- konsekwencją błędnej wykładni ww. przepisu jest jego błędne zastosowanie, tj. niezastosowanie w niniejszej sprawie; gdyby bowiem sąd zastosował ww. przepis musiałby dojść do wniosku, że skuteczne doręczenie postanowienia w niniejszej sprawie nastąpiło 21 czerwca 2021 r., zatem strona uchybiła terminowi do wniesienia zażalenia, a w konsekwencji - oddaliłby skargę;
3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP poprzez bezpodstawne uchylenie zaskarżonego postanowienia Dyrektora IAS wskutek przyjęcia, że postępowanie organu odwoławczego naruszyło konstytucyjną zasadę równości wobec prawa, podczas gdy:
- organ - stosując się do konstytucyjnej zasady legalizmu (art. 7 Konstytucji RP), działał na podstawie wyraźnego przepisu prawa (§ 11 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia PRM),
- zasada równości nie ma charakteru bezwzględnego i w pewnych sytuacjach możliwe jest ustanowienie od niej wyjątków; ponadto zasada równego traktowania dotyczy równego traktowania podmiotów podobnych; zasada równości zakłada jednocześnie różne traktowanie podmiotów różnych, tj. podmiotów, które nie posiadają wspólnej cechy istotnej; w szczególności nie stanowi naruszenia tejże zasady odmienne, i w pewnym aspekcie "gorsze" (zaostrzone) traktowanie podmiotów publicznych w stosunku do podmiotów prywatnych.
Z uwagi na powyższe Dyrektor IAS wniósł o: rozpoznanie sprawy na rozprawie, uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i orzeczenie co do istoty, tj. oddalenie skargi; lub przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA; wydanie rozstrzygnięcia o zwrocie kosztów postępowania wg norm przepisanych, w tym zasądzenie kwoty uiszczonego wpisu od skargi kasacyjnej i kosztów zastępstwa procesowego.
Ponadto skarżący kasacyjnie wniósł o przedstawienie – w trybie art. 187 § 1 ppsa – do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego zagadnienia prawnego budzącego poważne wątpliwości, sprowadzającego się do odpowiedzi na pytanie: w którym momencie należy uznać za doręczoną korespondencję elektroniczną podmiotowi publicznemu, który jest zarazem stroną postępowania administracyjnego; czy jest to moment wygenerowania urzędowego poświadczenia przedłożenia, UPP (§ 11 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia PRM), dokonanie "zmaterializowania" (czyli pobrania i wydrukowania orzeczenia), bądź też moment sporządzenia tzw. urzędowego poświadczenia doręczenia (UPD).
W odpowiedzi na skargę kasacyjną wierzyciel wniósł o jej oddalenie i rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego, w tym zasądzenie kosztów postępowania oraz kosztów zastępstwa procesowego, wg norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna jest zasadna.
W myśl art. 183 § 1 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (podstaw kasacyjnych), chyba że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego wymienione w § 2 powołanego artykułu. Takich jednak przesłanek w niniejszej sprawie z urzędu nie odnotowano. Podobnie w trybie tym nie ujawniono podstaw do odrzucenia skargi ani umorzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 ppsa (zob. uchwała NSA z dnia 8 grudnia 2009 r., sygn. akt II GPS 5/09, ONSAiWSA 2010, Nr 3, poz. 40).
Istotą sporu w rozpoznawanej sprawie jest odpowiedź na pytanie, czy skutek prawny doręczenia wierzycielowi (PINB) postanowienia Naczelnika US z 21 czerwca 2021 r. obciążającego PINB kosztami postępowania egzekucyjnego, który pozostaje podmiotem publicznym, wiąże się wyłącznie z wprowadzeniem tego postanowienia do systemu teleinformatycznego i uzyskaniu urzędowego poświadczenia przedłożenia (UPP), czy też doręczenie postanowienia następuje w momencie pobrania dokumentu w formie elektronicznej z systemu teleinformatycznego i potwierdzenia odbioru w sposób przyjęty dla tego rodzaju doręczeń (np. podpisem kwalifikowanym).
Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że opisana kwestia sporna w sprawie była już przedmiotem kilkukrotnego rozpoznania przez tutejszy sąd, który przyjmował pogląd, że o skuteczności doręczenia decyduje uzyskanie UPP. W związku z tym skład orzekający w niniejszej sprawie, oceniając zarzuty skargi kasacyjnej, odwoła się w tym zakresie do uzasadnienia wyroku NSA z 13 września 2023 r. sygn. akt I GSK 2172/19 (dostępny na: www.orzeczenia.nsa.gov.pl; pozostałe cytowane orzeczenia tamże).
