b) art. 7 k.p.a. poprzez zaniechanie załatwienia sprawy z uwzględnieniem słusznego interesu obywatela, a tym samym danie nieuzasadnionego prymatu interesowi społecznemu, który został wskazany jedynie lakonicznie w oderwaniu od stanu faktycznego niniejszej sprawy;
4) art. 1 i 3 p.p.s.a. w związku z art. 9, 10, 28, 145 § 1 pkt 4, art. 149 § 2 i 3 k.p.a. poprzez uznanie w ramach przeprowadzonej kontroli, że organ wypełnił swoje obowiązki w zakresie wydania decyzji o przyznaniu pomocy przy braku w tym zakresie oceny działań organu z punktu widzenia, zasad demokratycznego państwa prawnego, w konsekwencji niedostrzeżenie przez WSA w Kielcach naruszenia przez organy administracji publicznej zasady zaufania obywatela do organów państwa, w konsekwencji nieważności decyzji z dnia 12 września 2011 r., co doprowadziło do błędnego wnioskowania przez Sąd meriti, że zarzut podnoszony przez skarżącego dotyczący nieistnienia obowiązku (tytułu wykonawczego) jest niezasadny;
5) art. 1 i 3 p.p.s.a. w związku art. 130 k.p.a. w zw. z art. 15 k.p.a. i art. 21 o.p., w związku z art. 29 § 10 ustawy z 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa poprzez niepoddanie kontroli sądowoadministracyjnej w ramiach niniejszego postępowania wadliwie ustalonych przez organ odsetek w szczególności w zakresie umieszczenia w decyzji nr [...] z 7 marca 2016 r. ww. rozstrzygnięcia w postaci naliczania odsetek od otrzymania decyzji Dyrektora ŚOR ARiMR w Kielcach decyzji nr [...] z 7 marca 2016 , co oznacza, że mimo wniesionego odwołania w terminie decyzja nr [...] z 7 marca 2016 r. została wykonana bowiem odsetki za zwłokę spłaty zadłużenia zostały naliczone od daty jej otrzymania, a nie od daty otrzymania decyzji [...] z 30 maja 2016 r.
II. w trybie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowania, a to:
6) art. 80 ust. 3 Rozporządzenia Komisji (UE) nr 1122/2009 w kwestii ustalenia konieczności zwrotu wypłaconej premii poprzez uznanie, że skarżący ma obowiązek zwrotu świadczenia przyznanego w sytuacji gdy, obowiązek zwrotu nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika w zwykłych okolicznościach.
Mając na uwadze powyższe zarzuty M.N. wniósł na zasadzie art. 106 § 3 w zw. z art. 193 p.p.s.a. - o przeprowadzenie uzupełniających dowodów z dokumentów: wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji z 6 czerwca 2021 r. wraz z załącznikami na okoliczności wskazujących na nieważność decyzji a w konsekwencji potwierdzających zarzut nieistnienia obowiązku, na zasadzie art. 185 § 1 p.p.s.a. o uchylenie zaskarżonego wyroku co do punktu 1 ewentualnie o przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania w ww. zakresie, a także o zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przypisanych.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną M.N. organ wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej, a także zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm prawem przepisanych.
Pismami z 2 marca 2024 r. oraz 8 czerwca 2025 r. M.N. uzupełnił swoje stanowisko w sprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Obie skargi kasacyjne są niezasadne.
Odnośnie do skargi kasacyjnej Dyrektora Świętokrzyskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Kielcach.
