4.2. Wspomnieć należy, że według art. 193 zdanie drugie P.p.s.a. uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Mając na uwadze tę szczególną regulację w stosunku do art. 141 § 4 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny, orzekając o oddaleniu skargi kasacyjnej, mógł zrezygnować z przedstawienia pełnej relacji co do przebiegu sprawy i sprowadzić swoją dalszą wypowiedź tylko do rozważań mających znaczenie dla oceny postawionych zarzutów.
5. Zarzuty skargi kasacyjnej są niezasadne, a zatem środek odwoławczy nie może odnieść skutku w postaci uchylenia zaskarżonego wyroku. Za podstawę wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny przyjął prawidłowe i nie podważone ustalenia stanu faktycznego dokonane w zaskarżonym postanowieniu. Sąd pierwszej instancji zasadnie uznał, że organ miał podstawy przyjąć, że nie został uprawdopodobniony brak winy pełnomocnika Strony w uchybieniu terminu.
6.1. Zgodnie z art. 162 § 1 i § 2 O.p. podanie o przywrócenie terminu składa się po jego uchybieniu (ustaniu przyczyny uchybienia), przy czym takie przywrócenie następuje "w razie uchybienia terminu" (o ile zainteresowany uprawdopodobni brak winy w uchybieniu). Instytucja przywrócenia terminu została zatem przewidziana do takich sytuacji, w których już doszło do uchybienia terminu. To uchybienie daje bowiem możliwość zawnioskowania o przywrócenie terminu.
W tym kontekście podkreślić należy, że zarówno w doktrynie (zob. P. Pietrasz w komentarzu do art. 162 O.p. [w:] Ordynacja podatkowa. Komentarz aktualizowany pod red. L. Etela, LEX/el. 2020; R. Hauser w komentarzu do art. 162 Ordynacji podatkowej [w:] Ordynacja podatkowa. Komentarz, S. Babiarz i in., wyd. IX, WKP 2019), jak i judykaturze (przykładowe wyroki NSA: z 12 grudnia 2019 r., I FSK 1653/17; z 25 kwietnia 2019 r., I FSK 776/17; z 28 lutego 2019 r., I FSK 475/17; z 10 lipca 2018 r., I FSK 1310/16; z 27 lutego 2020 r., I FSK 2241/19 i powołane tam orzeczenia, wielokrotnie wyrażano pogląd, podzielany przez Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszej sprawie, że wątpliwości co do okoliczności doręczenia decyzji powinny stanowić przedmiot postępowania dotyczącego stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania. Nieprawidłowości w zakresie doręczenia korespondencji nie mogą uzasadniać przywrócenia terminu czy też być "załatwiane" poprzez zastosowanie tej instytucji.
6.2. Zgodnie z art. 162 § 1 i § 2 O.p. podanie o przywrócenie terminu składa się po jego uchybieniu (ustaniu przyczyny uchybienia), przy czym takie przywrócenie następuje "w razie uchybienia terminu" (o ile zainteresowany uprawdopodobni brak winy w uchybieniu). Instytucja przywrócenia terminu została zatem przewidziana do takich sytuacji, w których już doszło do uchybienia terminu. To uchybienie daje bowiem możliwość zawnioskowania o przywrócenie terminu. Na podstawie art. 162 § 1 O.p., obowiązkiem osoby ubiegającej się o przywrócenie terminu jest jedynie uprawdopodobnienie, tj. uwiarygodnienie, a nie udowodnienie istnienia okoliczności uzasadniających przywrócenie terminu. W orzecznictwie wskazuje się na następujące różnice między udowodnieniem a uprawdopodobnieniem faktu (okoliczności). Udowodnienie czyni istnienie pewnego faktu pewnym, uprawdopodobnienie - tylko prawdopodobnym. Udowodnienie służy celowi przekonania organu orzekającego o prawidłowości pewnego twierdzenia, uprawdopodobnienie służy celowi obudzenia w organie orzekającym ufności w to, że pewne twierdzenie odpowiada prawdzie. Uprawdopodobnienie jest to czynność procesowa stwarzająca w świadomości organu orzekającego mniejszy lub większy stopień przekonania o prawdopodobieństwie jakiegoś faktu.
