Uzasadnienie
1. Postanowieniem z 27 listopada 2024 r. sygn. akt I SA/Kr 280/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odrzucił wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi K. K. (dalej: "Strona", "Skarżąca") na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie (dalej: "DIAS" z 10 listopada 2022 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia 2017 r. do grudnia 2018 r.
2. Jak wynika z przedstawionego przez Sąd pierwszej instancji stanu faktycznego decyzja została przesłana na adres Skarżącej i odebrana przez dorosłego domownika R. Z. (dalej: "Odbiorca") 17 listopada 2022 r. W dniu 23 lutego 2023 r. (data stempla pocztowego) Skarżąca wniosła skargę na powyższą decyzję DIAS. W treści skargi wskazała, że zaskarżoną decyzję odebrała osobiście 24 stycznia 2023 r. w Izbie Administracji Skarbowej w Krakowie (dalej: "Izba"). Natomiast list zawierający decyzję, który zostały wysłany na jej adres w listopadzie został odebrany przez Odbiorcę, który nie był upoważniony do odbierania jej przesyłek. Skarżąca dodała, że Odbiorca nie oddał jej przesyłki i w związku z tym nie wiedziała, że decyzja została już wydana. Skarżąca wniosła zatem o uwzględnienie terminu, w którym odebrała dokument w Izbie. Zaskarżoną decyzję Skarżąca odebrała 24 stycznia 2023 r. Z tym zatem dniem ustała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi. Oznacza to, że termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi upływał w dniu 31 stycznia 2023 r. Natomiast wniosek o przywrócenie terminu został przez Skarżącą złożony w dniu 23 lutego 2023 r. (data stempla pocztowego), a więc po terminie. W tym stanie rzeczy Sąd pierwszej instancji postanowieniem z 14 września 2023 r. stwierdził, że wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi jest spóźniony.
Od powyższego postanowienia zażalenie wywiodła Skarżąca za pośrednictwem profesjonalnego pełnomocnika. W uzasadnieniu zażalenia wskazano, że pierwotnie wysłana do Skarżącej decyzja (w listopadzie 2022 r.) została odebrana przez osobę, którą Skarżąca wskazuje jako odpowiedzialną za dopuszczenie się ewentualnych nieprawidłowości w rozliczeniach podatkowych, na jakie wskazał organ. Odbiorca nie przekazał Skarżącej odebranej korespondencji, w związku z czym nie miała ona wiedzy o wydaniu przez organ decyzji w sprawie.
Dalej wskazano, że Skarżąca nie mogła złożyć skargi we wcześniejszym terminie z uwagi na konieczność opieki nad chorymi członkami rodziny oraz własna chorobę, które to czynniki wynikły się po odebraniu przez Skarżącą decyzji. Niezwłocznie po ich ustaniu wniesiono za pośrednictwem organu skargę. Skarżąca wskazuje, że to nie jej niedbalstwo doprowadziło do złożenia skargi wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej złożenia w takim, a nie innym terminie, a szereg obiektywnych okoliczności, na które skarżąca wpływu nie miała. Skarżąca wyczerpująco przedstawi te okoliczności składając zeznania.
W konsekwencji wywiedzionych zarzutów Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przyznanie pełnomocnikowi z urzędu kosztów pomocy prawnej świadczonej z urzędu.
W kolejnym piśmie, nowo wyznaczony pełnomocnik z urzędu Skarżącej w piśmie procesowym z 9 listopada 2023 r. uzupełnił argumentację zażalenia wskazując, że odbierający decyzję nie był osobą upoważnioną do odbioru korespondencji Strony.
Rozpoznając zażalenie Skarżącej na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 14 września 2023 r., odrzucające wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi – Naczelny Sad Administracyjny wydał w 1 sierpnia 2024 r. postanowienie o sygn. akt I FZ 79/24, którym uchylił ww. postanowienie WSA w Krakowie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu ww. postanowienia z 1 sierpnia 2024 r. NSA wskazał, że w przedmiotowym zażaleniu (uzupełnionym o argumentację z pisma z 9 listopada 2023 r.) prezentowane są zasadniczo dwie linie argumentacji. Po pierwsze, że po stronie Skarżącej już po odebraniu osobiście kserokopii decyzji 24 stycznia 2023 r. występowały dalsze okoliczności uzasadniające "zawieszenie" biegu terminu na wniesienie wniosku o przywrócenie terminu, po drugie zaś kwestionowana jest prawidłowość doręczenia decyzji dokonanego w listopadzie 2022 r. W zakresie pierwszej z nich NSA wskazał, że nie mogła ona odnieść zamierzonego skutku. Nie ulega wątpliwości, że to po stronie wnioskodawcy leży dostateczne uprawdopodobnienie okoliczności uzasadniających przywrócenie terminu, na które się powołuje. Za takie zdecydowanie nie można uznać luźnego powołania się na szereg niesprecyzowanych tak w czasie, jak i rodzajowo okoliczności (tj. "konieczność opieki nad chorymi członkami rodziny oraz własna choroba" i "szereg obiektywnych okoliczności na które Skarżąca wpływu nie miała"). Zdaniem NSA, nie sposób w ogóle odnieść się do tak przedstawionej argumentacji, która nie dość, że nie przedstawia żadnych dowodów na ich potwierdzenie, to w ogóle nie przywołuje konkretnych okoliczności, które w konkretnym terminie miałyby wywrzeć wpływ na możliwość wniesienia pisma w terminie.