Przede wszystkim chybione są zarzuty naruszenia art. 33 § 1 pkt 2 i art. 33 § 1 pkt 7 u.p.e.a. Pierwszy z tych przepisów stanowi, że podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być odroczenie terminu wykonania obowiązku albo brak wymagalności obowiązku z innego powodu, rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej. Przez wymagalność, o którym mowa w tym przepisie rozumie się taką cechę obowiązku administracyjnego, która zezwala organom państwowym domagać się od zobowiązanego wykonania obowiązku i w razie oporu stosować przymus państwowy. Przedmiotem postawionego zarzutu był brak wymagalności obowiązku z powodu rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, sąd pierwszej instancji prawidłowo zinterpretował treść decyzji rozkładającej stronie kwotę zadłużenia na raty, a zwłaszcza tę jej część, w której postanowiono, że ewentualne niedopłaty wynikające ze zmiany wysokości odsetek za zwłokę, bądź też nieterminowej spłaty rat strona będzie zobowiązana uregulować przy ostatniej racie, płatnej do dnia 30 czerwca 2022 r. Tym samym zapisem tym umożliwiono stronie uregulowanie zaległych rat powstałych w wyniku wcześniejszej nieterminowej spłaty przy ostatniej racie. Wbrew wywodom skargi kasacyjnej to nie wykładnia sądu pierwszej instancji wypacza instytucję rozłożenia spłaty należności na raty, ale sposób sformułowania obowiązków strony w wydanej decyzji. Termin spłaty poszczególnych rat powinien być sformułowany precyzyjnie i zrozumiale dla stron. Wadliwość stosownego zapisu (jego niejednoznaczność) nie może być interpretowana na niekorzyść strony. Tak więc data 30 czerwca 2022 r. jest datą wymagalności obowiązku, o czym zdecydował sam organ wydając decyzję o rozłożeniu na raty tej treści. Tym samym nie zasługuje na uwzględnienie stanowisko wierzyciela i organów prowadzących egzekucję, że zasadne jest na gruncie kontrolowanego postępowania domaganie się przymusowego wyegzekwowania II i III raty należności pieniężnej. Z przyczyn podanych wyżej sąd pierwszej instancji nie naruszył również § 7 i § 9 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 21 grudnia 2010 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania i rozkładania na raty spłaty należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej (Dz. U. z 2010 r. Nr 258, poz. 1747 ze zm.).
Konsekwencją powyższych ustaleń jest również uznanie jako niezasadnego zarzutu naruszenia art. 33 § 1 pkt 7 u.p.e.a. W myśl tego przepisu podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1. W tym ostatnim przepisie prawodawca postanowił, że egzekucja administracyjna może być wszczęta, jeżeli wierzyciel, po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, przesłał mu pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego, chyba że przepisy szczególne inaczej stanowią. Postępowanie egzekucyjne może być wszczęte dopiero po upływie 7 dni od dnia doręczenia tego upomnienia. Natomiast art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. przewiduje, że tytuł wykonawczy zawiera pouczenie zobowiązanego o przysługującym mu w terminie 7 dni prawie zgłoszenia do organu egzekucyjnego zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. W stanie faktycznym sprawy niniejszej upomnienie zostało przesłane przedwcześnie i jako takie nie mogło zostać uznane za spełniające wymogi art. 15 § 1 u.p.e.a.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, sąd pierwszej instancji nie naruszył również art. 3 § 1 i § 2 pkt 3 p.p.s.a. albowiem przeprowadzona kontrola skarżonego postanowienia była zgodna z treścią tych przepisów, to po pierwsze, a po wtóre art. 3 § 1 p.p.s.a. ma charakter ustrojowy i kompetencyjny, a zatem omawiany przepis mógłby być naruszony jedynie w sytuacji, w której sąd administracyjny nie rozpoznałby w ogóle skargi lub dokonał jej oceny według innych kryteriów niż kryterium legalności.
Odnośnie do skargi kasacyjnej M.N.
Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: (1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; (2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny w związku z treścią art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Związanie Sądu podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym uchybił sąd, uzasadnienia zarzutu ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego, wykazania dodatkowo, że to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W odniesieniu do prawa materialnego należy wykazać, na czym polegała dokonana przez sąd pierwszej instancji błędna wykładnia lub niewłaściwe zastosowanie oraz jaka powinna być wykładnia prawidłowa lub, jakie powinno być właściwe zastosowanie przepisu prawa materialnego. Podobnie przy naruszeniu przepisów postępowania należy wskazać przepisy tego prawa naruszone przez sąd, na czym polegało uchybienie tym przepisom i dlaczego uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W sytuacji, gdy w skardze kasacyjnej zarzuca się zarówno naruszenie przepisów prawa materialnego, jak i naruszenie przepisów postępowania, w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlega ostatnio wymieniony zarzut. Dopiero po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo, że nie został skutecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany w sprawie przepis prawa materialnego. (por. wyrok NSA z 19 lutego 2008 r., II FSK 1787/06, niepubl.).
