W pierwszej kolejności Sąd stwierdził, że organ rentowy wydając zaskarżoną decyzję uwzględnił wskazania zawarte w ww. wyroku WSA w Gliwicach z dnia 11 października 2022 r. Oprócz tego w rozpatrywanej sprawie nie doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego ani materialnego skutkującego koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji, a uzasadnienie rozstrzygnięcia wskazuje na przesłanki, jakimi kierował się ZUS odmawiając umorzenia należności składkowych.
Sąd podkreślił, że organ prawidłowo przeanalizował ustalony w sprawie stan faktyczny. Nie przekroczył także zakresu uznania administracyjnego, a tym samym nie naruszył ani przepisów omawianego rozporządzenia, ani norm proceduralnych, wśród których należy w szczególności wskazać art. 80 K.p.a. Sąd podzielił także argument organu rentowego, w myśl którego sytuacja skarżącego i jego rodziny nie wykazuje znamion ubóstwa.
Skargę kasacyjną od wyroku WSA w Gliwicach wniósł wnioskodawca, zaskarżając ten wyrok w całości.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił, na podstawie art.174 pkt 1 P.p.s.a.:
1. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 145 § 1 pkt 1 lit c) P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77, art. 80 i art.107 § 3 K.p.a. poprzez brak dokładnej analizy sytuacji materialno-bytowej skarżącego i jego rodziny w kontekście ustalenia, czy postępowanie egzekucyjne nie spowoduje ruiny finansowej i życiowej skarżącego i jego rodziny (art. 174 pkt. 2) P.p.s.a.),
2. naruszenie przepisu postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 153 P.p.s.a. poprzez pominięcie oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 11 października 2022 r., sygn. akt III SA/GI 421/22, zgodnie z którą Sąd nie podzielił argumentacji organu o braku podstaw do umorzenia należności na podstawie § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365), przewidującego, że ZUS ma możliwość umarzania składek, gdy opłacenie należności z tego tytułu pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych (art. 174 pkt 2) P.p.s.a.);
3. naruszenie przepisu postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 153 P.p.s.a. poprzez pominięcie wskazań co do dalszego postępowania zawartych w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 11 października 2022 r., sygn. akt III SA/GI 421/22, zgodnie z którymi organ po uchyleniu decyzji zobowiązany był do ustalenia, czy opłacenie składek nie zagrozi egzystencji skarżącego, z uwagi na przedłożoną przez niego dokumentację medyczną skarżącego i jego córki (art. 174 pkt 2) P.p.s.a.).
Na tej podstawie skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Gliwicach, a także zasądzenie na swoją rzecz od ZUS kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej stwierdzono, że skoro w ocenie Sądu, orzekającego uprzednio w sprawie, niewłaściwa była argumentacja organu o braku podstaw do umorzenia należności, to oznacza to, że podstawy takie wystąpiły.
ZUS w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie i zasądzenie na swoją rzecz kosztów postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. (ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania.
Jak stanowi zaś art. 174 P.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na: naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1), bądź na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2).
W przypadku zarzutów dotyczących naruszenia przepisów postępowania, podkreślić należy, że prawidłowo sformułowany zarzut tego typu winien wskazywać konkretne regulacje procesowe, którym uchybił sąd pierwszej instancji, a także to, że naruszenie tego rodzaju regulacji mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Skarżący kasacyjnie nie może więc ograniczyć się tylko do wskazania, że do naruszenia określonych przepisów faktycznie doszło, ale musi wykazać, co najmniej potencjalny, związek przyczynowy pomiędzy tym naruszeniem, a wynikiem sprawy, tj. treścią zapadłego orzeczenia. O skuteczności zarzutów, postawionych w oparciu o podstawę kasacyjną określoną w art. 174 pkt 2 P.p.s.a., nie decyduje bowiem każde stwierdzone uchybienie przepisom postępowania, lecz tylko takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W niniejszym przypadku skarżący kasacyjnie sformułował przeciwko zaskarżonemu wyrokowi trzy zarzuty, oparte na podstawie z art. 174 pkt 2 P.p.s.a., tj. naruszeniu przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy.
W ramach pierwszego zarzutu podniesiono naruszenie art. 7, art. 77, art. 80 i art.107 § 3 K.p.a. poprzez niedokonanie dokładnej analizy sytuacji materialno-bytowej skarżącego i jego rodziny w kontekście ustalenia, czy postępowanie egzekucyjne nie spowoduje ruiny finansowej i życiowej skarżącego i jego rodziny.
Odnosząc się do tego zarzutu w pierwszej kolejności stwierdzić należy, że nie został on dostatecznie skonkretyzowany, jeżeli chodzi o postać podnoszonego w nim naruszenia prawa (nie wyjaśniono w nim dostatecznie jasno i precyzyjnie w jakim aspekcie sytuacja materialno-bytowa wnioskodawcy nie została poddana ocenie), a ponadto nie wykazano jaki był w rzeczywistości wpływ podnoszonego uchybienia przepisom prawa procesowego na wynik sprawy. Te więc już tylko tego rodzaju istotne braki omawianego zarzutu nie pozwalają na uznanie jego zasadności.
