Zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. W pojęciu "ocena prawna" mieści się przede wszystkim wykładnia przepisów prawa materialnego i prawa procesowego. Związanie sądu administracyjnego, w rozumieniu art. 153 p.p.s.a. oznacza, iż nie może on formułować nowych ocen prawnych - sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się do wskazań w zakresie dalszego postępowania przed organem administracji publicznej.
Postawienie w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania, w sytuacji, gdy wojewódzki sąd administracyjny orzekał w warunkach, o których mowa w art. 153 p.p.s.a., wymaga wykazania, że wydając zaskarżony wyrok nie zastosował się on do wiążącej go oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania zawartych w prawomocnym wyroku sądu administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 21 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 4101/18). Tymczasem w złożonej skardze kasacyjnej Skarżący nie wykazał, że rozstrzygnięcie organu administracji oraz Sądu I instancji narusza ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania zawarte we wskazanym wyżej wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie.
Brak zarzutu naruszenia art. 153 p.p.s.a. nakazuje Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu przyjąć, że organ administracji i sąd, ponownie wydając swoje rozstrzygnięcia, zastosował się do zaleceń wcześniej wydanego wyroku z dnia 24 lutego 2022 r., sygn. akt I SA/Kr 1695/21.
W szczególności Naczelny Sąd Administracyjny zauważył, że Sąd I instancji uznał, że zasadnie ZUS wykazał okresy zawieszenia przedawnienia do 28 października 2013 r., czyli do dnia złożenia przez Skarżącego wniosku o umorzeniu należności na podstawie Ustawy abolicyjnej. Złożenie takiego wniosku potwierdza także, że należności składkowe według wiedzy Skarżącego nie były przedawnione. W przeciwnym wypadku wniosek taki nie zostałby przez niego złożony.
W ocenie Sądu I instancji wytyczne przedstawione w wyroku z dnia 24 lutego 2022 r., sygn. akt I SA/Kr 1695/21 zostały spełnione. Szczegółowo wskazano terminy w których bieg terminu przedawnienia został zawieszony, zaś w aktach sprawy znajdują się dokumenty potwierdzające fakty opisane w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Skarżący nie zakwestionował podanych okoliczności, które zdaniem ZUS doprowadziły do zawieszenia biegu przedawnienia, zaś w ocenie Sądu stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym postanowieniu jest prawidłowe.
Odnośnie zarzutu naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną jego wykładnie lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), tj. art. 24 ust.4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz art. 1 ust. 15 ustawy z dnia 9 listopada 2021 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność należy wskazać, iż zgodnie z art. 1 ust. 15 ww. ustawy, bieg terminu przedawnienia należności, o których mowa w ust. 1, 6, 10 i 12, ulega zawieszeniu na okres od dnia złożenia wniosku o umorzenie do dnia uprawomocnienia się decyzji, o której mowa w ust. 13 (czyli decyzji o umorzeniu należności, lub odmowie ich umorzenia). Ustawodawca wyraźnie wskazał na początek zawieszenia biegu przedawnienia, czyli złożenie wniosku oraz jego zakończenie, co następuje w momencie uprawomocnienia się decyzji o umorzeniu, bądź odmowie umorzenia składek. W sprawie nie był sporny początkowy dzień tego terminu. Skarżący uważa jednak, nie kwestionując daty uprawomocnienia się decyzji odmawiającej umorzenia należności, że zawieszenie biegu terminu przedawnienia powinno trwać najdłużej do 31 maja 2018 r. Stanowisko swoje wyprowadza z tego, że decyzja określająca warunki umorzenia stała się prawomocna z dniem wydania wyroku przez Sąd Apelacyjny (23 lutego 2017 r.), czyli termin zapłaty zaległych należności składkowych, upływał z dniem 23 lutego 2018 r.
Zauważyć należy, iż decyzja z art. 1 ust. 13 ustawy abolicyjnej jest decyzją wykonawczą w stosunku do decyzji z art. 1 ust. 8 ustawy, która jest decyzją podstawą. Treść decyzji z art. 1 ust. 13 ustawy - pozytywna lub negatywna dla wnioskodawcy - zależy od ustalenia organu rentowego, czy na dzień wydawania tej decyzji wnioskodawca posiadał zaległości z tytułu składek objętych ustawą i niepodlegających umorzeniu (wówczas organ wydaje decyzję, o której mowa w art. 1 ust. 13 pkt 2), czy też wnioskodawca takich zaległości nie posiadał (wówczas organ wydaje decyzję, o której mowa w art. 1 ust. 13 pkt 1 ustawy). Zatem istota sprawy rozstrzyganej decyzją z art. 1 ust. 13 ustawy polega na rozstrzygnięciu o zasadności wniosku osoby wymienionej w art. 1 ust. 1 pkt 1 lub 2. Natomiast między decyzją z art. 1 ust. 8 ustawy a decyzją z art. 1 ust. 13 ustawy występuje jedynie taki związek, że ustalenie w decyzji z art. 1 ust. 8 ustawy kwot należności podlegających umorzeniu wiąże w postępowaniu w sprawie wydania decyzji z art. 1 ust. 13 ustawy w zakresie należności i okresów uznanych ostateczną decyzją za obejmujące składki podlegające umorzeniu (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 kwietnia 2021 r., sygn. akt II USK 116/21, LEX nr 3245325).
Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 7 września 2023 r., sygn. akt I GSK 1206/22 przepis art. 1 ust. 15 ustawy abolicyjnej prima facie jest przepisem jasnym językowo i nie wymagającym żadnych zabiegów interpretacyjnych. Wprost w nim bowiem wskazano od jakiego dnia powinien być liczony termin końcowy zawieszenia biegu przedawnienia. Zdarzeniem go powodującym jest prawomocność decyzji o odmowie umorzenia należności. Bez znaczenia zatem pozostają wywody przedstawione w skardze, wykazujące błąd w obliczeniu prawomocności decyzji określającej warunki umorzenia należności. Końcowy bieg terminu zawieszenia przedawnienia, nie jest bowiem liczony od jej prawomocności, lecz od prawomocności decyzji odmawiającej umorzenia należności. Ta zaś stała się prawomocna dnia 26 stycznia 2021 r.
Przechodząc do rozpoznania pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej przypomnieć należy, że dla spełnienia wymogu z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. nie wystarczy przytoczenie w petitum skargi kasacyjnej formuły o naruszeniu przepisów postępowania, lecz konieczne jest wykazanie w jaki sposób zostały naruszone oraz wpływu zarzucanego naruszenia na wynik sprawy. O skuteczności zarzutów, postawionych w oparciu o podstawę kasacyjną, określoną w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., nie decyduje bowiem każde stwierdzone uchybienie przepisom postępowania, lecz tylko takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Należy przez to rozumieć wykazanie istnienia związku przyczynowego pomiędzy uchybieniem procesowym, stanowiącym przedmiot zarzutu skargi kasacyjnej, a wydanym orzeczeniem sądu administracyjnego, który to związek przyczynowy mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wnoszący skargę kasacyjną jest więc obowiązany uzasadnić, że następstwa zarzucanych uchybień były na tyle istotne, że miały wpływ na treść kwestionowanego orzeczenia, ponieważ gdyby do tych uchybień nie doszło, wyrok sądu administracyjnego mógłby być inny. Niniejsza skarga kasacyjna wymogu tego nie spełnia. Nie wykazano w niej wpływu podnoszonych naruszeń na wynik sprawy, czy nie podjęto nawet próby wykazania takiego wpływu, nie mówiąc już o wykazaniu wpływu jego istotności na treść rozstrzygnięcia.
Brak jest podstaw przypisania Sądowi I instancji naruszenia art. 133 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 134 § 1 p.p.s.a. i art. 33 § 2 pkt. 5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w sposób wskazywany w pkt 1 lit. a petitum skargi kasacyjnej. Na gruncie art. 133 § 1 p.p.s.a. i adresowanego do sądu administracyjnego obowiązku orzekania na podstawie akt sprawy stwierdzić należy, że jego naruszenie może stanowić usprawiedliwioną podstawą skargi kasacyjnej tylko wówczas, gdy sąd przyjął jakiś fakt na podstawie źródła znajdującego się poza aktami sprawy, a mianowicie wówczas, gdy wbrew zasadzie wyrażonej na gruncie przywołanego przepisu prawa naruszył zakaz wyprowadzania oceny prawnej na gruncie faktów i dowodów niewynikających z akt sprawy, a tym samym zakaz wykraczania poza materiał dowodowy zebrany w postępowaniu zakończonym wydaniem (podjęciem) kontrolowanego aktu (zob. np. wyroki NSA z dnia: 19 października 2010 r. sygn. akt II OSK 1645/09; 12 czerwca 2014 r. sygn. akt I GSK 67/13). Trzeba również podkreślić - co nie mniej istotne - że należy odróżniać sytuację polegającą na przeprowadzeniu kontroli legalności działania administracji publicznej na podstawie innego materiału niż akta sprawy (lub w oderwaniu od nich, czy też z przekroczeniem wyznaczonych nimi granic) od sytuacji polegającej na przeprowadzeniu tej kontroli na podstawie akt sprawy z przyjęciem innej oceny materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy, niż proponowana, czy też prezentowana przez stronę skarżącą. Dlatego też, zarzut naruszenia przepisu art. 133 § 1 p.p.s.a. nie może służyć kwestionowaniu ustaleń i oceny przyjętego za podstawę wyrokowania w sprawie staniu faktycznego, ani też kwestionowaniu wniosków wyprowadzanych na podstawie akt sprawy (por. wyroki NSA z dnia: 21 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1888/21; 22 marca 2022 r., sygn. akt II GSK 211/22; 26 stycznia 2022 r., sygn. akt I GSK 1172/21; 29 czerwca 2021 r., sygn. akt II GSK 1158/18).
