Od powyższego postanowienia zażalenie wywiodła Spółka, zarzucając naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej: p.p.s.a.) w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., poprzez bezpodstawne odrzucenie skargi oraz bezpodstawne oddalenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, mimo że Skarżąca wykazała, że nie jest w stanie ich ponieść,
a w konsekwencji niesłuszne odrzucenie skargi z powodu nieuiszczenia wpisu.
W uzasadnieniu zażalenia Skarżąca wskazała, że pomimo przedłożenia przez Spółkę dokumentów potwierdzających trudną sytuację majątkową Sąd dokonał dowolnej i powierzchownej oceny sytuacji, nie odnosząc się w sposób wyczerpujący do przedstawionych dowodów i nie uzasadniając przekonująco odmowy. W ocenie Skarżącej działanie Sądu narusza art. 199 § 1 pkt 2 i 3 p.p.s.a. w zw. z art. 14 i art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka oraz konstytucyjną zasadę prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Z uwagi na wykazaną trudną sytuację majątkową Spółki, uniemożliwiającą uiszczenie wpisu sądowego, Sąd powinien był rozpoznać niniejszy wniosek o zwolnienie z kosztów w sposób pozytywny. Odrzucenie stanowi przedwczesne i nieuzasadnione ograniczenie prawa do sądu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z treścią art. 220 § 1 p.p.s.a. sąd nie podejmuje żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. W razie stwierdzenia braków formalnych pisma, przewodniczący wzywa wnoszącego pismo, aby pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania (odrzucenia skargi, skargi kasacyjnej, zażalenia, skargi o wznowienie postępowania) uiścił opłatę w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania. W razie bezskutecznego upływu terminu do uzupełnienia braków pisma, przewodniczący wydaje zarządzenie o pozostawieniu pisma bez rozpoznania. Jeśli zaś pismem tym jest skarga, skarga kasacyjna, zażalenie, skarga o wznowienie postępowania – podlega ona odrzuceniu przez sąd (art. 220 § 3 p.p.s.a.).
Jak wynika z akt sprawy odrzucenie skargi przez Sąd pierwszej instancji nastąpiło po tym jak Skarżąca została ponownie wezwana do uiszczenia wpisu
od skargi. W dacie tego wezwania zarządzenie o rozpoznaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy było prawomocne, co oznaczało obowiązek wezwania Skarżącej
do uiszczenia wymaganego wpisu od skargi i obowiązek jego zapłaty w terminie siedmiu dni od daty doręczenia wezwania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 58/05 ONSAiWSA 2005,
nr 6, poz. 118). Skarżąca pomimo skutecznego doręczenia w dniu 25 lipca 2025 r. wezwania nie uiściła prawem wymaganego wpisu od skargi. W konsekwencji nieuiszczenia wpisu w terminie zakreślonym w prawidłowo doręczonym Spółce wezwaniu zasadne było odrzucenie skargi przez Sąd pierwszej instancji
na podstawie art. 220 § 3 p.p.s.a.
Jak wynika z treści uzasadnienia zażalenia Spółka nie kwestionuje ustalenia, że wpis od skargi nie został uiszczony w zakreślonym terminie oraz wysokości wpisu, lecz powołuje się na okoliczności związane z jej trudną sytuacją finansową. Kwestie te wykraczają jednak poza ramy prawne i faktyczne postępowania wywołanego wniesionym zażaleniem, gdyż podlegają ocenie przy rozpoznawaniu wniosku
o przyznanie prawa pomocy, przez co pozostają poza oceną Naczelnego Sądu Administracyjnego. Nie jest zatem możliwe badanie legalności prawomocnego rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji w przedmiocie prawa pomocy – do czego
w istocie zmierza argumentacja przedstawiona w uzasadnieniu zażalenia Spółki.
Odnosząc się do treści zarzutów i argumentów podniesionych w zażaleniu wskazać należy, że prawo do sądu jest bezspornie jednym z fundamentalnych uprawnień jednostki, mającym swoje źródło zarówno w Konstytucji RP (art. 45 ust. 1
i art. 77 ust. 2), jak i w normach prawa międzynarodowego (art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka). Jak jednak stwierdził Europejski Trybunał Praw Człowieka w wyroku z 10 czerwca 2014 r., sygn. 60606/11 (LEX nr 1477698), "(...) prawo dostępu do sądu zapewnione w art. 6 ust. 1 Konwencji nie jest bezwzględne
i może podlegać ograniczeniom. Te są dozwolone w sposób dorozumiany, jako
że prawo dostępu ze swej istoty wymaga uregulowania przez Państwo, które
to uregulowanie może być różne w zależności od czasu i miejsca, zgodnie
z potrzebami i środkami po stronie społeczeństwa i jednostek. (...)".
Prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W rozpoznawanej sprawie Skarżąca pozbawiła się prawa do sądu, gdyż nie uiściła wymaganego prawem wpisu od skargi i konsekwencją tego było odrzucenie skargi przez Sąd pierwszej instancji. Wymóg uiszczenia wpisu od skargi nie jest nieproporcjonalnym ograniczeniem prawa do sądu, w sytuacji, w której Skarżąca nie spełnia przesłanek do przyznania jej prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów postępowania.
Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie
art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.