Wyrok NSA z dnia 19 czerwca 2026, sygn. I FZ 52/26

W pierwszej kolejności podnieść należy, że każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Podkreślenia także wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe.

Przepisy dotyczące prawa pomocy stanowią zatem odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a., który stanowi, iż to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, natomiast rzeczą wnioskodawcy jest wykazanie własnej sytuacji materialnej na tyle trudnej, by uzasadniała wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych powyżej przepisach. Wobec tego, to na stronie spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane.

Mając powyższe rozważania na uwadze należało uznać, iż zasadnie Sąd pierwszej instancji odmówił Skarżącemu w niniejszej sprawie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, bowiem nie wykazał on w sposób wystarczający, że znajduje się w obiektywnie trudnej sytuacji materialnej, która uprawniałaby do skorzystania z prawa pomocy.

Jak wynika zaś ze złożonych przez Skarżącego oświadczeń wynika, że prowadzi gospodarstwo domowe z małżonką, która otrzymuje stały dochód w postaci emerytury w wysokości netto ok 2 000 zł miesięcznie (po potrąceniach komorniczych), nie ponosi wydatków związanych z utrzymaniem, ponieważ zamieszkuje w mieszkaniu córki, która ponosi koszty eksploatacyjne, a także wspiera rodziców finansowo kwotą ok 700-1000 zł miesięcznie, nie posiada innych zobowiązań z tytułu zaciągniętych kredytów bądź pożyczek. Z oświadczeń Skarżącego wynika, że posiada majątek w postaci dwóch mieszkań (B., W.) wprawdzie ustanowione są na nich hipoteki przymusowe, jednak Skarżący nie wyjaśnił dlaczego nie zabiega o potencjalne możliwości w zakresie pozyskanie dodatkowych środków pieniężnych na bazie tego majątku np. najem. Skarżący nie przedstawił też żadnej argumentacji uzasadniającej brak po jego stronie starań o podjęciu pracy.

W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalone jest stanowisko, odzwierciedlone też w zaskarżonym postanowieniu, że posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy. Właściciel nieruchomości dysponuje majątkiem, w wyniku obciążenia którego może pozyskać środki potrzebne do pokrycia kosztów sądowych. Sposób w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może też mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na pokrycie kosztów postępowania, gdyż istotne jest, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki (por. np. postanowienia NSA: z 14 lipca 2006 r. II OZ 726/06; z 25 listopada 2013 r. I OZ 1132/13; z 15 maja 2015 r. I OZ 468/15). Stosując zaś prawo pomocy, nie można chronić, czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak jest środków finansowych na zaspokojenie swoich podstawowych potrzeb życiowych.

Dlatego też w zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, prawidłowo Sąd pierwszej instancji ocenił wniosek o prawo pomocy (w tym zakresie) jako nieuzasadniony. Niniejsze rozstrzygnięcie sądu co wymaga zaakcentowania zostało wydane na podstawie szczegółowo przeprowadzonej analizy sytuacji finansowej i życiowej Skarżącego, z którą nie sposób się nie zgodzić.

Tym bardziej, że jak wynika z akt sprawy Skarżący w zażaleniu nie wskazał żadnych nowych okoliczności (w zakresie swojej sytuacji majątkowej i życiowej), które mogłyby wpłynąć na zmianę stanowiska Sądu pierwszej instancji co do zasadności jego wniosku. Nie przedłożył również żadnej (nowej) dokumentacji umożliwiającej Sądowi dokonanie całościowej (a odmiennej od dotychczasowej) oceny jego sytuacji finansowej i życiowej, w tym nie przedłożył dodatkowych dokumentów uprawdopodobniających fakt braku jakichkolwiek oszczędności, czy pozyskiwania jakichkolwiek dochodów. Dodatkowo należy wskazać, że Skarżący korzysta z pomocy pełnomocnika z wyboru co oczywiście nie może stanowić samoistnego powodu do odmownego załatwienia jego wniosku, to w kontekście powyższego jest to kolejny argument poddający w wątpliwość rzeczywiste możliwości finansowe strony, których ta nie rozwiała w treści zażalenia, a jednocześnie świadczy to o istnieniu możliwości posiadanych środków finansowych.

W ocenie NSA uiszczenie przez Skarżącego kwoty 3000 zł tytułem kosztów sądowych w niniejszej sprawie nie spowoduje uszczerbku w jego utrzymaniu. Powyższe rozstrzygnięcie stanowi wyraz racjonalnego miarkowania zdolności płatniczych strony w oparciu o przedstawione okoliczności faktyczne i jest znaczną pomocą finansową ze strony Skarbu Państwa.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.