Z kolei, w zakresie kwestionowania dokonanego doręczenia, NSA w pierwszej kolejności stwierdził, że na prawidłowość doręczenia nie ma wpływu okoliczność, że osoba odbierająca przesyłkę miałaby wedle argumentacji Strony być winna jej nieprawidłowościom podatkowym. Natomiast doniosła w sprawie i wymagająca wyjaśnienia okazała się kwestia prawidłowości doręczenia przesyłki dorosłemu domownikowi strony w placówce pocztowej na kanwie sprawy. Zaznaczono przy tym, że przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2018 r. poz. 800 ze zm., dalej: "O.p.") nie przewidują kwestii wydawania domownikowi przesyłek w placówce pocztowej, a jedynie w miejscu zamieszkania lub pod adresem do doręczeń (art. 149 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), NSA zgodził się ze stanowiskiem zawartym w wyroku NSA z 30 stycznia 2018 r. sygn. akt II FSK 32/16, zgodnie z którym art. 150 O.p. nie określa warunków wydania pisma przez placówkę pocztową. Przepis ten w § 1 pkt 1 reguluje wyłącznie miejsce przechowywania pisma (tj. u operatora pocztowego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. Prawo pocztowe - t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1640 z późn. zm., dalej: "p.p.") oraz czas jego przechowywania (okres 14 dni). Zasadny jest wobec tego wniosek, że kwestie wydania korespondencji przez operatora pocztowego, dokonywane powinny być zgodnie z zasadami (unormowaniami) przyjętymi dla tego operatora. Zgodnie z art. 37 ust. 2 p.p., przesyłka pocztowa, jeżeli nie jest nadana na poste restante, może być także wydana ze skutkiem doręczenia w placówce pocztowej osobie pełnoletniej zamieszkałej razem z adresatem, jeżeli adresat nie złożył w placówce pocztowej zastrzeżenia w zakresie doręczenia przesyłki rejestrowanej lub przekazu pocztowego, po złożeniu na piśmie oświadczenia o zamieszkiwaniu razem z adresatem (pkt 3 lit. b). NSA odnotował przy tym, że przepisu uprzednio obowiązującej (do końca 2012 r.) ustawa z dnia 12 czerwca 2003 r. Prawo pocztowe (t.j. Dz. U. z 2008 r. Nr 189, poz. 1159 z późn. zm.) takiego oświadczenia nie wymagały, a ustawodawca wprowadził wprost wymóg odebrania oświadczenia w zakresie wspólnego zamieszkiwania w obowiązującej od 2013 r. ustawie. Widniejące w aktach administracyjnych zwrotne potwierdzenie odbioru znajdujące się na k. 67 akt odwoławczych sprawy o znaku 1201-IOP2-2.4103.11.2022 zawiera podpis Odbiorcy (przy czym jest to kserokopia ZPO), poniżej zaznaczono pole związane z doręczeniem pisma pełnoletniemu domownikowi, a niżej znajduje się informacja o pozostawieniu pisma w placówce pocztowej. Na samym dole widoczna jest nieczytelna parafa wydającego pismo. Do ZPO nie dołączono oświadczenia o zamieszkiwaniu razem z adresatem. Zdaniem NSA, mając na względzie art. 37 ust. 2 pkt 3 lit. b p.p. jako zasadne jawi się wyjaśnienie kwestii prawidłowości dokonanego doręczenia. Zdaniem NSA, w pierwszej kolejności należało bowiem ocenić prawidłowość doręczenia, od którego zależy ustalenie okoliczności, czy terminowi w ogóle uchybiono, tym bardziej mając na względzie rozbieżności w szczątkowym orzecznictwie w zakresie rozumienia przywołanego przepisu prawa pocztowego. Zdaniem NSA, w tej sytuacji, w obliczu niedostatecznego pochylenia się przez Wojewódzki Sąd Administracyjny nad kwestią prawidłowości doręczenia i mogącym nastąpić uzupełnieniem ustaleń faktycznych w tym zakresie, zajęcie stanowiska przez NSA, jawi się również jako przedwczesne.