Wyrok NSA z dnia 14 sierpnia 2026, sygn. I FZ 146/26

Nie zgadzając się z rozstrzygnięciem, strona zaskarżyła powyższe postanowienie Sądu I instancji w całości. Skarżący zarzucił mu błąd w ustaleniach faktycznych, mający wpływ na wynik sprawy, polegający na przyjęciu, że okoliczności wskazane we wniosku o przywrócenie terminu, w szczególności choroba psychiczna skarżącego, nie uzasadniały przywrócenia terminu i nie zostały poparte dokumentacją medyczną, podczas gdy do wniosku załączono karty leczenia. Ponadto skarżący zarzucił naruszenie art. 87 § 2 p.p.s.a., mające wpływ na wynik sprawy, poprzez błędne przyjęcie, że nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminowi.

Uzasadniając zarzuty, skarżący wskazał, że cierpi na zaburzenia afektywne dwubiegunowe, a w okresie uchybienia terminowi znajdował się w szczególnie trudnej sytuacji życiowej, związanej z koniecznością opieki nad ciężko chorym ojcem, który następnie zmarł. Podniósł, że choroba i związane z nią leczenie, w połączeniu z trudną sytuacją rodzinną, istotnie ograniczały jego zdolność do podejmowania czynności procesowych. Wskazał również, że późniejsza dokumentacja medyczna, w tym zaświadczenie lekarskie oraz skierowanie do szpitala psychiatrycznego, potwierdzały występowanie u niego zaburzeń afektywnych dwubiegunowych oraz konieczność leczenia psychiatrycznego. Argumentował ponadto, że dla przywrócenia terminu wystarczające jest uprawdopodobnienie braku winy, a nie jego udowodnienie. W konsekwencji wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i przywrócenie terminu, ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zażalenie jako niezasadne podlega oddaleniu.

Stosownie do art. 86 § 1 p.p.s.a., przywrócenie terminu może nastąpić wówczas, gdy strona nie dokonała czynności w terminie bez swojej winy. Zgodnie zaś z art. 87 § 2 p.p.s.a. na stronie spoczywa obowiązek uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminowi. Przy ocenie tej przesłanki należy posługiwać się obiektywnym miernikiem staranności wymaganej od strony należycie dbającej o swoje interesy (por. postanowienie NSA z 11 maja 2022 r., sygn. akt I GZ 134/22). Przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i jest możliwe jedynie wtedy, gdy uchybienie nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła przezwyciężyć nawet przy zachowaniu należytej staranności. W orzecznictwie wskazuje się, że w przypadku powoływania się na chorobę strona powinna uprawdopodobnić, że jej stan zdrowia uniemożliwiał dokonanie czynności procesowej w terminie, a przeszkody tej nie można było przezwyciężyć także przy pomocy innej osoby (por. postanowienie NSA z 25 października 2023 r., sygn. akt III OZ 522/23). Okoliczność ta wymaga zatem oceny nie tylko samego istnienia choroby, lecz także jej rzeczywistego wpływu na możliwość dokonania konkretnej czynności procesowej w terminie.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji prawidłowo przyjął, że skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminowi do uiszczenia wpisu od skargi. Nie było przy tym sporne, że wniosek o przywrócenie terminu został złożony w terminie, a skarżący ostatecznie uiścił należny wpis. Sporna pozostawała natomiast zasadnicza przesłanka przywrócenia terminu, tj. brak winy w jego uchybieniu.