Zasady doręczania dokumentów drogą elektroniczną za pośrednictwem platformy ePUAP określają przepisy ustawy o informatyzacji oraz rozporządzenia Prezesa PRM. Powyższe regulacje prawne określają m.in. zasady wymiany informacji drogą elektroniczną, w tym dokumentów, pomiędzy podmiotami publicznymi (art. 1 pkt 6 ustawa o informatyzacji). Podmiot publiczny, organizując przetwarzanie danych w systemie teleinformatycznym, jest obowiązany zapewnić możliwość przekazywania danych również w postaci elektronicznej przez wymianę dokumentów elektronicznych związanych z załatwianiem spraw należących do jego zakresu działania, wykorzystując informatyczne nośniki danych lub środki komunikacji elektronicznej, a nadto zobowiązany jest udostępnić elektroniczną skrzynkę podawczą, spełniającą standardy określone i opublikowane na ePUAP przez ministra właściwego do spraw informatyzacji, i zapewnia jej obsługę z wykorzystaniem systemów teleinformatycznych, spełniających minimalne wymagania dla systemów teleinformatycznych określone w ww. rozporządzeniu (art. 16 ust. 1 i 1a ustawy o informatyzacji). Przy czym, dokument elektroniczny doręczany na informatycznym nośniku danych jest przekazywany odbiorcy wraz z tym nośnikiem (§ 10 rozporządzenia PRM).
Należy także wskazać, że stosownie do art. 3 pkt 20 ustawy o informatyzacji, urzędowe poświadczenie odbioru to dane elektroniczne powiązane z dokumentem elektronicznym doręczonym podmiotowi publicznemu lub przez niego doręczanym w sposób zapewniający rozpoznawalność późniejszych zmian dokonanych w tych danych, określające m.in. pełną nazwę podmiotu publicznego, któremu doręczono dokument elektroniczny lub który doręcza dokument, datę i godzinę podpisania urzędowego poświadczenia odbioru przez adresata z użyciem mechanizmów, o których mowa w art. 20a ust. 1 albo 2 wspomnianej ustawy – w odniesieniu do dokumentu doręczanego przez podmiot publiczny. W myśl § 8 ust. 3 rozporządzenia PRM, doręczenia dokonywane za pomocą ePUAP uważa się za dokonane przez podmiot publiczny lub podmiotowi publicznemu, który utworzył na e-PUAP elektroniczną skrzynkę podawczą.
Stosownie do § 11 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia PRM – doręczenie dokumentu elektronicznego na informatycznym nośniku danych może być potwierdzone poświadczeniem przedłożenia, które jest przesyłane na adres poczty elektronicznej wskazany przez doręczającego (§ 11 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia PRM). W przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 1 dokument elektroniczny powinien być podpisany kwalifikowanym podpisem elektronicznym albo podpisem potwierdzonym profilem zaufanym ePUAP, albo opatrzony kwalifikowaną pieczęcią elektroniczną (§ 11 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia PRM w zw. z art. 20a ust. 1 ustawy o informatyzacji). Z tym jednak, że w przypadku odebrania dokumentu elektronicznego przez elektroniczną skrzynkę podawczą podmiotu publicznego poświadczenie przedłożenia jest automatycznie tworzone i udostępniane nadawcy tego dokumentu przez system teleinformatyczny służący do obsługi doręczeń (§ 13 ust. 1 rozporządzenia PRM). W literaturze wskazuje się, że dochodzi w takiej sytuacji do automatycznego wygenerowania poświadczenia przedłożenia, bez udziału człowieka (por. K.Wojsyk, [w:] G.Szpor, C.Martysz, K.Wojsyk, Ustawa o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne, Komentarz, Warszawa 2015, s. 164). Oznacza to, że poświadczenie przedłożenia tworzone jest z chwilą doręczenia dokumentu adresatowi (a nie zapoznania się z jego treścią), a tym samym ma charakter zbliżony do "tradycyjnego" zwrotnego potwierdzenia odbioru. Analiza powyższych regulacji prowadzi do wniosku, że urzędowe poświadczenie przedłożenia (UPP) stanowi niezaprzeczalny dowód doręczenia pisma w obiegu korespondencji między podmiotami publicznymi (p. np. wyroki NSA: z 15 marca 2017 r., sygn. akt I OSK 1729/15; z 24 lipca 2019 r., sygn. akt II OSK 1601/19; z 14 lipca 2020 r., sygn. akt II OSK 465/20; z 17 marca 2022 r., sygn. akt II OSK 880/21).
