Zgodnie z art. 18 upea, jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej: 1) do czynności wierzyciela podejmowanych przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego na podstawie niniejszej ustawy 2) w postępowaniu egzekucyjnym - przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego stosuje się odpowiednio. Odpowiednie stosowanie określonego przepisu może polegać na jego zastosowaniu wprost albo z pewnymi modyfikacjami, usprawiedliwionymi odmiennością stanu "podciągniętego" pod dyspozycję stosowanego przepisu, bądź na niedopuszczeniu jego stosowania do rozpatrywanego stanu w ogóle. Ta niedopuszczalność może wynikać albo bezpośrednio z treści wchodzących w grę regulacji prawych, albo z tego, że zastosowania danej normy nie dałoby się pogodzić ze specyfiką i odmiennością rozpoznawanego stanu. Należy podkreślić, że w postępowaniu egzekucyjnym w administracji dominuje przede wszystkim interes wierzyciela, natomiast ochrona praw zobowiązanego została uregulowana tak, że stosowanie przepisów kpa jest ograniczone tylko do zagadnień nie uregulowanych w upea, ponieważ przepisy kpa nie mogą modyfikować regulacji specyficznych dla postępowania egzekucyjnego.
Zgodnie z art. 1 pkt 1) i 2) upea, ustawa określa: sposób postępowania wierzycieli w przypadkach uchylania się zobowiązanych od wykonania ciążących na nich obowiązków, o których mowa w art. 2; prowadzone przez organy egzekucyjne postępowanie i stosowane przez nie środki przymusu służące doprowadzeniu do wykonania lub zabezpieczenia wykonania obowiązków, o których mowa w art. 2. Natomiast, według art. 17 § 1 upea, o ile przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, rozstrzygnięcie i zajmowane przez organ egzekucyjny lub wierzyciela stanowisko w sprawach dotyczących postępowania egzekucyjnego następuje w formie postanowienia. Na postanowienie to służy zażalenie, jeżeli niniejsza ustawa lub Kodeks postępowania administracyjnego tak stanowi. Zażalenie wnosi się do organu odwoławczego za pośrednictwem organu, który wydał zaskarżone postanowienie, w terminie 7 dni od dnia doręczenia lub ogłoszenia postanowienia.
Zgodnie z art. 1 pkt 1) kpa, Kodeks postępowania administracyjnego normuje postępowanie przed organami administracji publicznej w należących do właściwości tych organów w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnych albo załatwianych milcząco. Organ administracji publicznej załatwia sprawę przez wydanie decyzji, chyba że przepisy kodeksu stanowią inaczej.
Decyzje rozstrzygają sprawę co do jej istoty w całości lub w części albo w inny sposób kończą sprawę w danej instancji (art. 104 § 1 i 2 kpa). Uregulowane w Rozdziale 2 Zasady ogólne kpa mają zastosowanie w postępowanie przed organami administracji publicznej w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnych, podobnie jak i przepisy Rozdziału 4 Dowody kpa.
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zawiera własne zasady ogólne w art. 7 oraz art. 7a: praworządności; celowości; najmniejszej uciążliwości stosowanego środka egzekucyjnego; obowiązek współpracy wierzyciela, organu egzekucyjnego i dłużnika zajętej wierzytelności. Odmiennie niż w kpa w postępowaniu egzekucyjnym w administracji uregulowany jest ciężar dowodu, który spoczywa na zobowiązanym i tak: Zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej określa istotę i zakres żądania oraz dowody uzasadniające to żądanie (art. 33 § 4 upea); Skarga na czynność egzekucyjną określa zaskarżoną czynność egzekucyjną, zakres żądania i jego uzasadnienie (art. 54 § 2 upea). To zobowiązany ma przedstawić dowody uzasadniające żądanie. Na organie egzekucyjnym oraz na wierzycielu nie ciąży obowiązek aktywnego poszukiwania dowodów na poparcie żądania zobowiązanego, organ egzekucyjny jest obowiązany rozpatrzyć cały materiał dowodowy przedstawiony przez zobowiązanego oraz dokumenty, którymi z urzędu dysponuje, zobowiązany ma przedstawić wszystkie dowody niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia żądania w postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Organy egzekucyjne w prowadzonym postępowaniu stosując środki przymusu służące doprowadzeniu do wykonania lub zabezpieczenia wykonania obowiązków, stosują środki egzekucyjne przewidziane w ustawie. W toku postępowania stoją na straży praworządności, a ponieważ nie prowadzą postępowania dowodowego nie są obowiązane w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Nie podejmują też wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, ponieważ nie wydają decyzji, które rozstrzygają sprawę co do jej istoty w całości lub w części albo w inny sposób kończą sprawę w danej instancji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przyjął:
1. w postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym wobec zobowiązanego A. B. X. sp. z o.o. z siedzibą w W. Naczelnik Trzeciego Urzędu Skarbowego Warszawa - Śródmieście zawiadomieniem z 23 sierpnia 2021 r. (doręczonym 27 sierpnia 2021 r. ) dokonał zajęcia wierzytelności pieniężnej innej, niż określona w art. 72-85 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji u P. sp. z o.o. z siedzibą w W.;
2. organ egzekucyjny zawiadomieniem z 22 kwietnia 2022 r. (doręczonym 28 kwietnia 2022 r.) dokonał zajęcia wierzytelności pieniężnej innej, niż określona w art. 72-85 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji u P. sp. z o.o. z siedzibą w W.;
3. Naczelnik Trzeciego Urzędu Skarbowego Warszawa - Śródmieście, postanowieniem z 14 sierpnia 2023 r. określił wysokość nieprzekazanej kwoty zajętej wierzytelności, należnej A. B. X. od P. sp. z o.o. jako dłużnika zajętej wierzytelności w wysokości 2.484.383,79 złotych;
4. z dokumentów znajdujących się w aktach rozpatrywanej sprawy wynika bezspornie, że Skarżąca po prawidłowym zajęciu wierzytelności, opatrzonym szczegółowym pouczeniem co do skutków jej nieprzekazania organowi egzekucyjnemu, dokonanym 27 sierpnia 2021 r., środków z tytułu później powstałej wierzytelności – wynikającej z ww. faktur z 13 grudnia 2021 r. - pomimo braku przeszkód prawnych - nie przekazała organowi egzekucyjnemu. Zamiast tego zawarła z A. B. X. umowę odnowienia. Na mocy tej umowy zobowiązanie Skarżącej z tytułu faktur wygasło, a Skarżąca zobowiązała się do spełnia świadczenia pieniężnego z tytułu wystawionego weksla. Tym samym Skarżąca dokonała rozporządzenia zajętą wierzytelnością bez zgody organu egzekucyjnego, co czyni zasadnym twierdzenie organów, że bezpodstawnie uchyliła się od nałożonego na nią obowiązku. Umowa taka, zawarta po zajęciu wierzytelności, stanowi naruszenie zakazu rozporządzania wierzytelnością przez zobowiązanego i nie może czynić bezskutecznym postępowania egzekucyjnego;
5. Skoro Skarżąca - mimo braku jakichkolwiek przeszkód prawnych - nie przekazała organowi egzekucyjnemu zajętych przez niego wierzytelności (zarówno istniejących w chwili zajęcia, jak i przyszłych), spełnione zostały przesłanki zastosowania art. 71a § 9 u.p.e.a. Słusznie również uznano, że zachowanie Skarżącej polegające na nieprzekazaniu wierzytelności Naczelnikowi Urzędu Skarbowego nosi znamiona bezpodstawnego uchylania się od wydania zajętej kwoty organowi egzekucyjnemu. Z powołanych względów wydanie postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu kwoty zajętej wierzytelności w wysokości 2.484.383,79 zł. było uprawnione."
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionej podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 2) p.p.s.a., skarżący kasacyjnie nie podważył ustaleń faktycznych przyjętych przez wojewódzki sąd administracyjny za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia (zob.: uchwała siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 lutego 2010 r., II FPS 8/09).
W ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 1) p.p.s.a. należy zarzucić wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu naruszenie prawa materialnego tj. przepisu prawa, który jest podstawą prawną decyzji ostatecznej lub miał być taką podstawą przez: błędną jego wykładnię; niewłaściwe zastosowanie; błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie (błąd podwójny niezależny) i powiązać ten zarzut z naruszeniem przez wojewódzki sąd administracyjny art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., które to naruszenie polega na nieuwzględnieniu skargi na decyzję ostateczną skutkiem błędnego nie stwierdzenia naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (niezastosowanie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.). Naruszenie przez wojewódzki sąd administracyjny prawa materialnego przez jego błędną wykładnię zachodzi wówczas, kiedy sąd zaakceptuje i uzna za prawidłowe mylne rozumienie przez organ administracji publicznej przepisu będącego podstawą prawną decyzji ostatecznej. Natomiast, naruszenie przez wojewódzki sąd administracyjny prawa materialnego przez jego niewłaściwe zastosowanie zachodzi wówczas, kiedy sąd zaakceptuje błąd subsumcji organu administracji publicznej oddalając skargę, lub też zaakceptuje bezzasadne zarzucenie organowi administracji publicznej popełnienie takiego błędu uwzględniając skargę. Uzasadniając zarzut naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię, należy wykazać, że sąd mylnie zrozumiał stosowany przepis prawa, natomiast uzasadniając zarzut niewłaściwego zastosowania przepisu prawa materialnego – wykazać, że sąd, stosując przepis, popełnił błąd w subsumcji, czyli że niewłaściwie uznał, że stan faktyczny przyjęty w sprawie odpowiada stanowi faktycznemu z hipotezy normy prawnej zawartej w przepisie prawa.
W skardze kasacyjnej powołując art. 174 pkt 1) p.p.s.a. zarzucono naruszenie
przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w związku art. 89 § 1 u.p.e.a. i art. 91 u.p.e.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, polegające na bezpodstawnym przyjęciu (...); art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w związku z art. 89 § 2 u.p.e.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i uznanie (...); art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w związku z art. 71b w związku z art. 71a § 9 u.p.e.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i uznanie (...).
Przyjmuje się, że prawo materialne to normy prawne bezpośrednio regulujące stosunki pomiędzy podmiotami prawa, określając przesłanki (fakty) powodujące ich powstanie, zmianę lub wygaśnięcie. Do prawa materialnego zalicza się również normy prawne regulujące określone obowiązki, zakazy lub nakazy i przewidujące określone sankcje za ich nieprzestrzeganie. Inaczej mówiąc, przepisy prawa materialnego to takie, które kształtują sytuację prawną podmiotu.
Zgodnie z art. 89 § 1 upea, organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności pieniężnej innej, niż określona w art. 72-85, przez przesłanie do dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego i jednocześnie wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności. Dokonanie czynności egzekucyjnej zajęcia wierzytelności pieniężnej innej, niż określona w art. 72-85, jest uprawnieniem organu egzekucyjnego, jednocześnie przepis ten nakłada na dłużnika zobowiązanego obowiązki, których niewykonanie powoduje określone sankcje.
Według art. 89 § 1 upea, zajęcie wierzytelności jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1. Zajęcie wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług dotyczy również wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po dokonaniu zajęcia z tytułu tych dostaw, robót i usług.
Tych przepisów nie naruszył wojewódzki sąd administracyjny akceptując dopuszczalność i prawidłowość zastosowania przez organ egzekucyjny środka egzekucyjnego z art. 89 § 1 upea oraz przyjmując, że zajęcie wierzytelności pieniężnej innej, niż określona w art. 72-85 zostało dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu, tj. 27 sierpnia 2021 r. Wskazana czynność egzekucyjna jest podjętym przez organ egzekucyjny działaniem zmierzającym do zrealizowania środka egzekucyjnego (art. 1a pkt 2 upea). Zgodnie z art. 54 § 1 pkt 1) i 2) upea, zobowiązanemu przysługuje skarga na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego. Podstawą skargi jest: dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy; zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej. Skargę na czynność egzekucyjną wnosi się do organu egzekucyjnego, który dokonał tej czynności, nie później niż w terminie 7 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu odpisu dokumentu stanowiącego podstawę dokonania zaskarżonej czynności egzekucyjnej.
