1.3. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zaskarżonym wyrokiem oddalił skargę na decyzję DIAS.
W ocenie Sądu Skarga okazała się nieuzasadniona. W sprawie Skarżąca zaskarżyła decyzję DIAS z 8 stycznia 2021 r. w części, kwestionując jedynie zasadność nałożenia dodatkowego zobowiązania w podatku od towarów i usług w kwocie 45.471 zł.
Podniósł, że DIAS wykazał, że Spółka była świadomym i aktywnym podmiotem uczestniczącym w procederze wystawiania "pustych" faktur. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika jednoznacznie, że transakcje pomiędzy spółką P., a Skarżącą nie miały faktycznie miejsca, o czym świadczą okoliczności zarówno po stronie Spółki jak i po stronie jej kontrahenta. P. należy uznać za podmiot nierzetelny, o czym świadczą okoliczności opisane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji tj.:
- brak aktualnej siedziby, niepodejmowanie przez spółkę korespondencji urzędowej pod adresem wskazanym jako adres prowadzenia działalności co w konsekwencji prowadziło w październiku 2018 r. do wykreślenia spółki z rejestru podatników VAT oraz uchylenia nr NIP;
- brak dostępu do dokumentacji księgowej spółki i możliwości uzyskania wyjaśnień na okoliczność transakcji ze Skarżącą w grudniu 2017 r.,
- spółka ujęła w ewidencji środków trwałych piec [...] na podstawie faktury nr [...] z 6 lutego 2016 r. wystawionej na rzecz innego podmiotu, a następnie wystawiła fakturę sprzedaży pieca, którego de facto nie nabyła;
- spółka nie regulowała swoich zobowiązań (była poszukiwana przez kontrahentów);
- deklaracja VAT-7 za grudzień 2017 r. została złożona dopiero w czerwcu 2018 r., tj. po zakończeniu czynności sprawdzających w Spółce (w obydwu spółkach funkcję prezesa pełnił P.G.), zatem w ramach tej samej transakcji jeden z podmiotów powiązanych nie wykazał sprzedaży opodatkowanej a mimo to drugi rozliczył podatek naliczony i wystąpił o zwrot podatku;
- spółka P. nie była w posiadaniu towaru rzekomo odsprzedanego Skarżącej, o czym świadczą m.in. zeznania świadka P.G. na okoliczność fikcyjnego "przerzucania majątku" między spółkami B., P. oraz Skarżącą.
2. Skarga kasacyjna.
2.1. Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wywiodła Podatniczka.
Na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo
o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej: p.p.s.a.), zarzucił naruszenie przepisów postępowania, tj.:
1) art. 141 § 4 zd. 1 p.p.s.a., poprzez pominięcie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku zarzutów podniesionych w skardze i w piśmie procesowym z 24 sierpnia 2021 r. odnoszących się do ustaleń faktycznych organu podatkowego w zakresie fikcji spornych transakcji, co doprowadziło do oddalenia skargi, gdy przywołanie tych zarzutów sprawiłoby, że Sąd I instancji dostrzegłby, że ustalenia te były aktywnie kwestionowane przez Spółkę i należało ocenić czy podniesione zarzuty są trafne, co w konsekwencji sprawiłoby, że zaskarżona decyzja zostałaby uchylona;
2) art. 151, art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 122, art. 187 § 1, art 191 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2025 r. poz. 111 ze zm., dalej: o.p.), poprzez dokonanie nieprawidłowej kontroli zaskarżonej decyzji i przyjęcie, że organy postępowały wnikliwie oraz wyciągnęły logiczne wnioski z materiału dowodowego o tym, że sporne transakcje nie miały faktycznie miejsca, co doprowadziło do oddalenia skargi, gdy prawidłowa kontrola tej decyzji doprowadziłaby do jej uchylenia z powodu niewyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego połączonego z dowolnymi ustaleniami organów przyjętymi wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego, tj. ze względu na to że:
- nie można jednocześnie ufać ogólnikowym i nieprawidłowo odebranym zeznaniom świadka P.G. oraz podważać treści protokołu z 23 czerwca 2018 r. podpisanego przez tego świadka, zwłaszcza gdy świadek, bez reakcji organu podatkowego, dowolnie uchyla się od udzielenia odpowiedzi na wszystkie, bez wyjątku, pytania zadane mu w trakcie przesłuchania;
- zeznania T.D., ani kartoteka karna P.W. nie wnoszą nic do sprawy;
- aby traktować cesję wierzytelności z 12 grudnia 2017 r. jako symptom fikcji spornych transakcji, należało wpierw ocenić czy sama cesja była fikcyjna i czy istniały wierzytelności stanowiące jej przedmiot;
- aby wywodzić skutki prawne z zakazu sprzedaży przewidzianego w umowie zastawu rejestrowego z 17 października 2017 r. należało wpierw ocenić czy przedmiotowy zakaz ma znaczenie w świetle kolejnej umowy zastawu rejestrowego z 7 czerwca 2018 r. zawartej z tym samym zastawnikiem co do tego samego przedmiotu;
- nielegalne zatrudnienie nie było przeszkodą do tego aby przeprowadzić dowód na to, że takie zatrudnienie u Skarżącej faktycznie występowało oraz żeby ustalić co Skarżąca faktycznie powierzała swoim pracownikom, jakie drewno Spółka kupowała, co z nim robiła, czy było przetwarzane i co się z nim działo po przetworzeniu;
- brak terenu (poza placem w O.) nie był przeszkodą do przeprowadzenia spornych transakcji w sytuacji gdy przedmiot spornych transakcji nie był przemieszczany;
- powołane przez Organ drugiej instancji rozwiązanie umów leasingu nie miały żadnego związku z przedmiotem spornych transakcji;
- z treści faktury [...] z 6 lutego 2016 r. dot. nabycia pieca [...] nie wynika, że przedmiot spornych transakcji nie istniał, a z wyjaśnień producenta pieców wynika, że na zlecenie P.W. wykonano dwa piece, dokładnie takie jak te wymienione w umowach zastawu rejestrowego oraz w protokole z 23 czerwca 2018 r.
