Wyrok NSA z dnia 28 stycznia 2026, sygn. I FZ 249/25

Sąd pierwszej instancji przyjął, że ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy, złożony w sytuacji, gdy sąd prawomocnym postanowieniem ocenił, że skarżący nie spełnia przesłanek zwolnienia go z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, nie przerywa biegu terminu do uiszczenia wpisu wskazanego przez sąd w wezwaniu do dokonania tej czynności oraz nie chroni strony przed skutkami niezastosowania się do treści wezwania we wskazanym przez sąd terminie.

6. W zażaleniu na postanowienie Sądu pierwszej instancji o odrzuceniu skargi skarżąca spółka wniosła o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Zarzuciła przedmiotowemu postanowieniu naruszenie art. 220 § 3 w związku z art. 165 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy skutkującym nierozpoznaniem skargi i wydaniem postanowienia o odrzuceniu skargi.

7. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

7.1. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

7.2. W rozpoznawanej sprawie skarżąca spółka nie została zwolniona z kosztów sądowych, gdyż zainicjowane jej wnioskiem postępowanie w tym przedmiocie zakończyło się prawomocnym postanowieniem o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Brak podstaw do przyznania skarżącej spółce prawa pomocy w zakresie przez nią wnioskowanym został przesądzony postanowieniem z 15 października 2025 r.

7.3. Wezwanie z 5 czerwca 2025 r., do wykonania prawomocnego zarządzenia z 14 lutego 2025 r. do uiszczenia wpisu sądowego od skargi skutecznie doręczono 25 czerwca 2025 r. pełnomocnikowi skarżącej spółki. W wezwaniu poinformowano o rygorze nieopłacenia skargi. Termin do uiszczenia wpisu od skargi upływał w dniu 2 lipca 2025 r., jednak skarżąca spółka – pomimo doręczenia wezwania jej pełnomocnikowi – nie uiściła żądanej od niej opłaty.

W konsekwencji, skoro skarżąca spółka wezwana do uiszczenia wpisu od skargi, od którego nie została zwolniona, opłaty tej nie wniosła, to zasadnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odrzucił skargę jako nieopłaconą. Wskazany przez Sąd pierwszej instancji przepis art. 220 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jednoznacznie przesądza, że skarga, od której pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlega odrzuceniu przez sąd.

7.4. Jak trafnie przyjął Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym postanowieniu, jeżeli strona, po doręczeniu jej takiego wezwania do uiszczenia wpisu, a przed upływem siedmiodniowego terminu do zapłacenia należnych kosztów postępowania, wystąpi do sądu z ponownym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, wówczas bieg terminu do opłacenia skargi nie zostaje przerwany. Prawomocność postanowienia w sprawie odmowy zwolnienia od kosztów sądowych oznacza obowiązek strony uiszczenia wymaganego wpisu.

Od obowiązku tego nie zwalnia strony ponowne złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, do czego strona ma prawo w związku z art. 165 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Ponowne złożenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, nawet dokonane w terminie określonym w wezwaniu do uiszczenia wpisu, wystosowanym do strony po wydaniu prawomocnego postanowienia odmawiającego zwolnienia od kosztów, nie uchyla skutków tego prawomocnego rozstrzygnięcia na toczące się postępowanie. Innymi słowy, ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy, złożony w sytuacji, gdy sąd prawomocnym postanowieniem ocenił, że skarżący nie spełnia przesłanek zwolnienia go z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, nie przerywa biegu terminu do uiszczenia wpisu wskazanego przez sąd w wezwaniu do dokonania tej czynności oraz nie chroni strony przed skutkami niezastosowania się do treści wezwania we wskazanym przez sąd terminie.

Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, bowiem skarżąca spółka po prawomocnej odmowie przyznania prawa pomocy w dniu 8 maja 2025 r., w terminie do wykonania zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi, ponownie złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wniosek ten został negatywnie rozpoznany prawomocnym postanowieniem referendarza sądowego z 6 sierpnia 2025 r. Złożenie tego wniosku nie przerwało zatem biegu terminu do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 2.973 zł, wskazanego pierwotnie w zarządzeniu z 14 lutego 2025 r., a następnie w wezwaniu z 5 czerwca 2025 r. Wezwanie to zostało skutecznie doręczone pełnomocnikowi skarżącej 25 czerwca 2025 r. Skarżąca była zatem zobowiązana uiścić wpis w terminie do 2 lipca 2025 r. (środa), czego nie uczyniła.

7.5. Ponadto, wbrew twierdzeniom skarżącej spółki, w okolicznościach sprawy tego rodzaju rozstrzygnięcie sądowe nie naruszało konstytucyjnej zasady prawa do sądu. Prawo do sądu jest jednym z fundamentalnych uprawnień jednostki, mającym swoje źródło zarówno w Konstytucji RP (art. 45 ust. 1 – "Każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd", a także art. 77 ust. 2 – "Ustawa nie może nikomu zamykać drogi sądowej dochodzenia naruszonych wolności lub praw"), jak i w normach prawa międzynarodowego (art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Obywatela).

Jak jednak wyjaśnił Europejski Trybunał Praw Człowieka w wyroku z 10 czerwca 2014 r., sygn. 60606/11 (LEX nr 1477698), "(..) prawo dostępu do sądu zapewnione w art. 6 ust. 1 Konwencji nie jest bezwzględne i może podlegać ograniczeniom. Te są dozwolone w sposób dorozumiany, jako że prawo dostępu ze swej istoty wymaga uregulowania przez Państwo, które to uregulowanie może być różne w zależności od czasu i miejsca, zgodnie z potrzebami i środkami po stronie społeczeństwa i jednostek".

Prawo dostępu do sądu nie ma zatem charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W rozpoznawanej sprawie skarżąca spółka pozbawiła się prawa do sądu, gdyż nie uzupełniła braków formalnych skargi, do których uzupełnienia została wezwana przez Sąd pierwszej instancji. Odrzucenie skargi było zaś wynikiem braku uiszczenia przez skarżącą spółkę wymaganej prawnie opłaty.

7.6. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowił jak w sentencji.

-----------------------

5