Wprowadzenie środka w postaci uprawdopodobnienia do wniosku o przywrócenie terminu uzasadnione jest incydentalnym, wpadkowym charakterem tego postępowania w stosunku do toku postępowania zasadniczego. Z tego powodu ustawodawca przewiduje jedynie namiastkę dowodu, a weryfikacja twierdzeń zawartych we wniosku nie może przerodzić się w osobne postępowanie. Organ powinien jedynie ocenić prawdopodobieństwo określonego ciągu zdarzeń, a przeprowadzanie dowodów mających na celu weryfikację uprawdopodobnienia ograniczyć do niezbędnego minimum. Jedynie brak prawdopodobieństwa przywołanych we wniosku okoliczności powinien stać się przedmiotem ustaleń organu (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 maja 2013 r., sygn. akt II FSK 1654/11).
7.1. W odrębnej sprawie będącej przedmiotem orzekania przez Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie o sygn. akt I FSK 1143/22 rozstrzygnięto, że doszło do uchybienia terminu do wniesienia odwołania. W niniejszej sprawie należało zatem ocenić, czy zostały spełnione przesłanki do przywrócenia uchybionego terminu.
W zaskarżonym wyroku słusznie przyjął Sąd pierwszej instancji, że Skarżący nie uprawdopodobnił, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy (winy jego pełnomocnika). Kasacyjny zarzut naruszenia art. 162 § 1 O.p. jest chybiony.
7.2. Strona jedynie ogólnikowo wywodzi, że e-awizo (tj. zawiadomienie, o którym mowa w art. 152a § 1 pkt 1 O.p.) nie ujawniło się w skrzynce odbiorczej pod adresem elektronicznym pełnomocnika Strony m.kurylek@czarny-budny.pl.
Z załączonej przez Stronę reklamacji, zgłoszonej przez pełnomocnika Skarżącego wynika jedynie: data rejestracji: "2021-01-14 12:01:47", data rozwiązania: "2021-03-17 07:24:23", planowana data zamknięcia: "2021-03-26 07:27:01". Zespół Service Desk Centralnego Ośrodka Informatyki pouczył użytkownika o sposobie rozwiązania problemu, z jednoczesną informacją, że problem nie powinien już występować. Z jej wstępnej części wynika, że nadano ją z adresu: epuap-pomoc@coi.gov.pl do adresata: m.kurylek@czarny-budny.pl 22 marca 2021 r.
Sąd pierwszej instancji trafnie dostrzegł jednak dwie okoliczności, które nie pozwalają uznać, że reklamacja opisuje problemy techniczne utrudniające lub uniemożliwiające pełnomocnikowi Strony powzięcie wiedzy o nadejściu tej konkretnej decyzji NUS i wystawieniu jej w systemie e-PUAP, celem jej doręczenia.
7.3. Reklamacja pełnomocnika Skarżącego została złożona 14 stycznia 2021r. (data jej rejestracji). Pełnomocnik Strony wywodzi, że o wydaniu decyzji dowiedział się od adwokata M.D.21 grudnia 2020 r., który w tym dniu uczestniczył w czynności przesłuchania Skarżącego w organie pierwszej instancji, w postępowaniu karnoskarbowym i przy okazji tej czynności powziął wiedzę o wydaniu decyzji.
Pełnomocnik Strony wywodzi, że po uzyskaniu tej wiedzy zalogował się na swoje konto na platformie ePUAP, gdzie rzeczywiście w skrzynce odbiorczej znajdowała się decyzja, o której nie został powiadomiony. "Bezpośrednio" po stwierdzeniu tego faktu zgłosił za pośrednictwem formularza kontaktowego na platformie ePUAP, błąd systemu w postaci braku dostarczenia informacji o decyzji doręczonej w systemie ePUAP. Twierdzi, że ze względu na to, że zgłoszenie to pozostało bez odpowiedzi, ponownie zwrócił się do operatora platformy ePUAP ze zgłoszeniem reklamacyjnym, którego efektem była informacja otrzymana 22 marca 2021 r., której wydruk stanowi załącznik do skargi, a z której wynika wprost, że zgłoszenie reklamacyjne pełnomocnika skarżącego zostało zarejestrowane 14 stycznia 2021 r., a w związku ze zgłoszeniem zostały podjęte czynności naprawcze: "W związku wdrożeniem poprawki zgłaszany problem nie powinien już występować".
