Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdyż skarżący kasacyjnie organ zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna nie zażądała jej przeprowadzenia.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził aby w rozpoznawanej sprawie wystąpiła którakolwiek z przesłanek nieważności postępowania – określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. – jak też aby zachodziły przesłanki wymagające uchylenia wydanego w sprawie orzeczenia oraz odrzucenia skargi lub umorzenia postępowania (art. 189 p.p.s.a.). Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: NSA) rozpoznając sprawę związany był granicami skargi kasacyjnej.
Jak wynika z art. 193 p.p.s.a. (zdanie drugie), uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Wskazana regulacja – będąca przepisem szczególnym – modyfikuje normę zawartą w art. 141 § 4 p.p.s.a., stosowanym odpowiednio w związku z art. 193 (zdanie pierwsze) p.p.s.a., w ten sposób, że pozwala Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu ograniczyć się do oceny zarzutów skargi kasacyjnej, umożliwiając tym samym pominięcie tych elementów uzasadnienia wyroku, które nie są niezbędne dla wyjaśnienia istoty rozstrzygnięcia NSA.
Istota sporu w sprawie niniejszej sprowadza się do ustalenia: czy w przypadku uiszczenia niepodatkowej należności budżetowej o charakterze publicznoprawnym (w sprawie: należności, o której mowa w art. 60 pkt 6a u.f.p.), dokonanego po wszczęciu postępowania o umorzenie tejże należności, mamy do czynienia z bezprzedmiotowością postępowania umorzeniowego w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a.
Naczelny Sąd Administracyjny dokonał łącznej oceny zarzutów naruszenia przepisów postępowania z pkt 1 i 2 petitum skargi kasacyjnej oraz zgłoszonego zarzutu naruszenia prawa materialnego, gdyż mają one komplementarny względem siebie charakter. Są to zarzuty nieusprawiedliwione.
Wstępnie wskazać należy na regulacje podstawowo powołane w ramach zarzutów kasacyjnych oraz ich rozumienie. I tak, zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a., gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Bezprzedmiotowość postępowania może zachodzić z powodów podmiotowych lub przedmiotowych. O bezprzedmiotowości postępowania można mówić, jeżeli w świetle prawa materialnego i ustalonego stanu faktycznego bezzasadne jest dalsze prowadzenie postępowania w związku z brakiem możliwości wydania decyzji. Chodzi zatem o takie okoliczności, które czynią prawnie niemożliwym wydanie decyzji z uwagi na brak przedmiotu sprawy, w której organ jest władny i zobowiązany rozstrzygnąć na mocy przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu. Postępowanie wtedy jest/staje się bezprzedmiotowe, gdy brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę co do istoty.
Z kolei w myśl art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a) u.f.p. należności, o których mowa w art. 60, właściwy organ może na wniosek zobowiązanego umarzać w całości - w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zobowiązanego lub interesem publicznym. Umorzenie niepodatkowej należności publicznoprawnej jest szczególnym rodzajem ulgi w spłacie zobowiązań, które skutkuje wygaśnięciem (w myśl stosowanego odpowiednio, na podstawie art. 67 ust. 1 u.f.p., art. 59 § 1 pkt 8 o.p.) - bądź to całości, bądź to części - danej niepodatkowej należności budżetowej o charakterze publicznoprawnym.
Warunkiem koniecznym wszczęcia na wniosek strony oraz prowadzenia postępowania na podstawie art. 64 ust. 1 pkt 2 u.f.p. jest istnienie niepodatkowej należności budżetowej o charakterze publicznoprawnym, tj. przedmiotu żądania strony. Przy czym uiszczenie należności (w formie zapłaty dobrowolnej lub przymusowej - w konsekwencji postępowania egzekucyjnego), które następuje już po dacie zgłoszenia wniosku o jej umorzenie, nie skutkuje bezprzedmiotowością postępowania. Wskazać trzeba, że postępowanie o udzielenie ulgi na podstawie art. art. 64 ust. 1 pkt 2 u.f.p. jest postępowaniem wszczynanym na wniosek zobowiązanego. Zgodnie zaś z art. 61 § 3 k.p.a. datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej. Z tą datą zaczynają materializować się konkretne uprawnienia dla wnioskodawcy wynikające z przepisów prawa, gdyż od tej daty organ jest związany treścią wniosku co do przedmiotu i zakresu rozpoznawanej sprawy. Organy administracji publicznej działają na podstawie prawa (art. 6 k.p.a.), dlatego też mogą odnosić się merytorycznie tylko do takich wniosków strony, które znajdują podstawę w przepisach prawa. Jeżeli strona domaga się umorzenia określonej w art. 60 u.f.p. należności, które istnieją w dniu wszczęcia postępowania (a ten fakt jest bezsporny w niniejszej sprawie), to postępowanie w przedmiocie tego wniosku powinno się toczyć. Ocena dotycząca przedmiotowości bądź bezprzedmiotowości tego postępowania musi odnosić się do stanu prawnego i faktycznego istniejącego w dacie wszczęcia postępowania (por. np. wyroki NSA: 16 lutego 2024 r., I GSK 113/23; z 21 listopada 2024 r., III FSK 194/23, które zapadły na gruncie art. 67a § 1 pkt 3 o.p., który zawiera regulacje analogiczne do tych objętych art. 64 ust. 1 pkt 2 u.f.p.; dostępne na: www.orzeczenia.nsa.gov.pl; dalej powoływane tamże). Stąd też ocena istnienia należności publicznoprawnej, czyli przedmiotu postępowania, musi więc odnosić do stanu istniejącego w dacie zgłoszenia wniosku o jej umorzenie.
Postępowanie w przedmiocie umorzenia niepodatkowej należności publicznoprawnej prowadzone na podstawie art. 64 ust. 1 pkt 2 u.f.p. nie staje się bezprzedmiotowe, jeśli po dacie jego wszczęcia należność ta została przymusowo lub dobrowolnie uiszczona. W szczególności zaś - tak jak w sprawie niniejszej - kiedy znaczna część należności spłacona była w wyniku skutecznej egzekucji administracyjnej. Przymusowe wykonanie zobowiązania podatkowego w czasie trwania postępowania w sprawie umorzenia zaległych odsetek nie czyni tego postępowania bezprzedmiotowym (zob. wyrok NSA z 27 sierpnia 1997 r., III SA 1972/95). Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym sprawę podziela wcześniej wyrażony w jego orzecznictwie pogląd, że "Wprawdzie uiszczenie zaległości podatkowej [analogicznie: niepodatkowej należności budżetowej, po wszczęciu postępowania umorzeniowego - przyp. NSA] sprawia, iż przedmiot postępowania «ulgowego» z faktycznego punktu widzenia przestaje istnieć, niemniej jednak z punktu widzenia interesów ekonomicznych podatnika istnieje on w dalszym ciągu. Podatnik będzie (a przynajmniej może być) zainteresowany określonym rozstrzygnięciem sprawy, które rzutować może na jego sytuację prawną na co zwraca uwagę doktryna prawa podatkowego (...)" (wyrok NSA z 12 grudnia 2022 r., I GSK 3334/18).
Reasumując, prawidłowe było stanowisko WSA, że organ niezasadnie umorzył postępowanie powołując się na bezprzedmiotowość jego prowadzenia z uwagi na uiszczenie należności po wszczęciu postępowania umorzeniowego - a zatem trafne było uchylenie decyzji umarzającej postępowania odwoławcze. Wobec tego skutku nie mógł odnieść zarzut procesowy zgłoszony w pkt 3 petitum skargi kasacyjnej.
Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej.