Wyrok NSA z dnia 29 maja 2026, sygn. I FZ 13/26

W zaskarżonym postanowieniu, Sąd uznał, że wniosek o przyznanie prawa pomocy z dnia 29 kwietnia 2025 r. skarżący złożył jedynie celem wydłużenia terminu do sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej, dlatego też skarżącemu nie przysługiwało prawo do jej wniesienia w terminie określonym w art. 177 § 6 p.p.s.a., którego początek wyznacza doręczenie stronie postanowienia kończącego w sposób odmowny postępowanie w przedmiocie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Z powyższych przyczyn, Sąd uznał, iż skarga kasacyjna strony wniesiona została z uchybieniem 30-dniowego terminu określonego w art. 177 § 1 p.p.s.a., liczonego od dnia doręczenia pełnomocnikowi skarżącego odpisu wyroku wraz z jego uzasadnieniem i dlatego też zasługiwała na odrzucenie.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego stanowisko Sądu pierwszej instancji nie było prawidłowe.

Przypomnieć należy, iż nadużycie prawa ma miejsce w sytuacjach, gdy strona podejmuje prawnie dozwolone działania dla celów innych, niż przewidziane przez ustawodawcę. W konsekwencji zachowanie, które formalnie zgodne jest z literą prawa, lecz sprzeciwia się jego sensowi, nie może zasługiwać na ochronę.

W przedmiotowej sprawie, Sąd pierwszej instancji uznał, że czynnością niezasługującą na ochronę, a zatem niewywołującą również skutków z nią związanych na gruncie p.p.s.a., było złożenie przez skarżącego wniosku z dnia 29 kwietnia 2025 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym.

Przypomnieć trzeba, że działając na wniosek skarżącego z dnia 29 kwietnia 2025 r. w postanowieniu z dnia 21 lipca 2025 r. sygn. akt I SPP/Gd 88/25 Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, w zakresie zwolnienia skarżącego od kosztów postępowania odmówił zmiany prawomocnego postanowienia z dnia 26 września 2024 r. sygn. akt I SPP/Gd 121/23, w zakresie zaś ustanowienia pełnomocnika z urzędu odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 25 sierpnia 2025 r. sygn. akt I SPP/Gd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, utrzymał w mocy prawomocne rozstrzygnięcie Referendarza Sądowego z dnia 21 lipca 2025 r. sygn. akt I SPP/Gd 88/25 w przedmiocie odmowy przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Postanowienie to doręczono pełnomocnikowi skarżącego w dniu 29 sierpnia 2025 r.

Z powyższego wynika, że wniosek skarżącego z dnia 29 września 2025 r. o przyznanie prawa pomocy został merytorycznie rozpoznany, a zatem w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gdańsku uznano jego pełną skuteczność. W tym stanie rzeczy za nieuprawnioną należało uznać ocenę odmienną, wyrażoną w zaskarżonym postanowieniu. Nie można tracić z pola widzenia tego, że odrzucenie skargi kasacyjnej pozbawia stronę prawa do sądu i z tego względu wymaga jednoznacznej podstawy faktycznej i prawnej. Takiej jednoznaczności zabrakło w przedmiotowej sprawie, zarówno w płaszczyźnie faktów jak i prawa. Po pierwsze jak już powiedziano, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku rozpoznał merytorycznie wniosek o przyznanie prawa pomocy, uznając jego skuteczność. Po drugie, przepis art. 177 § 6 p.p.s.a. wyraźnie stanowi, że w przypadku odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego na wniosek, o którym mowa w § 3 (co miało miejsce w przedmiotowej sprawie – przypis), bieg terminu do wniesienia skargi kasacyjnej nie może rozpocząć się wcześniej niż od dnia doręczenia stronie postanowienia, a jeżeli strona wniesie środek zaskarżenia na to postanowienie - wcześniej niż od dnia doręczenia postanowienia kończącego postępowanie w tym przedmiocie. Jeżeli zatem wniosek o przyznanie prawa pomocy został merytorycznie załatwiony (odmówiono przyznania prawa pomocy) termin powinien być liczony zgodnie z tym unormowaniem.

W konsekwencji w przedmiotowej sprawie nieprawidłowo uznano, że brak jest podstaw do zastosowania art. 177 § 6 p.p.s.a. i że obowiązywał termin z art. 177 § 1 p.p.s.a.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 1 i 2 oraz art. 232 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.