5) obrazę przepisów postępowania tj. art. 141 § 4 p.p.s.a. przez zaniechanie odniesienia się w uzasadnieniu do zarzutów skargi dotyczących art. 2 § 2 ordynacji podatkowej oraz mechanicznym posłużeniem się uzasadnieniem innego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, który dotyczył innego przedmiotu sporu,
6) naruszenie art. 6 ust. 1 Europejskiej Karty (Konwencji) Praw Człowieka poprzez oddalenie skargi bez zbadania zarzutów skargi dotyczącego art. art. 2 § 2 ordynacji podatkowej oraz mechanicznym posłużeniem się uzasadnieniem innego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, który dotyczył innego przedmiotu sporu.
Nadto zaskarżonemu wyrokowi na podstawie art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. zarzucono nieważność postępowania w postaci pozbawienia strony możliwości obrony swych prawa przez wydanie wyroku oddalającego skargę bez zbadania istoty sprawy i uznanie, że jej istotą jest postępowanie zainicjowane wnioskiem skarżącego o zwrot nadpłaty podczas, gdy przedmiotem skargi jest postanowienie odmawiające stwierdzenia nieważności postanowienia w przedmiocie zarzutów zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym.
Strona przeciwna nie skorzystała z prawa do wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z 183 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej.
W ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Sądowi I instancji zarzucono naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a.
Zgodnie z tym przepisem, uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. może być podstawą uwzględnienia skargi kasacyjnej, gdy wada uzasadnienia nie pozwala na kontrolę instancyjną orzeczenia lub gdy uzasadnienie obejmuje rozstrzygnięcie, którego nie ma w sentencji orzeczenia. Funkcja uzasadnienia wyroku wyraża się, bowiem w tym, że jego adresatem, oprócz stron, jest także Naczelny Sąd Administracyjny. Tworzy to, więc po stronie wojewódzkiego sądu administracyjnego obowiązek wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w taki sposób, który umożliwi przeprowadzenie kontroli instancyjnej zaskarżonego orzeczenia w sytuacji, gdy strona postępowania zażąda, poprzez wniesienie skargi kasacyjnej, jego kontroli. Sąd ma także obowiązek ustosunkowania się do wszystkich zgłoszonych zarzutów. Uzasadnienie wyroku powinno być tak sporządzone, aby wynikało z niego, dlaczego sąd uznał zaskarżone orzeczenie za zgodne lub niezgodne z prawem, dlaczego nie stwierdził czy stwierdził w rozpatrywanej sprawie naruszenia przez organy administracji przepisów prawa materialnego, czy też przepisów procedury w stopniu, który mógłby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia. Powinno umożliwić zarówno stronom postępowania, jak i – w razie kontroli instancyjnej – Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, prześledzenie toku rozumowania sądu i poznanie racji, które stały za rozstrzygnięciem o zgodności bądź niezgodności z prawem zaskarżonego aktu (por. wyroki NSA z: 13 grudnia 2012 r., sygn. akt II OSK 1485/11 i 25 stycznia 2013 r., sygn. akt II OSK 1751/11).
Realizacji celów sądowej kontroli administracji publicznej nie służy również ograniczenie się do powielania stanowiska zajętego w sprawie przez organy administracyjne lub jego prostej akceptacji. Zwłaszcza zaś w sytuacji, gdy dowodząc swoich racji strona skarżąca wspiera je określonymi zarzutami, co zobowiązywać powinno sąd do przeprowadzenia w uzasadnieniu wydawanego rozstrzygnięcia stosownej weryfikacji i analizy obejmującej istotne dla rozstrzygnięcia sprawy elementy jej stanu faktycznego i prawnego oraz ich wzajemnej relacji, a brak wskazanej analizy stanowi wadliwość polegającą na niedostatecznym wyjaśnieniu przez sąd administracyjny stanu faktycznego i prawnego rozpoznawanej sprawy, a więc uchybienie, które mogło mieć istotny wpływ na jej wynik (por. wyroki NSA: z 11 stycznia 2011 r., sygn. akt I GSK 685/09; z 15 lutego 2011 r., sygn. akt II FSK 1832/09; z 25 listopada 2010 r., sygn. akt I GSK 1215/09).
W zaskarżonym wyroku Sąd I instancji nie wywiązał się w pełni z zakreślonych obowiązków wynikających z art. 141 § 4 p.p.s.a. Stwierdzić należy, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie poddaje się kontroli instancyjnej. Zawiera co prawda zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzuty skargi, wyjaśnia zastosowane w sprawie przepisy, a ściślej przytacza ich brzmienie, przytacza podstawę prawną rozstrzygnięcia, jednak na 4 stronie uzasadnienia zaskarżonego wyroku zawiera błędne wskazania, że dla rozstrzygnięcia sprawy niniejszej kluczowe jest ustalenie czy kwota, której dotyczy postępowanie zainicjowane wnioskiem skarżącego o zwrot nadpłaty. W dalszej część uzasadnienia wyroku (na stronie 6) Sąd I instancji wskazał, że argumentacja skargi zmierza w istocie do podważenia istnienia obowiązku zapłaty opłaty dodatkowej, co skarżący wywodzi z braku wydania decyzji określającej wysokość tej opłaty, a także prawidłowo wskazał w konkluzji, że w rozpatrywanej sprawie nie zachodziły przesłanki do stwierdzenia nieważności postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 13 czerwca 2019 r. Jednakże są to sprzeczności wymagające wyjaśnienia oraz sporządzenia w pełni zrozumiałego i prawidłowego uzasadnienia, które podda się kontroli instancyjnej.
Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za usprawiedliwioną. Skoro nie była możliwa merytoryczna kontrola w toku rozumowania, który doprowadził Sąd I instancji do podjętego rozstrzygnięcia to w konsekwencji na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. należało uchylić zaskarżony wyrok w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. c) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935).