Wyrok NSA z dnia 26 czerwca 2025, sygn. I GSK 1290/22

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła skarżąca, wnosząc o jego uchylenie, a także o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Wniosła również o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła:

1) naruszenie przepisów art. 24 ust. 4 u.s.u.s. w zw. z art. 59 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2020 r. poz. 1427 ze zm. – dalej: "u.p.e.a.") w zw. z art. 7, art. 77 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej: "k.p.a.");

2) niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności mających wpływ na wynik sprawy w powołaniu na zarzut naruszenia przez organ art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a., w szczególności poprzez nieustalenie przez organ wysokości wszystkich zobowiązań skarżącej wobec ZUS, co do których został złożony przez nią wniosek o ich umorzenie i została wydana decyzja z dnia 6 września 2013 r.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca przedstawiła argumentację na poparcie postawionych zarzutów.

Organ nie wniósł odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Stosownie do treści art. 183 § 1 (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Zgodnie z art. 183 § 2 pkt 2 p.p.s.a. nieważność postępowania zachodzi, jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej, organu powołanego do jej reprezentowania lub przedstawiciela ustawowego, albo gdy pełnomocnik strony nie był należycie umocowany. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, niezależnie od granic skargi kasacyjnej i sformułowanych zarzutów kasacyjnych, nieważność postępowania przed WSA. Mianowicie pełnomocnik organu, który uczestniczył w tym postępowaniu nie był należycie umocowany.

W postępowaniu w sprawie sądowoadministracyjnej stronami są skarżący oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania jest przedmiotem skargi (art. 32 p.p.s.a.). Strony i ich organy lub przedstawiciele ustawowi mogą działać przed sądem osobiście lub przez pełnomocników (art. 34 p.p.s.a.). Pełnomocnik obowiązany jest przy pierwszej czynności procesowej dołączyć do akt sprawy pełnomocnictwo z podpisem mocodawcy lub wierzytelny odpis pełnomocnictwa (art. 37 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a.). Braki formalne w zakresie pełnomocnictwa podlegają uzupełnieniu na wezwanie przewodniczącego (art. 49 § 1 p.p.s.a.).

Z akt sprawy wynika, że odpowiedź na skargę została podpisana przez r. pr. A.N., która przedłożyła dwa dokumenty pełnomocnictw: 1) z dnia 25 marca 2021 r. nr [...] udzielone przez Prezesa ZUS – M.P., Dyrektorowi Oddziału ZUS w [...] i 2) z dnia 25 marca 2021 r. nr [...] udzielone r. pr. A.N. przez Dyrektora Oddziału ZUS w [...] M.P.

O ile treść pierwszego z pełnomocnictw nie budzi zastrzeżeń, to analiza treści pełnomocnictwa udzielonego przez Dyrektora Oddziału ZUS w [...] zobowiązuje do stwierdzenia, że pełnomocnictwo nie obejmuje umocowania do reprezentowania ZUS w postępowaniach sądowoadministracyjnych, w tym przed WSA. Pełnomocnictwo to obejmuje bowiem umocowanie do reprezentowania przed sądami powszechnymi we wszystkich instancjach, Sądem Najwyższym, organami administracji rządowej i samorządowej, organami ścigania oraz Krajową Izbą Odwoławczą w sprawach z zakresu zamówień publicznych. Braku tego nie dostrzegł WSA, który nie wezwał pełnomocnika do uzupełnienia braków formalnych pełnomocnictwa, natomiast dopuścił go do udziału w postępowaniu przed sądem, doręczył tak nienależycie umocowanemu pełnomocnikowi odpis sentencji wyroku wydanego na posiedzeniu niejawnym oraz odpis skargi kasacyjnej (zarządzenie Przewodniczącego Wydziału z 11 marca 2022 r., k. 53 akt sądowych). Nieprawidłowe umocowanie pełnomocnika nie zostało w żaden sposób konwalidowane i spowodowało nieważność postępowania przewidzianą w art. 183 § 2 pkt 2 p.p.s.a.

Należy w tym miejscu podkreślić, że brak należytego umocowania pełnomocnika występuje zarówno wtedy, gdy jako pełnomocnik podejmowała czynności osoba, która w ogóle pełnomocnikiem być nie mogła, jak i wówczas, gdy w tym charakterze występowała osoba, która mogła być pełnomocnikiem, lecz istniały braki w zakresie udzielenia pełnomocnictwa. Natomiast przepisy p.p.s.a. nie przewidują badania wpływu przesłanki nieważności postępowania na jego wynik (zob. wyroki NSA z dnia 16 grudnia 2024 r., sygn. akt II OSK 1159/24, z dnia 9 lutego 2023 r., sygn. akt I OSK 116/20).

Rozważenia wymagała również prawidłowość umocowania pełnomocnika skarżącej – adw. M.S. NSA wskazuje, że występująca początkowo wadliwość w tym zakresie została konwalidowana poprzez przedłożenie dokumentu pełnomocnictwa z 28 kwietnia 2016 r., z którego wynika, między innymi, umocowanie do zastępowania skarżącej przed wszystkimi sądami administracyjnymi (k. 65 akt sądowych). Treść tego pełnomocnictwa potwierdza, że adw. M.S. była należycie umocowana do reprezentowania skarżącej w postępowaniu przed WSA.

Ubocznie NSA zwraca również uwagę, że zarządzeniem z dnia 31 grudnia 2021 r. popisanym przez starszego referendarza WSA w Krakowie, WSA wezwał pełnomocnika skarżącej do uzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej, m. in., poprzez przytoczenie podstaw kasacyjnych wraz z uzasadnieniem. Podstawy kasacyjne stanowią tzw. element konstrukcyjny skargi kasacyjnej, który nie podlega uzupełnieniu na wezwanie sądu, co wprost wynika z art. 177a p.p.s.a. Jest to tzw. brak nieusuwalny.

Ustalenie, że w sprawie zachodziła jedna z przyczyn nieważności postępowania (art. 183 § 2 pkt 2 p.p.s.a.) powodowało konieczność uchylenia zaskarżonego wyroku. Powód takiego rozstrzygnięcia uniemożliwia odniesienie się przez NSA do zarzutów skargi kasacyjnej.

NSA orzekł na podstawie art. 183 § 2 pkt 2 w zw. z art. 185 § 1 p.p.s.a.