W ramach zaś zarzutu naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. nie można zaś skutecznie kwestionować dokonanej przez sąd oceny ustalonego stanu faktycznego z punktu widzenia jego zgodności lub niezgodności z mającym zastosowanie w sprawie stanem prawnym, czy też prawidłowości dokonanej przez Sąd oceny działań organu administracji publicznej pod kątem zachowania przepisów procedur obowiązujących ten organ.
Omawiany zarzut kasacyjny nie został uzasadniony w sposób, w jaki należałoby tego oczekiwać w świetle art. 174 pkt 2 w związku z art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a. (zob. np. wyroki NSA z: 9 czerwca 2021 r., sygn. akt III FSK 3619/21; 21 stycznia 2015 r., sygn. akt II GSK 2162/13; 13 stycznia 2015 r., sygn. akt II GSK 2084/13; 27 listopada 2014 r. sygn. akt I FSK 1752/13; 10 października 2014 r., sygn. akt II OSK 793/13; 20 sierpnia 2014 r., sygn. akt I OSK 2575/13), co w konsekwencji czyni go niezasadnym, a przez to i nieskutecznym. Z uzasadnienia skargi kasacyjnej nie wynika bowiem, na czym - zdaniem Skarżącego kasacyjnie - miałoby polegać choćby naruszenie art. 33 § 2 pkt. 5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, jego istotny charakter, a przez to wpływ jego naruszenia na wynik sprawy.
Oczekiwanego przez skarżącego kasacyjnie skutku nie mógł wreszcie odnieść także zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Przepis ten może być naruszony wówczas, gdy uzasadnienie zaskarżonego wyroku było pozbawione przedstawionego zwięźle stanu faktycznego sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk stron, podstawy prawnej rozstrzygnięcia lub jej wyjaśnienia. Ponadto naruszenie tego przepisu ma miejsce także wtedy, gdy sporządzone uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wprawdzie wszystkie elementy wynikające z art. 141 § 4 p.p.s.a., ale jest ono wewnętrznie niespójne lub zawiera niedające się wyjaśnić sprzeczności - innymi słowy nie pozwala na kontrolę zaskarżonego wyroku (por. uchwała NSA z 15 lutego 2010 r. sygn. akt II FPS 8/09). Zarzucając naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. nie można także skutecznie zwalczać prawidłowości przyjętego przez wojewódzki sąd administracyjny stanu faktycznego sprawy lub wykładni prawa materialnego dokonanej przez ten sąd (por. wyrok NSA z 7 marca 2023 r. sygn. akt II GSK 1329/19).
Biorąc powyższe pod uwagę, uznać należy, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku spełnia wymogi określone w art. 141 § 4 p.p.s.a. Ponadto zauważyć należy, że w orzecznictwie przyjmuje się, że brak szczegółowego odniesienia się przez wojewódzki sąd administracyjny do wszystkich zarzutów skargi i skoncentrowanie się wyłącznie na kwestiach istotnych nie jest wadliwe, o ile te kwestie mają znaczenie dla rozstrzygnięcia, a wątki pominięte mają jedynie charakter uboczny i nie rzutują na wynik sprawy. Innymi słowy, prawidłowo sporządzone uzasadnienie wyroku nie wymaga szczegółowego odniesienia się do wszystkich zarzutów skargi oraz podniesionej w niej argumentacji, a jedynie w zakresie niezbędnym do przeprowadzenia kontroli zaskarżonego aktu administracyjnego. Sam fakt braku wyraźnego odniesienia się przez sąd I instancji do niektórych zarzutów skargi lub pominięcia w rozważaniach niektórych elementów stanu faktycznego sprawy, nie stanowi podstawy do uznania, że zaskarżony wyrok został wydany z naruszeniem art. 141 § 4 p.p.s.a. (por. wyroki NSA z: 24 czerwca 2005 r. sygn. akt FSK 2633/04 oraz 21 września 2017 r. sygn. akt I GSK 1329/15). W rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji w sposób wystarczający (umożliwiający dokonanie kontroli instancyjnej zaskarżonego wyroku) odniósł się do zarzutów skargi i wyjaśnił, z jakich przyczyn podzielił stanowisko organu.
Dodatkowo podkreślenia wymaga, że zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., jako uchybienie procesowe, może stanowić skuteczną podstawę kasacyjną tylko wówczas, jeżeli jego naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przy czym, jak już wskazano wcześniej, Skarżący w istocie nie wykazał w jaki sposób naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a.