- naruszenie art. 141 § 4 w związku z art. 166 P.p.s.a. przez sporządzenie uzasadnienia zaskarżonego postanowienia w sposób wadliwy, bez wszechstronnego rozważenia konkretnych i zindywidualizowanych okoliczności podniesionych przez Skarżących oraz bez odniesienia wysokości zobowiązania do ich aktualnych dochodów i ustanowionych zabezpieczeń.
4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
4.1. Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie, gdyż zaskarżone postanowienie Sądu pierwszej instancji nie naruszało prawa.
4.2. Zgodnie z art. 61 § 1 P.p.s.a. wniesienie skargi do sądu nie wstrzymuje wykonania zaskarżonej decyzji czy postanowienia. W świetle zaś art. 61 § 3 P.p.s.a. "Po przekazaniu sądowi skargi sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, o których mowa w § 1, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, z wyjątkiem przepisów prawa miejscowego, które weszły w życie, chyba że ustawa szczególna wyłącza wstrzymanie ich wykonania. Odmowa wstrzymania wykonania aktu lub czynności przez organ nie pozbawia skarżącego złożenia wniosku do sądu. Dotyczy to także aktów wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach tej samej sprawy.".
Sąd administracyjny może więc, ale nie musi, wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania aktu w razie zajścia niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. W orzecznictwie wskazuje się, że niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody nie musi mieć charakteru materialnego. W przesłance tej chodzi o taką szkodę, która nie będzie mogła być zrekompensowana wskutek zwrotu wyegzekwowanego świadczenia, jak również nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do pierwotnego stanu. Trudne do odwrócenia skutki to takie prawne lub faktyczne skutki egzekucji, które - raz zaistniałe - powodują na tyle istotną lub trwałą zmianę rzeczywistości, że powrót do stanu poprzedniego może nastąpić tylko po dłuższym czasie lub przy stosunkowo dużym nakładzie sił i środków.
4.3. Jak wynika z powyższego, instytucja wstrzymania wykonania decyzji nie służy zabezpieczeniu strony przed jakimikolwiek skutkami egzekucji, lecz jedynie przed takimi, których ewentualne wygranie sporu sądowego by nie naprawiło. Samo zagrożenie egzekucją należności pieniężnej określonej przez organy podatkowe nie stanowi przesłanki do wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, ponieważ obowiązkiem każdego jest wykonywanie ciężarów publicznoprawnych.
4.4. Naczelny Sąd Administracyjny podzielił stanowisko wyrażone przez Sąd pierwszej instancji, że w rozpoznanej sprawie nie wykazano żadnej z przesłanek objętych art. 61 § 3 P.p.s.a.
Co zaś należało od razu zaznaczyć, całkowicie poza zakresem oceny Naczelnego Sądu Administracyjnego w ramach rozpoznawania zażalenia pozostawała podnoszona w nim argumentacja dotycząca zarzucanych w skardze uchybień prawnych decyzji.
Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym postanowieniu prawidłowo ocenił, że informacje przedstawione we wniosku (i wraz z wnioskami o przyznanie prawa pomocy każdego ze Skarżących) nie były wystarczające do orzeczenia o wstrzymaniu wykonania decyzji. Przy czym chodziło nie tylko o to, że informacje te zbyt wąsko obrazowały rzeczywistą sytuację Skarżących, ale zwłaszcza o to, że wyrażone przez nich obawy nie mogły być w ich świetle uznane za niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Sąd ten nie zastosował przy tym "standardu dowodu", jak podniesiono w zażaleniu, gdyż mimo że powoływał się na "niewykazanie" przesłanek z art. 61 § 3 P.p.s.a., to jednak nie oczekiwał dowodów, ale uprawdopodobnienia.
Wyłącznie subiektywne i hipotetyczne obawy Skarżących nie są zaś uprawdopodobnieniem zajścia przesłanek z art. 61 § 3 P.p.s.a., podobnie jak i wymienienie we wniosku tych przesłanek nim nie jest.
Trafna była zaś ocena Sądu pierwszej instancji, że sama kwota należności nie dowodziła spełnienia tych przesłanek. Ocena tylko tego aspektu, bez dostępu do stosownej i nade wszystko nie fragmentarycznej bazy porównawczej, nie dawałaby pełnego obrazu sytuacji Skarżących. Tym samym nie prowadziłaby do obiektywnego uprawdopodobnienia ich obaw.
4.5. Odnosząc się do poszczególnych zastrzeżeń wyrażonych w zażaleniu, przede wszystkim nie można było zgodzić się z oceną, że: "W zaskarżonym postanowieniu Wojewódzki Sąd Administracyjny ograniczył się do abstrakcyjnego stwierdzenia, że zobowiązanie ma charakter pieniężny, a zatem odwracalny, i na tej podstawie odmówił wstrzymania wykonania decyzji.". Jak bowiem wynika z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, Sąd pierwszej instancji wyraził w tym względzie końcowe stanowisko jedynie jako dodatkowy argument wynikający z natury rzeczy należności podatkowej, natomiast sam wniosek został oceniony w zakresie przesłanek z art. 61 § 3 P.p.s.a., zwłaszcza w kontekście danych dostępnych z postępowań wpadkowych dotyczących prawa pomocy i dostarczonych w jego ramach przez Skarżących dokumentów. Wskazane tam okoliczności budziły jednak wątpliwości nie tylko w postanowieniach w zakresie odmowy zwolnienia z kosztów sądowych (sprawy pod sygn. akt I SPP/Bk 23/26 i I SPP/Bk 24/26).