Strona zaskarżyła wyrok skargą kasacyjną w części, co do punku 1, więc wyłącznie w zakresie samego rozstrzygnięcia o wznowieniu postępowania. Wznowienie postępowania, jak słusznie podkreślił sąd pierwszej instancji, jest instytucją procesową, która stwarza - w drodze wyjątku - możliwość ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy zakończonej prawomocnym orzeczeniem sądu. Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określa warunki dopuszczalności skargi o wznowienie postępowania wskazując, że musi być ona oparta na jednej z przesłanek wznowienia enumeratywnie wymienionych w przepisach art. 271-273 tej ustawy. Ponadto warunkiem dopuszczalności tej skargi jest jej wniesienie w terminie trzech miesięcy od dnia, w którym strona dowiedziała się o podstawie wznowienia, a gdy podstawą jest pozbawienie możności działania lub brak należytej reprezentacji - od dnia, w którym o orzeczeniu dowiedziała się strona, jej organ lub jej przedstawiciel ustawowy (art. 277 p.p.s.a.).
Oba warunki wznowienia zostały w sprawie niniejszej spełnione. Skarga o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego został złożona w terminie i oparta została o przesłankę z art. 271 pkt 2 p.p.s.a. Z treści skargi wierzyciela wynikało bowiem, że został on pozbawiony możliwości działania w postępowaniu sądowym w sprawie [...].
Jak jednolicie przyjmuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych o pozbawieniu strony możliwości działania można mówić wtedy, gdy nie dano jej w ogóle możliwości działania albo gdy z przyczyny niezależnej od strony zainteresowanej nie mogła ona wziąć udziału w postępowaniu lub w istotnej jego części. Brak możności działania jest wyrazem naruszenia procedury, polegającym na tym, że dany podmiot miał ustawowe prawo czynnego udziału w postępowaniu, lecz został tego prawa w praktyce pozbawiony.
W sprawie jest bezsporne, że wierzyciel nie brał udziału w postępowaniu w sprawie [...], ponieważ nie otrzymał zawiadomienia o tym postępowaniu. Sporne jest natomiast w kontekście wniesionej skargi kasacyjnej, czy w sprawie doszło do naruszenia przepisów prawa oraz czy przyczyną pozbawienia strony możności działania było to właśnie naruszenie przepisów prawa. Sąd pierwszej instancji dokonując analizy treści przepisów art. 1a pkt 13 u.p.e.a. w zw. z art. 28 k.p.a. doszedł do słusznego wniosku, że w stanie faktycznym sprawy, zgodnie z art. 33 § 1 p.p.s.a. wierzyciel powinien być uczestnikiem postępowania na prawach strony, wypełniało przesłankę wznowienia z art. 271 p.kt 2 p.p.s.a. Z tych przyczyn zarzut naruszenia art. 271 pkt 2 p.p.s.a okazał się niezasadny.
Za chybiony należało uznać zarzut naruszenia art. 33 p.p.s.a. Po pierwsze strona nie wskazała na konkretną jednostkę redakcyjną tego przepisu jako naruszoną, a po wtóre nie uzasadniła tak postawionego zarzutu w ogóle, co uniemożliwia kontrolę instancyjną orzeczenia.
Niezasadne są także zarzuty opisane w pkt 3 a i b skargi kasacyjnej, których strona skarżąca również nie uzasadniła, a nadto nie wykazała jaki ewentualnie wpływ na wynik sprawy mogło mieć ich naruszenie. W orzecznictwie, jak i w piśmiennictwie wskazuje się, że zwrot normatywny "mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy", należy wiązać z hipotetycznymi następstwami uchybień przepisom postępowania. Oznacza to po stronie skarżącego obowiązek uzasadnienia, że następstwa stwierdzonych uchybień były na tyle istotne, iż kształtowały lub współkształtowały treść kwestionowanego orzeczenia (por. wyroki SN z: 21 marca 2007 r., I CSK 459/06, 21 marca 2006 r., I CSK 63/05; wyroki NSA z 27 maja 2021 r., II GSK 1040/18, 23 marca 2021 r., III OSK 205/21; T. Wiśniewski, Apelacja i kasacja. Nowe środki odwoławcze w postępowaniu cywilnym, Warszawa 1996, str. 167).
Zarzuty opisane w punktach I 4.5., II 6. pozostają poza granicami zaskarżenia.
Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.