W skardze do Sądu I instancji skarżąca podniosła m.in., że tytuły wykonawcze nie zostały pocztą doręczone [...] maja 2015 r. dorosłemu domownikowi.
Oddalając skargę WSA w Bydgoszczy wskazał, że decyzja z 27 marca 2015 r. istnieje w obrocie prawnym i jako ostateczna podlega wykonaniu. Stanowi ona podstawę dochodzonych należności wskazaną w tytułach wykonawczych, a kwoty w nich ujęte również wynikają z tej decyzji. Oznacza to, że egzekwowany obowiązek został określony zgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego.
W kwestii niedoręczania skarżącej korespondencji, w tym odpisów tytułów wykonawczych, Sąd I instancji stwierdził, że argumenty te nie znajdują odzwierciedlenia w zebranej dokumentacji. Kierowana do skarżącej, na jej adres wskazany w postępowaniu, korespondencja organów odbierana jest każdorazowo przez dorosłego domownika - L. M. W aktach sprawy znajduje się szereg pism odebranych w ten właśnie sposób. Składając podpis na zwrotnym potwierdzeniu osoba odbierająca pismo podejmuje się oddania pisma adresatowi, którym jest skarżąca. Dlatego, w świetle art. 43 k.p.a. mającego zastosowanie w sprawie w związku z art. 18 u.p.e.a., pisma te uważa się za skutecznie doręczone. Nie można przyjąć, że skarżąca nie miała wiedzy o adresowanej do niej korespondencji, skoro wskutek otrzymania tak doręczonych w dniu [...] stycznia 2021 r. zawiadomień z dnia [...] stycznia 2021 r. o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego w S. S.A. w W., złożyła pismem z [...] stycznia 2021 r. wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła skarżąca, w której zaskarżyła orzeczenie w całości. Zaskarżonemu wyrokowi na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), zarzucono:
1. naruszenie art. 24 ust. 4 w zw. z art. 24 ust. 5b w zw. z art. 24 ust. 5f w zw. z art. 31 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 497 ze zm.; dalej: u.s.u.s.) w zw. z art. 59 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa w zw. z art. 27 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców oraz w zw. z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. przez niezastosowanie w sytuacji, gdy skarga dotyczyła odmowy umorzenia przez organ postępowania egzekucyjnego dotyczącego przedawnionych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy;
2. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 24 ust. 4 w zw. z art. 24 ust. 5b w zw. z art. 24 ust. 5f w zw. z art. 31 u.s.u.s. w zw. z art. 59 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa w zw. z art. 27 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców oraz w zw. z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. przez oddalenie skargi mimo tego, że skarga dotyczyła odmowy umorzenia przez organ postępowania egzekucyjnego dotyczącego przedawnionych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, czego zbadanie było w zakresie kognicji Sądu;
3. naruszenie art. 141 § 4 w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 24 ust. 4 w zw. z art. 24 ust. 5b w zw. z art. 24 ust. 5f w zw. z art. 31 u.s.u.s. w zw. z art. 59 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa w zw. z art. 27 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców oraz w zw. z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. przez niezawarcie uzasadnienia zaskarżonego wyroku w zakresie wszystkich przesłanek umorzenia postępowania egzekucyjnego, w szczególności w zakresie wygaśnięcia podlegających egzekucji należności składkowych.
W związku z powyższymi zarzutami wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Wniesiono też o zasądzenie kosztów postępowania oraz o rozpoznanie sprawy na rozprawie.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził aby w rozpoznawanej sprawie wystąpiła którakolwiek z przesłanek nieważności postępowania – określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. – jak też aby zachodziły przesłanki wymagające uchylenia wydanego w sprawie orzeczenie oraz odrzucenia skargi lub umorzenia postępowania (art. 189 p.p.s.a.). Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: NSA) rozpoznając sprawę związany był granicami skargi kasacyjnej.
Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie z uwagi na trafność zarzutu zawartego w pkt 3 petitum skargi kasacyjnej, w ramach którego wskazano pierwszoplanowo na naruszenie art. 141 § 4 w zw. z art. 134 p.p.s.a. i podniesiono, że Sąd I instancji nie odniósł się do innych - niż istnienie obowiązku podlegającego egzekucji - przesłanek mających wpływ na umorzenie postępowania egzekucyjnego, podczas gdy kwestia ta powinna podlegać badaniu w związku z zakresem kognicji Sądu (v. powołany zarzut oraz jego uzasadnienie na s. 6 skargi kasacyjnej).
Zgodnie z art. 141 § 4 p.p.s.a. uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. Naruszenie zatem art. 141 § 4 p.p.s.a. może mieć miejsce wtedy, gdy uzasadnienie nie zawiera wskazanych w tym przepisie elementów, a także wówczas, gdy uzasadnienie nie zawiera stanowiska odnośnie do przyjętego stanu faktycznego, a także gdy zaskarżony wyrok nie poddaje się kontroli instancyjnej z powodu wadliwości sporządzonego uzasadnienia (por. m.in. wyroki NSA: z 18 września 2014 r., II GSK 1096/13; 27 listopada 2014 r., II GSK 584/13, 12 lutego 2015 r., II OSK 200/15; 3 marca 2015 r., II GSK 56/14; 11 marca 2015 r., II GSK 810/14, 27 sierpnia 2021 r., II GSK 1417/18; dostępne na: www.nsa.gov.pl). Sąd administracyjny ma nie tylko obowiązek wskazania swojego rozstrzygnięcia (wypowiedzenia się w przedmiocie zgodności z prawem skarżonego aktu administracyjnego), ale i umotywowania swojego stanowiska w tym zakresie, tj. przedstawienia toku rozumowania, który doprowadził do podjęcia rozstrzygnięcia, w tym wskazania przyczyn zajęcia danego stanowiska, jak i powodów, dla których zarzuty i argumenty podnoszone przez stronę są lub nie są zasadne. Z uwagi na to, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej wedle kryterium zgodności z prawem (art. 1 § 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych) umotywowanie stanowiska Sądu I instancji musi uwzględniać mające zastosowanie w danej sprawie przepisy prawa materialnego i/lub przepisy postępowania.