W zażaleniu skoncentrowano się na takich aspektach wynikających z tych dokumentów, jak wiek i zarobki (dochody) Skarżących, ale nie wskazano i na tym etapie, ani na grożącą szkodę, ani na grożące trudne do odwrócenia skutki. Autor zażalenia skoncentrował swój wywód na kwotach należności (zaległości) podatkowych wobec Skarbu Państwa (łącznie ok. 11 mln zł w różnych sprawach podatkowych) i na zajętym już majątku. Ferując zaś w dalszym ciągu konieczność uwzględnienia kryterium, które nie znalazło się w normatywnym zakresie art. 61 § 3 P.p.s.a., a mianowicie "ocenę zdolności majątkowej" Skarżących, autor zażalenia zarzucał jednocześnie, że "Sąd błędnie odwołał się do ocen dokonanych w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy".
Ustosunkowując się do tej niespójnej argumentacji zażalenia, wyjaśnić wypadało, że w istocie instytucje prawa pomocy i ochrony tymczasowej oparte są na odrębnych/odmiennych przesłankach prawnych, a ponadto służą innym celom. Dane brane pod uwagę przy ocenie wniosku o prawo pomocy niewątpliwie mogą być jednak uwzględnione przez sąd administracyjny rozpoznający wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu (w nawiązaniu do wymogu orzekania na podstawie akt sprawy z art. 133 § 1 P.p.s.a.), ale zawsze w kontekście przesłanek z art. 61 § 3 P.p.s.a.
4.6. Chybiony był zarzut naruszenia art. 141 § 4 w związku z art. 166 P.p.s.a. Uzasadnienie zaskarżonego postanowienia zawierało wszelkie elementy przewidziane w art. 141 § 4 P.p.s.a. To, że Skarżący nie zgadzali się z przyjętą przez Sąd pierwszej instancji oceną złożonego wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, nie dawało podstaw do przyjęcia, że Sąd ten naruszył te przepisy.
Nie można było zwłaszcza zgodzić się z autorem zażalenia, jakoby Sąd nie wskazał w zaskarżonym postanowieniu, jakiego rodzaju wątpliwości wpłynęły na jego decyzję procesową. Spodziewane przez Skarżących porównanie wysokości zobowiązań z możliwościami majątkowymi Skarżących, jak i ocena konkretnych skutków wykonania decyzji, nie były zresztą możliwe wobec braku konkretnych danych (dokumentów źródłowych).
Sąd pierwszej instancji nie miał obowiązku z urzędu ustalać skutków egzekucji, te zresztą nie zależą jedynie od kwoty należności, ale również od wartości majątku, z której egzekucja jest dokonywana. Nie wiadomo, jaki majątek dokładnie został zajęty, jednak co ważne, zajęcie majątku już zaszło, a zatem nie stanowiło już dopiero grożącego niebezpieczeństwa. Nie zostało zaś wykluczone, że egzekucja byłaby możliwa właśnie z tego zajętego majątku.
4.7. Wobec obawy Skarżących, że egzekucja zobowiązań podatkowych spowoduje znaczne utrudnienie w codziennej egzystencji, wskazać należało, że w świetle art. 8-10 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2026 r. poz. 268, z późn. zm.) dopuszczalność prowadzenia egzekucji jest ograniczona do zakresu, w jakim nie zostanie zagrożone minimum utrzymania dłużnika i osób pozostających według ustawowego obowiązku na jego utrzymaniu.
Jednym ze sposobów na uniknięcie utraty płynności finansowej jest zaś w takich sytuacjach możliwość złożenia przez podatnika wniosku o odroczenie terminu płatności podatku czy o rozłożenie zapłaty podatku/zaległości podatkowej na raty, przewidziana w art. 67a § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2026 r. poz. 622, z późn. zm.).
4.8. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Skarżący wykazali jedynie typowe skutki egzekucji świadczenia pieniężnego (uciążliwość finansową), a te nie spełniają przesłanek z art. 61 § 3 P.p.s.a.
Faktu egzekwowania obowiązku pieniężnego wynikającego z ostatecznej decyzji nie można bowiem utożsamiać z niebezpieczeństwem wyrządzenia znacznej szkody (czy spowodowania trudnych do odwrócenia skutków), skoro ewentualne uchylenie zaskarżonej decyzji spowoduje konieczność zwrotu wyegzekwowanej należności wraz z odsetkami.
Tym samym zarzut zażalenia co do naruszenia art. 61 § 3 P.p.s.a. należało uznać za niezasadny.
4.9. Nie znajdując więc podstaw do uwzględnienia zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 184 ab initio w związku z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.