego podatku. Zwolnienie dostawy lub usługi z opodatkowania oznacza, że podatnikowi będącemu nabywcą towaru lub na którego rzecz jest świadczona usługa nie przysługuje prawo do pomniejszenia podatku należnego o podatek naliczony związany z taką czynnością.
Zgodnie z art. 135 lit. j oraz art. 137 pkt 1 lit. b Dyrektywy 112 które to przepisy przywołał Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu wyroku, państwo członkowskie może przyznać podatnikom prawo wyboru opodatkowania zwolnionych z podatku transakcji dotyczących nieruchomości, określając szczegółowe zasady wyboru prawa opodatkowania, jak również mając możliwości ograniczenia tego prawa.
Zakres warunków nakładanych przez państwa członkowskie został powiązany także z art. 273 dyrektywy 2006/112/WE, który umożliwia nałożenie państwom członkowskim nałożenie dodatkowych obowiązków, niezbędnych do prawidłowego poboru podatku VAT i zapobieżenia oszustwom podatkowym. Zgodnie z przyjętą w tym przepisie zasadą możliwość nałożenia na podatnika dodatkowych obowiązków musi być oceniana z uwzględnieniem zasady proporcjonalności określonej w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości.
W celu ustalenia, czy przepis prawa jest zgodny z tą zasadą, należy zbadać czy środki, które wprowadza w życie, są właściwe do osiągnięcia wyznaczonego celu oraz, czy nie wykraczają poza to, co niezbędne do jego osiągnięcia (wyroki Trybunału Sprawiedliwości: z 18 marca 1987 r. w sprawie 56/86, z 30 czerwca 1987r. w sprawie 47/86 oraz z 26 czerwca 1990 r. w sprawie C-8/89).
Nie jest zgodny z tak zdefiniowaną zasadą proporcjonalności wymóg złożenia oświadczenia naczelnikowi urzędu skarbowego o wyborze opodatkowania przed dniem dokonania dostawy, w przypadku gdy do dostawy dochodzi w dacie zawarcia aktu notarialnego i jeżeli w dniu podpisywania aktu notarialnego strony złożyły zgodne oświadczenie o rezygnacji ze zwolnienia i wyborze opodatkowania transakcji (analogicznie wyroki NSA z: 26 stycznia 2023 r., sygn. akt I FSK 1898/19; 21 kwietnia 2023 r., sygn. akt I FSK 404/20).
Wadliwość regulacji przewidzianej w art. 43 ust. 10 ustawy o VAT, odnoszącej się do sytuacji, w której zgodne oświadczenia stron o rezygnacji ze zwolnienia i wyborze opodatkowania dostawy budynku, budowli lub ich części zostały zawarte w akcie notarialnym, została dostrzeżona przez ustawodawcę, który nowelizując ten przepis – w art. 1 pkt 6 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz ustawy – Prawo bankowe (Dz. U. z 2021, poz. 1626) – przyjął, że oświadczenia takie mogą zostać skutecznie złożone także w akcie notarialnym, do zawarcia którego dochodzi w związku z dostawą tych obiektów (art. 43 ust. 10 pkt 2 lit. b ustawy o VAT).
W uzasadnieniu projektu tej ustawy podkreślono, że "(...) sytuacja, w której obowiązek formalny wynikający z przepisów prawa podatkowego powoduje utrudnienia w obrocie gospodarczym, nie jest stanem pożądanym" a także, że "(...) proponowana zmiana art. 43 ust. 10 pkt 2 lit. b ustawy o VAT jest dopuszczalna z uwagi na rozwój nowoczesnych technologii stosowanych do przetwarzania i archiwizacji aktów notarialnych oraz brzmienie art. 92 § 1 pkt 5 i 6 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie, zgodnie z którym akt notarialny powinien zawierać: oświadczenia stron, z powołaniem się w razie potrzeby na okazane przy akcie dokumenty; stwierdzenie, na żądanie stron, faktów i istotnych okoliczności, które zaszły przy spisywaniu aktu".
3.7. W świetle przedstawionych uwag Naczelny Sąd Administracyjny w tut. składzie ocenił zarzuty skargi kasacyjnej w zakresie prawa materialnego za niezasadne. Już z tej przyczyny rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji o uchyleniu interpretacji indywidualnej odpowiadało prawu. Przy czym prawidłowo Sąd pierwszej instancji stwierdził również naruszenia przez organ art. 121 § 1 O.p. (w zw. z art. 14h O.p.), a wskazanie przez Sąd na naruszenie przez organ art. 14e § 1 pkt O.p. w istocie jak podnosi Dyrektor KIS było wadliwe. Co tu jednak ważkie, w zaskarżonej interpretacji organ nie odniósł się merytorycznie do argumentacji Spółki opartej na wykładni prawa zaczerpniętej z przywoływanego przez nią bogatego orzecznictwa sądowoadministracyjnego. Tego rodzaju uchybienie, przy zdawkowym wyjaśnieniu przez organ o "mocy obowiązującej wyroku jako zamykającego się w obrębie sprawy, w której została wydana" (str. 20 zaskarżonej interpretacji) naruszało zasadę z art. 121 § 1 O.p.
3.8. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny skargę kasacyjną Dyrektora KIS oddalił na podstawie art. 184 P.p.s.a. Orzeczenie o kosztach postępowania uzasadnia treść art. 204 pkt 2 P.p.s.a.
s. del WSA A. Nita s. NSA M. Niezgódka-Medek s. NSA A. Mudrecki