Z kolei przywołany w ramach rozpoznawanego zarzutu art. 134 § 1 p.p.s.a. stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozstrzyganie "w granicach danej sprawy", o jakim mowa w przywołanym przepisie oznacza jedynie to, że sąd nie może uczynić przedmiotem rozpoznania innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę. Sąd dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nie jest skrępowany sposobem sformułowania skargi, użytymi argumentami, a także podniesionymi wnioskami, zarzutami i żądaniami. Brak związania zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu.
Uwzględniając powyższe uwagi co do kierunku wykładni i konsekwencji obowiązywania art. 141 § 4 p.p.s.a., a także przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że Sąd I instancji nie dokonał w rozpoznawanej sprawie badania jej zgodności z prawem w pełnym zakresie, a uzasadnienie wyroku obarczone jest wadami, które nie pozwalają na pełną kontrolę instancyjną orzeczenia.
W zaskarżonym kasacyjnie orzeczeniu WSA stwierdził, że "W rozpoznawanej sprawie kwestią sporną jest ocena prawidłowości stanowiska organu egzekucyjnego, dotyczącego odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec Skarżącej na podstawie tytułów wykonawczych z dnia [...] maja 2015 r." o wskazanych numerach. (s. 6 uzasadnienia). Następnie, po wskazaniu, że "Zdaniem strony skarżącej postępowanie egzekucyjne powinno być umorzone ze względu na brak doręczenia tytułów wykonawczych będących podstawą prowadzenia egzekucji." (s. jw.), Sąd I instancji przetoczył dyspozycję art. 59 § 1 u.p.e.a. (w brzmieniu obowiązującym przed dniem 30 lipca 2020 r., zgodnie z którą postępowanie egzekucyjne umarza się:
1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania;
2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał,
3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa;
4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego;
5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny;
6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego,
7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu;
8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania;
9) na żądanie wierzyciela;
10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach.
Następnie stwierdzono, że wbrew twierdzeniom skarżącej dochodzony w drodze egzekucji obowiązek istnieje i podlega wykonaniu. Bowiem decyzja z dnia 27 marca 2015 r. określająca wysokość należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy za okres od lutego 2005 r. do września 2010 r. została prawidłowo doręczona. Po czym WSA poczynił wyjaśnienia (powołując się na zaistniałe w sprawie okoliczności) w odniesieniu do doręczeń skarżącej korespondencji, w tym odpisów tytułów wykonawczych i skonkludował, że korespondencja kierowana na adres skarżącej była doręczana prawidłowo. Stąd też "W tej sytuacji żądanie umorzenia postępowania egzekucyjnego organ prawidłowo uznał za nieuzasadnione. Zaskarżone postanowienie nie narusza zatem prawa." (s. 8 uzasadnienia zaskarżonego kasacyjnie orzeczenia).
Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że Sąd I instancji ograniczył się do rozpoznania sprawy w przedmiocie istnienia obowiązku w kontekście jedynie prawidłowości doręczeń decyzji określającej wysokość należności na rzecz ZUS oraz doręczenia tytułów wykonawczych, czemu dał wyraz w uzasadnieniu zaskarżonego kasacyjnie orzeczenia. Nie zbadał natomiast czy organy dokonały oceny ziszczenia się w sprawie innych przesłanek umorzenia postępowania egzekucyjnego wymienionych w przywołanym przez WSA art. 59 § 1 u.p.e.a. Zauważyć należy, że skarżąca w zażaleniu na postanowienie odmawiające umorzenia postępowania egzekucyjnego wskazała na przesłanki określone w art. 59 § 1 pkt 2, 3, 5, 7, 8 i 10 u.p.e.a. W skardze zaś do WSA, obok kwestii prawidłowości doręczeń decyzji oraz tytułów wykonawczych, podniosła także, iż "Niezrozumiałe dla mnie jest obciążenie pieniężne zobowiązaniem ZUS w Toruniu od roku 2005 do 2010" (s. 2 skargi do WSA).
W kontekście powyższych ustaleń zasadne było uznanie, że Sąd I instancji nie rozpoznał sprawy (zgodności z prawem zaskarżonego aktu) w pełnym zakresie. W takim stanie Naczelny Sąd Administracyjny nie mógł odnieść się do zarzutów zgłoszonych w pkt 1 i 2 petitum skargi kasacyjnej, w ramach których podniesiono kwestię przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy w związku ze zmianą dyspozycji art. 24 ust. 4 u.s.u.s. wprowadzonej na mocy art. 11 (pkt 1) ustawy z 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (ustawa nowelizująca), z uwzględnieniem przepisów zawartych w art. 27 ust. 1 i 2 ustawy nowelizującej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy rozpoznając sprawę ponownie dokona pełnej oceny legalności zaskarżonego postanowienia, tj. zbada czy organ odniósł się - adekwatnie do realiów tej sprawy - do przesłanek umorzenia postępowania egzekucyjnego. W tym ustosunkuje się do zasadności rozważenia w sprawie kwestii przedawnienia należności.
Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonego wyroku i przekazaniu sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.
O kosztach postępowania kasacyjnego dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu dla skarżącej nie orzeczono, ponieważ według art. 254 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej składa się do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego.