Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 4 marca 2025 r., sygn. akt III SA/Po 642/24 oddalił skargę M. Dz. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 3 października 2024 r., w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek.
Sąd pierwszej instancji wskazał na następujący stan faktyczny:
Decyzją z 25 maja 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą będącą jednocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 7 687,97 złotych, a objętej umową ratalną. Decyzja ta wyrokiem z 15 września 2023 r., III SA/Po 429/23 Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu została uchylona. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że organ nie przedstawił dowodu na wysokość emerytury oraz nie wykazał dostatecznie relacji między obsługą zadłużenia w realizacji umowy ratalnej a sytuacją finansową skarżącego. Zaakcentował, że skarżący mieszka samotnie, ma trudności z zaspokojeniem podstawowych potrzeb życiowych, a jego wiek i stan zdrowia sprawiają, że wydatki na lekarstwa i opiekę medyczną będą wzrastać, a w przypadku utraty własności nieruchomości w razie zaspokojenia się z tego przedmiotu majątkowego w drodze egzekucji mógłby zostać pozbawiony miejsca zamieszkania. Zwrócono nadto uwagę, że organy nie wykazały, tego że "w sytuacji, w jakiej znajduje się skarżący, twierdzenie o możliwościach spłacenia zadłużenia jest realne i oparte na zasadzie logiki i doświadczenia życiowego. Sąd pierwszej instancji podkreślił, że wydając decyzję odmowną należy wykazać, że "okoliczności sprawy nie uzasadniają potraktowanie skarżącego w sposób szczególny" i odwołał się do obowiązku uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli oraz niedopuszczalnego w tej sprawie przyznania prymatu interesowi publicznemu. Zauważył, że organ uwzględnić musi niedopuszczalność pozbawiania jednostek przez organy władzy publicznej możliwości zaspokajania podstawowych potrzeb bytowych.
Decyzją z 29 stycznia 2024 r. organ ponownie odmówił umorzenia należności, ale wyrokiem z 21 maja 2024 r., sygn. akt III SA/Po 131/24 Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu uchylił tę decyzję. W uzasadnieniu wyroku wskazano, że postępowanie egzekucyjne związane z zabezpieczeniem hipotecznym jest zawieszone z uwagi na realizowany układ ratalny, ale nieruchomość jest obciążona również hipotecznie na rzecz innych wierzycieli. Sąd wskazał, że organ nie ocenił czy uwzględniając kwotę zadłużenia na rzecz innych podmiotów oraz okoliczność że skarżący zamieszkuje w tej nieruchomości możliwa jest egzekucja na rzecz organu.
Zaskarżoną w niniejszym postępowaniu decyzją z 3 października 2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych ponownie odmówił skarżącemu umorzenia należności. Organ ocenił, że nie zachodzi całkowita nieściągalność składek w rozumieniu art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2024 r., poz. 497 ze zm.) - dalej: "u.s.u.s.", ponieważ w stosunku do skarżącego nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne, kwota zobowiązania przewyższa kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, zaś w stosunku do należności jest prowadzone postępowanie egzekucyjne, które było zawieszone w związku z zawartą umową układu ratalnego, ostatecznie rozwiązaną w związku z niedotrzymaniem jej warunków. Odnosząc się do kwestii zabezpieczenia hipotecznego zaległości na nieruchomości skarżącego, organ wyjaśnił, że spośród dostępnych środków egzekucyjnych, w pierwszej kolejności stosuje tę które są najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Organ ocenił również, że nie zachodzą w przypadku skarżącego przesłanki do umorzenia zaległości wynikające z § 3 ust. 1 pkt 1 - 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365) - dalej: "rozporządzenie".
Sąd pierwszej instancji oddalając skargę stwierdził, że organ zastosował się do oceny prawnej oraz wskazań co do ponownego postępowania wynikających z uzasadnienia wyroku w sprawie o sygn. akt III SA/Po 131/24. Należycie również uzasadnił stanowisko o niespełnieniu przesłanek umorzenia zaległości na podstawie art. 28 ust. 2 u.s.u.s. oraz na podstawie § 3 rozporządzenia. Wskazał, że organ prawidłowo ocenił, że na dzień wydawania zaskarżonej decyzji składki nie były przedawnione, wskazując zdarzenia, które spowodowały, że zaległości, pomimo upływu nominalnego terminu przedawnienia, mogą być egzekwowane. Sąd pierwszej instancji ocenił także, że organ przeprowadził prawidłowo postępowanie dowodowe w celu uaktualnienia informacji o sytuacji życiowej i majątkowej skarżącego.
Skarżący wniósł skargę kasacyjną, zaskarżając wyrok w całości, zarzucając naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm.) - dalej: "p.p.s.a." poprzez nieprawidłowe uznanie przez Sąd I instancji, że organ ZUS wyjaśnił w sposób wystarczający, wyczerpujący i jasny stan faktyczny sprawy zgodnie ze wskazaniami zawartymi w poprzednich wyrokach WSA w Poznaniu wydanych w sprawie skarżącego z dnia 15 września 2023 r., sygn. akt III SA/Po 429/23 oraz z dnia 21 maja 2024 r., sygn. akt III SA/Po 131/24, zwłaszcza w kontekście realnej perspektywy spłaty przez oskarżonego zaległych składek przy zachowaniu środków niezbędnych dla zapewnienia podstawowego bytu skarżącego, przy uwzględnieniu wieku i stanu zdrowia skarżącego oraz oczekiwanej skuteczności egzekucji z nieruchomości oraz jej wpływu na dalszą sytuację bytową skarżącego, naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 7 i 8 § 1 ustawy z dnia z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572) dalej: - "k.p.a." poprzez nieodniesienie się przez Sąd pierwszej instancji oraz organ do całości argumentacji skarżącego oraz niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy, w szczególności kwestii: przeznaczenia kolejnych zaciąganych przez skarżącego kredytów gotówkowych, dokładnych danych dotyczących dochodów uzyskiwanych przez skarżącego ze sprzedaży książek w rozbiciu na poszczególne miesiące, wydatków skarżącego na leczenie i leki oraz pomocy instytucjonalnej uzyskiwanej w tym zakresie, dokładnych danych dotyczących zapłaconych dotychczas przez skarżącego należności z tytułu składek, oceny skuteczności i opłacalności prowadzonej egzekucji należności z tytułu składek oraz oceny realności i skuteczności egzekucji z nieruchomości oraz jej wpływu na spłacenie zaległości z tytułu składek, jak i sytuacji bytowej samego skarżącego.