7.4. Pełnomocnik Strony nie udowodnił jednak faktu, że "bezpośrednio" po dowiedzeniu się o wydaniu decyzji (21 grudnia 2020 r.) zgłosił, za pośrednictwem formularza kontaktowego na platformie ePUAP, błąd systemu w postaci braku dostarczenia informacji o decyzji doręczonej w systemie ePUAP. Zgłoszenie nastąpiło parę tygodni później. Pełnomocnik Strony nie udowodnił też faktu, że miało miejsce wcześniejsze "bezpośrednie" zgłoszenie, ale nie zostało ono zarejestrowane.
Z tego względu nie sposób chronologicznie powiązać zgłoszenia reklamacyjnego z 14 stycznia 2021 r. z dowiedzeniem się 21 grudnia 2020 r. o wydaniu decyzji. Nie sposób więc przyjąć, że to zgłoszenie reklamacyjne dotyczyło (rzekomego) braku e-awizowania tej konkretnej decyzji.
7.5. Na problemy techniczne z otrzymaniem e-awiza przedmiotowej decyzji NUS nie wskazuje także pełniejsza treść odpowiedzi na zgłoszenie reklamacyjne, którą to pełnomocnik w swojej argumentacji już pomija. Serwis Pomocowy e-PUAP poucza: "Prosimy usunąć historię przeglądanych stron internetowych, pliki cookies (ciasteczka) za pomocą skrótu CTRL + SHlFT + DELETE (proszę zaznaczyć wszystkie opcje). Następnie proszę zamknąć przeglądarkę internetową i ponownie ją uruchomić. Po wykonaniu powyższych czynności prosimy o dokonanie weryfikację, czy zgłaszany problem ustąpił. W przypadku dalszych problemów proszę spróbować wykonać czynności na innej przeglądarce.".
Z tego wynika, że pojawił się jakiś problem techniczny związany z przeglądarką internetową. Nie wskazano jednak, nawet w sposób pośredni, aby problem dotyczył automatycznego wygenerowania e-awiza lub przesyłania go na skrzynkę odbiorczą adresata.
7.6. Nadto pełnomocnik Strony nie ujawnił jaka była treść zgłaszanej reklamacji, jakiego okresu i jakiej sprawy dotyczy.
WSA trafnie wywodzi, że trudno zatem powiązać lakoniczną treść zgłoszenia reklamacyjnego i odpowiedzi na to zgłoszenie z przedmiotem rozpoznawanej sprawy, a więc z konkretną decyzją NUS.
Bez wątpienia jakiś problem techniczny w działaniu e-PUAP pełnomocnik Strony reklamował, ale nie wykazał powiązania tego problemu z przedmiotową decyzją, z datą jej wystawienia 22 stycznia 2020 r. celem doręczenia w E-PUAP oraz z datami e-awizowania wynikającymi z UPD, tj. 22 stycznia i 30 stycznia 2020 r.
Wskazanym zgłoszeniem reklamacyjnym nie udowodniono też, jakoby blisko przez cały 2020 r. pełnomocnik Strony - jak wywodzi - nie otrzymywał żadnego e-awiza z e-PUAP.
Nie przekonuje Naczelnego Sądu Administracyjnego próba usprawiedliwiania braku przedstawienia pełnej treści zgłoszenia reklamacyjnego tym, że system pomocy klienta e-PUAP (wedle twierdzenia Kasatora) nie umożliwiał skopiowania treści zgłoszenia. Skarżący mógł przecież to dokumentować tzw. zrzutem ekranu. Ewentualnie mógł wystąpić do Help Desk e-PUAP o udostępnienie mu pełnej treści zgłoszenia reklamacyjnego, z opisem problemu i datami jego występowania z powiązaniem z konkretnym dokumentem (decyzją NUS).
7.7. Pełnomocnik Strony jest radcą prawnym. W sytuacji, gdy przy okazji innej sprawy dowiedział się o wydaniu decyzji NUS ok. 11 miesięcy wcześniej, to musiał wiedzieć, że termin do wniesienia odwołania dawno upłynął. W tej szczególnej sytuacji, w granicach należytej staranności leżało dalsze skrupulatne dokumentowanie wszystkich czynności podejmowanych w procedurze reklamacyjnej e-PUAP na okoliczność – podnoszoną przez Stronę – istnienia problemów technicznych w funkcjonowaniu e-PUAP, które z powodów niezależnych od Strony i przez nią niezawinionych – jak wywodzi Kasator - utrudniały lub uniemożliwiały dowiedzenie się pełnomocnika o wystawieniu decyzji NUS w systemie E-PUAP celem jej doręczenia.
Pełnomocnik twierdzi, że bezpośrednio po dowiedzeniu się o decyzji NUS wysłał pierwsze zgłoszenie reklamacyjne. Nie potrafi jednak udowodnić, że taki fakt w ogóle miał miejsce i jakiej treści zgłoszenie wysłał.
Pełnomocnik twierdzi też, że (ponownie) zgłosił problem techniczny w działaniu e-PUAP. W istocie, takie zgłoszenie nastąpiło. Pełnomocnik Strony nie potrafił jednak udokumentować, jakiego rodzaju problem techniczny miał miejsce oraz czy w ogóle ten problem dotyczył e-awizowania tej konkretnej decyzji NUS w styczniu i lutym 2020 r.
Nie uprawdopodobniono więc, że problem techniczny w działaniu e-PUAP zgłaszany 14 stycznia 2021 r. miał jakikolwiek związek z e-awizowaniem przedmiotowej decyzji NUS w styczniu i lutym 2020 r.
7.8. Zgodzić się należy z twierdzeniem Sądu pierwszej instancji, że w ramach ogólnie rozumianej należytej staranności profesjonalnego pełnomocnika leżało logowanie się do systemu e-PUAP. Z wywodów pełnomocnika wynika, że nie logował się do systemu co najmniej w okresie 22 stycznia – 21 grudnia 2020 r. Nie uprawdopodobniono, że w tym okresie były przeszkody w logowaniu się do systemu e-PUAP, zaistniałe bez winy pełnomocnika Strony.
Przepisy prawa nie nakładają na użytkownika e-PUAP obowiązku systematycznego logowania do tego systemu. Podobnie nie ma takiego obowiązku w odniesieniu do pocztowej skrzynki oddawczej. Sposób korzystania przez profesjonalnego pełnomocnika Skarżącego z e-PUAP można przyrównać do niezaglądania przez ok. 11 miesięcy do oddawczej skrzynki pocztowej. Nie sposób uznać, aby mieściło się to w ramach należytej staranności przy odbiorze korespondencji urzędowej.
8. Mając to na uwadze, należy uznać nietrafność zarzutów kasacyjnych dotyczących oceny legalności skarżonego postanowienia na podstawie art. 3 § 2 pkt 2 P.p.s.a. oraz naruszenia wynikowo przepisu art. 151 P.p.s.a. Skargę należało oddalić, co czyni skarżony wyrok.
9. Ponieważ zarzuty skargi kasacyjnej okazały się nieusprawiedliwione, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku, oddalając skargę kasacyjną Strony.
10. O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a) oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1935) w wysokości stanowiącej 100% stawki minimalnej, z tej racji że pełnomocnik nie reprezentował organu w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, co odpowiada kwocie 480 zł.
Włodzimierz Gurba Izabela Najda-Ossowska Arkadiusz Cudak
Sędzia WSA (del.) Sędzia NSA Sędzia NSA