2.2. W konsekwencji w skardze kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu.
3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
3.1. Skarga kasacyjna jest uzasadniona z uwagi na słuszny zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a.
3.2. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (podstaw kasacyjnych), chyba że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego, wymienione w § 2 powołanego artykułu. Takiego rodzaju przesłanek w niniejszej sprawie z urzędu nie odnotowano. Podobnie w trybie tym nie ujawniono podstaw do odrzucenia skargi ani umorzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 p.p.s.a.
3.3. Sąd pierwszej instancji słusznie odnotował, że zaskarżona decyzja zaskarżona została w części dotyczącej nałożenia na Spółkę dodatkowego zobowiązania podatkowego. Tym niemniej z analizy skargi wniesionej do Sądu pierwszej instancji wynika, że Skarżąca zasadnicze zastrzeżenia w kwestii wymierzenia dodatkowego zobowiązania podatkowego za sporny okres rozliczeniowy upatruje w błędnym ustaleniu stanu faktycznego w sprawie, a co za tym idzie braku spełnienia przesłanek do zastosowania art. 112c pkt 2 w zw. z art. 112b ust. 1 pkt 1 lit. b u.p.t.u.
Z treści skargi wynika, że zarzuty skargi dotyczyły:
1) błędnych ustaleń faktycznych co do fikcji spornych transakcji (k. 5-14 skargi oraz k. 1-9 pisma Skarżącej z 24 sierpnia 2021 r.);
2) błędnych ustaleń faktycznych co do wewnątrzwspólnotowych dostaw towarów (k. 2-5 skargi).
3) skutków błędnych ustaleń faktycznych w zakresie:
wysokości nadwyżki podatku naliczonego nad należnym w podatku od towarów i usług do zwrotu na rachunek bankowy za luty 2018 r.
nadwyżki podatku naliczonego nad należnym w podatku od towarów i usług do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy za luty 2018 r.
ustalenia dodatkowego zobowiązania w podatku od towarów i usług.
3.4. Sąd pierwszej instancji przyjął, jednak że Skarżąca kwestionuje tylko wymiar dodatkowego zobowiązania w podatku od towarów i usług (k. 4 uzasadnienia wyroku) i nie sprzeciwia się ustaleniom faktycznym w zakresie spornych transakcji. Podano, że Skarżąca nie kwestionuje ustaleń o tym, że "była świadomym i aktywnym podmiotem uczestniczącym w procederze wystawiania pustych faktur, mających dokumentować transakcje gospodarcze, które faktycznie nie miały miejsca".
W rezultacie Sąd pierwszej instancji w ogóle nie rozpatrzył zarzutów skargi oraz zarzutów podniesionych w piśmie z 24 sierpnia 2021 r. dotyczących błędnych ustaleń faktycznych co do fikcji spornych transakcji. Nie przytoczył tych zarzutów w uzasadnieniu wyroku, ani się do nich nie odniósł w tym uzasadnieniu. Nie odniósł się więc do zarzutów z k. 2-14 skargi oraz z k. 1-9 pisma Skarżącej z 24 sierpnia 2021 r.
3.5. Zgodnie z art. 141 § 4 p.p.s.a. uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Przepis ten stanowi normatywny wzorzec kontroli instancyjnej zaskarżonego wyroku.
3.6. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że sąd pierwszej instancji rozstrzygając sprawę na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a.) i w granicach określonych w art. 134 p.p.s.a., winien rozpoznać ją ze szczególnym odniesieniem się do sformułowanych w skardze do tego sądu zarzutów, co powinno z kolei znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu wyroku sporządzanym zgodnie z wymogami art. 141 § 4 p.p.s.a. Kontrolując zaskarżony akt administracyjny sąd pierwszej instancji powinien poddać go głębokiej i wszechstronnej analizie zarówno co do stanu faktycznego jak i stanu prawnego wniesionej do sądu sprawy. Ponadto sąd pierwszej instancji powinien poddać gruntownej ocenie wszystkie aspekty sprawy, w których są wątpliwości, w których ustalenia organów są odmienne od wniosków i twierdzeń stron postępowania. Treść tych ustaleń powinna zostać zamieszczona w uzasadnieniu wyroku. Z uzasadnienia orzeczenia powinno wynikać przy tym, że sąd przeanalizował wszystkie zarzuty zamieszczone w skardze, konfrontując je z ustaleniami organu i materiałami dowodowymi zgromadzonymi w sprawie. Wszelkie wątpliwości ujawnione na etapie postępowania muszą być właściwie i jednoznacznie zinterpretowane w uzasadnieniu wyroku z powołaniem się na konkretne przepisy prawa (zob. wyrok NSA z 26 lipca 2007 r., sygn. akt I OSK 1281/06; LEX nr 362061). W wyroku NSA z 20 kwietnia 2018 r. (sygn. akt II FSK 1041/16) trafnie przy tym stwierdzono, że przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. może zostać naruszony, gdy uzasadnienie orzeczenia nie pozwala jednoznacznie ustalić przesłanek, jakimi kierował się sąd pierwszej instancji, podejmując zaskarżone orzeczenie, a wada ta wyklucza kontrolę kasacyjną orzeczenia. Ponadto wskazano, że uzasadnienie wyroku sądu pierwszej instancji ma nie tylko charakter informacyjny względem stron postępowania, stanowiąc dla nich niezbędną płaszczyznę dla należytego wywiedzenia zarzutów skargi kasacyjnej, lecz również powinno umożliwić Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu ocenę zasadności przesłanek, na których oparto zaskarżone orzeczenie, co jest niezbędne dla przeprowadzenia prawidłowej kontroli instancyjnej. Funkcja uzasadnienia wyroku wyraża się bowiem między innymi w tym, że jego adresatem, oprócz stron, jest także Naczelny Sąd Administracyjny. Tworzy to więc po stronie wojewódzkiego sądu administracyjnego obowiązek wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w taki sposób, który umożliwi przeprowadzenie kontroli instancyjnej zaskarżonego orzeczenia w sytuacji, gdy strona postępowania zażąda, poprzez wniesienie skargi kasacyjnej, jego kontroli. Naczelny Sąd Administracyjny w omawianym orzeczeniu podkreślił, że sporządzając uzasadnienie wydanego wyroku, sąd ma obowiązek rzetelnego przedstawienia argumentów mających przekonywać, że zaskarżony akt nie narusza prawa, o czym świadczyć mają zarówno konkretne wywody uzasadniające przyjęty kierunek i sposób wykładni oraz zastosowania konkretnych przepisów prawa, jak też racje odnoszące się do takiej, a nie innej oceny faktów przyjętych jako podstawa wyrokowania. W uzasadnieniu wyroku sąd ma obowiązek nie tylko przedstawić zarzuty podnoszone w skardze, ale także podstawę prawną rozstrzygnięcia i jej wyjaśnienie, co obejmuje także odniesienie się do kwestii prawnych wynikających z zarzutów podnoszonych przez skarżącego (wyrok NSA z 17 kwietnia 2025 r., sygn. akt I FSK 2388/21).
3.7. Uwzględniając powyższe słusznym okazał się zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., albowiem zaskarżony wyrok wymyka się spod kontroli instancyjnej odnośnie stanowiska Skarżącej co do naruszenia przez organy podatkowe art. 187 § 1, art. 122, art. 121 § 1, art. 191 o.p. w prawidłowego ustaleniu stanu faktycznego, który był podstawą ustalenia dodatkowego zobowiązania podatkowego.
3.8. Należy podzielić pogląd NSA wyrażony w wyroku z 17 kwietnia 2025 r., sygn. akt I FSK 2388/21 (opubl. CBOSA), że nie jest zadaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego dokonywanie za Sąd pierwszej instancji oceny tych wszystkich zarzutów powtórzonych w ramach skargi kasacyjnej, gdyż rzeczą tego Sądu jest przedstawienie w ramach uzasadnienia orzeczenia oceny całościowej kontroli zaskarżonego do niego aktu administracyjnego, odnośnie zarzutów naruszenia przepisów postępowania, jak i prawa materialnego.
3.9. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie. Ponownie rozpatrując sprawę Sąd będzie zobowiązany, uwzględniając treść niniejszego wyroku, konkretnie odnieść się do zarzutów skargi i wyrażonej w niej argumentacji, w tym w zakresie kompletności i oceny materiału dowodowego sprawy w kontekście zaistnienia lub niezaistnienia przesłanek do wymierzenia Skarżącej dodatkowego zobowiązania podatkowego oraz oceni prawidłowość wskazanych w decyzji przepisów prawa materialnego.
Bartosz Wojciechowski Marek Kołaczek Elżbieta Olechniewicz
sędzia NSA sędzia NSA sędzia WSA (del.)