Wyrok NSA z dnia 01 czerwca 2026, sygn. I FZ 106/26

W tym stanie rzeczy WSA postanowił odmówić wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Wskazano, że w sytuacji, gdy decyzja objęta skargą została wykonana, nie można spowodować odwrócenia już zaistniałych następstw wykonania tej decyzji. Skoro postanowienie sądu administracyjnego ma uchronić stronę przed negatywnymi skutkami wykonania decyzji, to zastosowanie instytucji przewidzianej w art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.) staje się niecelowe w wypadku wykonania decyzji.

Zażalenie od powyższego postanowienia wywiodła spółka, zaskarżając je w całości i zarzucając postanowieniu:

1) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 61 § 3 p.p.s.a. poprzez błędne przyjęcie, że wniosek o wstrzymanie wykonywania decyzji jest bezprzedmiotowy z uwagi na jej wykonywanie, podczas gdy dokonana wpłata miała charakter zabezpieczający i została wymuszona obawą przed egzekucją, co doprowadziło Skarżącą do utraty płynności finansowej,

2) błąd w ustaleniach faktycznych, polegający na bezzasadnym przyjęciu, iż Skarżąca dokonała dobrowolnej zapłaty należności, co rzekomo wyklucza potrzebę ochrony prawnej, w sytuacji gdy z akt sprawy wynika, ze przeksięgowana kwota w wysokości 211.711,02 złotych z depozytu na poczet zaległości nastąpiło pod presją wszczęcia postępowania egzekucyjnego.

W rezultacie powyższych zarzutów wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, a także zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania zażaleniowego według norm prawem przepisanych.

Organ podatkowy nie złożył odpowiedzi na zażalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie podlegało oddaleniu.

Zgodnie z art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.) po przekazaniu sądowi skargi sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, o których mowa w § 1, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, z wyjątkiem przepisów prawa miejscowego, które weszły w życie, chyba że ustawa szczególna wyłącza wstrzymanie ich wykonania.

Z kolei wedle art. 239e o.p. decyzja ostateczna podlega wykonaniu, chyba że wstrzymano jej wykonanie, zaś w myśl art. 61 § 1 p.p.s.a. wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania aktu lub czynności.

Nie ulega wątpliwości, że instytucja wstrzymania wykonania decyzji może odnieść skutek wyłącznie w stosunku do aktów administracyjnych jeszcze nie wykonanych – wstrzymanie wykonania aktu stanowi jedynie czasową przeszkodę do kontynuowania jego egzekucji, nie stanowi zaś podstawy do zwrotu już wyegzekwowanych świadczeń.

Bezsporne jest, że zobowiązanie podatkowe wynikające z zaskarżonej decyzji zostało w całości uregulowane zgodnie z dyspozycja strony o przeksięgowaniu, zatem egzekucja na postawie wydanych decyzji nie może być dalej prowadzona.

Wywiedzione w sprawie zażalenie obrazuje elementarne niezrozumienie przez pełnomocnika spółki istoty instytucji wstrzymania wykonania aktu administracyjnego. Po pierwsze, jak sama nazwa wskazuje, jest to "wstrzymanie", a nie "odwrócenie" wykonania aktu. Po drugie, przedmiotem "wstrzymania" może być tylko wykonanie aktu administracyjnego (decyzji), a nie innych, bliżej niesprecyzowanych zdarzeń które mogą mieć miejsce po dobrowolnym wykonaniu decyzji. Art. 61 § 3 p.p.s.a. nie stanowi, jak to zdaje się kuriozalnie wywodzić skarżąca, ochrony przed wynikłymi później następstwami dobrowolnie dokonanych przez stronę wpłat. Istotą ochrony tymczasowej uregulowanej w tym przepisie jest uchronienie adresata decyzji przed skutkami dalszego prowadzenia egzekucji, pod warunkiem zaistnienia – jak trafnie zauważył autor zażalenia – odnoszących się do przyszłości przesłanek. Sąd administracyjny nie ma narzędzi prawnych do nakazania organowi zwrotu środków podatnikowi wpłaconych na poczet zaskarżonej do sądu administracyjnego decyzji.

Na powyższe w żaden sposób nie wpływa fakt, że strona dokonała przeksięgowania wpłaty w obliczu obawy wszczęcia egzekucji. Tożsama sytuacja miałaby miejsce, gdyby należność została już w całości wyegzekwowana. Jeśli strona – zgodnie z własna dyspozycją zleciła zaliczenie wpłaty na poczet zaległości, to nie może uchylić się od tego oświadczenia za pośrednictwem wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji.

Na zupełnym marginesie, z materiału sprawy nie wynika, aby wraz z wpłatą z 27 stycznia 2026 r. złożono wniosek w trybie art. 33d § 2 o.p. tudzież by wydano postanowienie o przyjęciu zabezpieczenia, które to warunkuje wstrzymanie wykonania decyzji w trybie art. 239f § 1 pkt 1 o.p. Gdyby czynności tych dokonano, stronę chroniłby § 2 art. 239f o.p., wedle którego wniosek w trybie § 1 pkt 1 tego artykułu podlega załatwieniu bez zbędnej zwłoki, niepóźniej niż w terminie 14 dni. Niezałatwienie wniosku w tym terminie powoduje wstrzymanie wykonania decyzji do czasu doręczenia postanowienia w sprawie przyjęcia zabezpieczenia, chyba że przyczyny niezałatwienia wniosku w terminie zostały spowodowane przez stronę.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.