W praktyce oznacza to, że wniesienie dokumentu elektronicznego na informatycznym nośniku danych, zgodnie z warunkami korzystania z platformy ePUAP, powoduje automatyczne wygenerowanie urzędowego poświadczenia przedłożenia (UPP), co pozwala przyjąć, że dokument ten wpłynął do podmiotu publicznego, samo zaś urzędowe poświadczenie przedłożenia (UPP), stosownie do § 11 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia PRM stanowi potwierdzenie doręczenia dokumentu elektronicznego. Urzędowe poświadczenie przedłożenia jest więc w takim przypadku urzędowym poświadczeniem odbioru i nie wymaga potwierdzenia na skutek wygenerowania przez adresata pisma urzędowego poświadczenia doręczenia (UPD).
W obiegu korespondencji pomiędzy podmiotami publicznymi za moment doręczenia uważa się zatem wprowadzenie korespondencji do systemu informatycznego adresata, kiedy to automatycznie następuje podpisanie urzędowego poświadczenia odbioru w sposób przyjęty w danym systemie (p. wyroki NSA: z 24 lipca 2019 r., sygn. akt II OSK 1601/19; z 14 lipca 2020 r., sygn. akt II OSK 465/20; z 30 sierpnia 2023 r. sygn. akt I GSK 2013/19). Brak jest jednocześnie usprawiedliwionych powodów aby, w przypadku podmiotu publicznego, dopiero podpisanie przez adresata poświadczenia doręczenia dokumentu elektronicznego, w trybie § 14 rozporządzenia PRM, uznać za wywołujące skutek doręczenia, skoro już tylko zaniechanie obsługi elektronicznej skrzynki podawczej i brak podpisania urzędowego poświadczenia doręczenia (UPD), powodowałoby przesunięcie w czasie terminu doręczenia, a w konsekwencji skutków doręczenia. Niweczyłoby to cel owej regulacji prawnej, jakim ma być usprawnienie obiegu dokumentów między podmiotami publicznymi (art. 16 ust. 3 ustawy o informatyzacji) (p. postanowienie NSA z 24 lipca 2019 r., sygn. akt II OSK 1601/19, a także wyrok NSA z 21 marca 2023 r. sygn. akt I OSK 1809/22).
Przenosząc powyższe rozważania do realiów niniejszej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny uważa za błędne stanowisko WSA, zgodnie z którym – jeżeli PINB jest zarazem stroną w sprawie, właściwym dokumentem, który stanowi potwierdzenie doręczenia rozstrzygnięcia może być urzędowe potwierdzenie doręczenia (UPD). Naczelny Sąd Administracyjny uznaje, że skutek prawny doręczenia stronie skarżącej będącej organem postanowienia wiąże się z wprowadzeniem pisma je zawierającego do systemu teleinformatycznego, a nie – jak wskazuje PINB oraz WSA – z pobraniem dokumentu w formie elektronicznej z systemu teleinformatycznego.
Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny za usprawiedliwione uznaje zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące dokonania przez WSA błędnej wykładni, a następnie zastosowania przepisów § 10, § 11 ust. 1 pkt 1, ust. 2 pkt 1 i 2 oraz § 13 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia PRM.
Przechodząc do ustaleń faktycznych w rozpoznawanej sprawie, należy przyjąć, że datą początkową, od której zaczął biec termin do złożenia zażalenia od postanowienia Naczelnik US z 21 czerwca 2021 r., doręczonego w formie dokumentu elektronicznego na elektroniczną skrzynkę podawczą PINB – jest 21 czerwca 2021 r. Tym samym siedmiodniowy termin do wniesienia zażalenia upłynął 28 czerwca 2021 r. Zażalenia zostało wysłane za pośrednictwem poczty 29 czerwca 2021 r., czyli nastąpiło po upływie terminu. Dlatego należało uznać, że postanowienie Dyrektora IAS z 27 lipca 2021 r. stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia zażalenia odpowiada prawu.
Ustosunkowując się do wniosku skarżącego kasacyjnie o przedstawienie – w trybie art. 187 § 1 ppsa – do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów NSA zagadnienia prawnego budzącego poważne wątpliwości, opisanego w środku zaskarżenia. Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że występujące w omawianym zagadnieniu prawnym rozbieżności orzecznicze ustały, a wobec tego brak jest obecnie przesłanek aby występować z pytaniem prawnym.
Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnił skargę kasacyjną i uchylił wyrok WSA, a także oddalił skargę PINB uznając, że zaskarżone postanowienie Dyrektora IAS jest zgodne z prawem.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny – działając na podstawie art. 188 w zw. z art. 151 ppsa oraz art. 203 pkt 2 oraz art. 207 § w zw. z art. 205 § 2 ppsa w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) i pkt 2 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935) – orzekł, jak w sentencji.
Na zasądzone koszty postępowania kasacyjnego (460 zł) składał się koszt zastępstwa procesowego (360 zł) i wpis sądowy od skargi kasacyjnej (100 zł).