Skarżący powoływał się przede wszystkim na chorobę psychiczną w postaci zaburzeń afektywnych dwubiegunowych oraz szczególnie trudną sytuację rodzinną związaną z chorobą i śmiercią ojca. Okoliczności te niewątpliwie były dla skarżącego obciążające, jednakże samo występowanie choroby psychicznej, nawet przewlekłej, nie prowadzi automatycznie do wniosku o braku winy w uchybieniu terminowi. Konieczne jest bowiem uprawdopodobnienie, że stan zdrowia w konkretnym okresie, w którym biegł termin procesowy, rzeczywiście uniemożliwiał stronie dokonanie wymaganej czynności, a przeszkody tej nie można było przezwyciężyć, w szczególności przez skorzystanie z pomocy innej osoby. Takie stanowisko znajduje potwierdzenie w orzecznictwie, w którym wskazuje się, że sama choroba nie jest wystarczająca, jeżeli nie wykazano jej rzeczywistego wpływu na możliwość dokonania czynności procesowej. Dotyczy to również choroby przewlekłej, która nie uzasadnia przywrócenia terminu, jeżeli strona miała obiektywną możliwość dokonania czynności, w tym przy wykorzystaniu pomocy osoby trzeciej (por. postanowienie NSA z 24 września 2024 r., sygn. akt III FZ 346/24).

WSA zasadnie zwrócił również uwagę, że przedstawione przez skarżącego dokumenty nie pozwalały na ocenę, czy jego stan zdrowia w okresie, w którym upływał termin do uiszczenia wpisu, obiektywnie uniemożliwiał mu podjęcie tej czynności. Późniejsze zaświadczenie lekarskie z 15 grudnia 2025 r. oraz skierowanie do szpitala psychiatrycznego z 25 czerwca 2025 r. potwierdzały występowanie u skarżącego zaburzeń afektywnych dwubiegunowych oraz konieczność leczenia psychiatrycznego, jednakże nie wykazywały, że w okresie uchybienia terminowi, przypadającym na 2023 r., skarżący znajdował się w stanie uniemożliwiającym dokonanie czynności procesowej. Z tego względu dokumenty te nie mogły przesądzać o braku winy skarżącego.

Nie zasługiwał na uwzględnienie również zarzut błędu w ustaleniach faktycznych. Nawet przy przyjęciu, że do wniosku o przywrócenie terminu zostały załączone karty leczenia, okoliczność ta sama w sobie nie prowadziła do odmiennej oceny. Istotne było bowiem nie samo wykazanie faktu leczenia psychiatrycznego, lecz uprawdopodobnienie, że stan zdrowia skarżącego w okresie uchybienia terminowi uniemożliwiał mu dokonanie wymaganej czynności, mimo zachowania należytej staranności.

Podkreślenia wymaga przy tym, że obowiązek uprawdopodobnienia braku winy nie sprowadza się do wykazania samego istnienia przeszkody, lecz wymaga wskazania, że przeszkoda ta – oceniana w konkretnych okolicznościach sprawy – uniemożliwiała dokonanie czynności procesowej w terminie. Uprawdopodobnienie nie jest wprawdzie równoznaczne z udowodnieniem tej okoliczności, jednak twierdzenia strony powinny znajdować oparcie w okolicznościach sprawy pozwalających na przyjęcie, że wskazana przeszkoda rzeczywiście uniemożliwiała dokonanie czynności procesowej w terminie.

W niniejszej sprawie skarżący nie uprawdopodobnił, aby jego stan zdrowia w okresie, w którym upływał termin do uiszczenia wpisu, uniemożliwiał mu dokonanie tej czynności, ani też aby nie mógł w tym zakresie skorzystać z pomocy osoby trzeciej.

W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny podzielił stanowisko Sądu I instancji, że skarżący nie wykazał okoliczności uzasadniających przyjęcie, iż uchybienie terminowi nastąpiło bez jego winy. Powołane przez niego okoliczności, choć niewątpliwie trudne, nie pozwalały na przyjęcie, że wystąpiła niezależna od skarżącego i niemożliwa do przezwyciężenia przeszkoda, która uniemożliwiła dokonanie czynności w terminie. Tym samym nie została spełniona podstawowa przesłanka przywrócenia terminu określona w art. 86 § 1 p.p.s.a.

Mając na uwadze powyższe okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

Bartosz Wojciechowski (spr.)

sędzia NSA