Niezależnie jednak od powyższego zauważyć również należy, że twierdzenia skarżącego kasacyjnie o braku dokładnej analizy jego sytuacji materialno-bytowej nie znajdują odzwierciedlenia w rzeczywiści. Skoro bowiem Sąd odniósł się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do przytoczonych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji ZUS, wskazywanych przez organ konkretnych okoliczności, odnoszących się chociażby do wysokości dochodów w jego gospodarstwie domowym, a także ponoszonych wydatków, w kontekście wskaźników minimum socjalnego, to twierdzenia odnośnie nieprzeprowadzenia dokładnej analizy materiału dowodowego w tym właśnie względzie uznać należy za gołosłowne.
Poprzez omawiany zarzut, jak wynika z uzasadnienia skargi kasacyjnej, jego autor zdaję się zmierzać nie tyle do wykazania niedokonania przez organ oceny jego sytuacji materialno-bytowej, zaakceptowanego przez Sąd, ale raczej nieprawidłowej oceny zebranego materiału dowodowego. Niemniej jednak taka właśnie postać naruszenia prawa procesowego, w szczególności art. 7, art. 77, art. 80 i art.107 § 3 K.p.a., nie została wskazana w samym zarzucie. Błędnej oceny zebranych dowodów, a właściwie niezasadności wyciągniętych na ich podstawie wniosków, nie można zaś utożsamiać z nieprzeprowadzeniem dokładnej analizy dowodów, w dodatku bez precyzyjnego wskazania jej zakresu.
Tak więc oceniając legalność zaskarżonej decyzji WSA w Gliwicach, wbrew sugestiom skarżącego kasacyjnie, odniósł się do jego sytuacji materialno-bytowej, a także jego domowników. Ustosunkował się również do okoliczności związanych z ich stanem zdrowia, w kontekście przesłanki z § 3 pkt 3 rozporządzenia. W związku z tym nie można mówić o pomięciu tych okoliczności, do czego sprowadza się omawiany zarzut.
Jeżeli chodzi o dwa pozostałe zarzuty to w tym względzie zauważyć należy, że są one zbliżone w swojej treści (mają komplementarny charakter), gdyż w obu z nich skarżący kasacyjnie podniósł naruszenie przez WSA w Gliwicach tego samego przepisu - art. 153 P.p.s.a., w związku z niezastosowaniem się (według niego) do wytycznych sformułowanych w poprzednio wydanym w sprawie prawomocnym wyroku tego Sądu.
Oceniając więc łącznie oba zarzuty stwierdzić należy, że nie znajdują one uzasadnionych podstaw. Wbrew bowiem stanowisku skarżącego kasacyjnie WSA w Gliwicach w prawomocnym wyroku, do którego wskazań się on odwołuje się w przypadkach obu zarzutów, nie stwierdził, że w okolicznościach rozpoznawanej przez niego sprawy wystąpiły podstawy do umorzenia należności wnioskodawcy, ale wytknął ZUS niedostatki ustaleń w tym zakresie, które nakazał uzupełnić. Innymi słowy Sąd nie przyjął, że wystąpiła czy to przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. czy też którakolwiek z przesłanek wymienionych w rozporządzeniu (chodzi tu zwłaszcza o przesłankę z § 3 pkt 1 rozporządzenia), ale uznał, że zebrany materiał dowodowy oraz jego ocena, na tym etapie postępowania, nie pozwalają na przyjęcie, że żadna z tych przesłanek nie zaistniała, jak to wówczas przyjął organ. WSA w Gliwicach, w swoim prawomocnym wyroku nie wypowiedział się kategorycznie w tym aspekcie, w świetle którego to stanowiska należałoby rozpatrywać dalszy sposób procedowania organu i dokonywanie jego oceny przez ZUS.
Tak więc w świetle powyższego twierdzenia obu omawianych zarzutów, a zwłaszcza ich rozwinięcia w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, opierają się na niezasadnej reinterpretacji przez jej autora stanowiska Sądu, z uwagi na którą nie można mówić o dopuszczenia się przez WSA w Gliwicach w zaskarżonym wyroku naruszenia art. 153 P.p.s.a.
Mając więc na względzie niezasadność obu zarzutów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną zobowiązanego.
Na podstawie art. 209, art. 204 pkt 1 P.p.s.a. oraz art. 207 § 1 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1935) Naczelny Sąd Administracyjny zasądził od skarżącego kasacyjnie na rzecz ZUS kwotę 240 zł, tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Obejmuje ona zwrot kosztów zastępstwa procesowego przez radcę prawnego, która sporządziła odpowiedź na skargę kasacyjną.