Według art. 91 upea, jeżeli dłużnik zajętej wierzytelności uchyla się od przekazania zajętej kwoty organowi egzekucyjnemu, mimo że wierzytelność została przez niego uznana i jest wymagalna, stosuje się odpowiednio przepisy art. 71b. Przepis ten ma zastosowanie, kiedy organ egzekucyjny ustali, że dłużnik zajętej wierzytelności uchyla się od przekazania zajętej kwoty pomimo jej uznania i wymagalności. Pojęcie "uchyla się od przekazania zajętej kwoty organowi egzekucyjnemu" może obejmować swoim zakresem różne stany faktyczne, np. zawarcie przez zobowiązanego oraz dłużnika zajętej wierzytelności umowy o odroczeniu terminu płatności kolejnych rat zajętej wierzytelności; zawarcie umowy odnowienia, na mocy której zobowiązanie dłużnika zajętej wierzytelności wygasa, a dłużnik zobowiązuje się do spełnia świadczenia pieniężnego z tytułu wystawionego weksla. Pojęcie to obejmuje również wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług, które powstały po dokonaniu zajęcia. Chodzi o przypadki, kiedy po dokonaniu zajęcia dłużnik zajętej wierzytelności i zobowiązany nadal prowadzą współpracę handlową, w ramach której dłużnik zajętej wierzytelności dokonuje zakupów u zobowiązanego i przekazuje mu płatności, zamiast organowi egzekucyjnemu. Ustalenie, że dłużnik zajętej wierzytelności uchyla się od przekazania zajętej kwoty organowi egzekucyjnemu jest ustaleniem z zakresu faktów, które winno być zwalczane zarzutami podniesionymi w ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 2) p.p.s.a.
Zgodnie z art. 71b upea, jeżeli dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, zajęta wierzytelność albo część wierzytelności może być ściągnięta od dłużnika zajętej wierzytelności w trybie egzekucji administracyjnej. Podstawą wystawienia tytułu wykonawczego jest postanowienie, o którym mowa w art. 71a § 9. Tytuł wykonawczy wystawia organ egzekucyjny, który dokonał u dłużnika zajętej wierzytelności zajęcia wierzytelności. Odpowiednie stosowanie art. 71b upea, o jakim mowa w art. 91 upea polega na tym, że po ustaleniu "dłużnik zajętej wierzytelności uchyla się od przekazania zajętej kwoty organowi egzekucyjnemu, mimo że wierzytelność została przez niego uznana i jest wymagalna" organ egzekucyjny jest uprawniony (może) zajętą wierzytelność albo część wierzytelności ściągnąć od dłużnika zajętej wierzytelności w trybie egzekucji administracyjnej. Odpowiednie stosowanie art. 71b upea, o jakim mowa w art. 91 upea polega również na tym, że w sytuacji kiedy organ egzekucyjny nie prowadził kontroli prawidłowości zastosowanego środka egzekucyjnego w trybie art. 71a § 1 upea (Organy egzekucyjne uprawnione są do przeprowadzania u dłużników zajętej wierzytelności, z wyłączeniem banków, kontroli prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego (...), to nie ma zastosowania zdanie drugie art. 71b upea: Podstawą wystawienia tytułu wykonawczego jest postanowienie, o którym mowa w art. 71a § 9. Postanowienie takie organ egzekucyjny wydaje, kiedy w wyniku kontroli stwierdzono, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu. W postanowieniu organ egzekucyjny określa wysokość nieprzekazanej kwoty. Na postanowienie w sprawie wysokości nieprzekazanej kwoty przysługuje zażalenie. To zaś oznacza, że zgodnie z art. 3 § 2 pkt 3) p.p.s.a. postanowienie ostateczne wydane w tym trybie podlega kontroli sądowoadministracyjnej, która obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie.
Podstawą prawną postanowienia ostatecznego z 6 listopada 2023 r. jest art. 91 upea, ponieważ Naczelnik Trzeciego Urzędu Skarbowego Warszawa – Śródmieście ustalił, że dłużnik zajętej wierzytelności pieniężnej innej, niż określona w art. 72-85, bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej kwoty organowi egzekucyjnemu, mimo że wierzytelność została przez niego uznana i jest wymagalna.
Zarzucając niewłaściwe zastosowanie art. 91upea, skarżący kasacyjnie winien wykazać, że sąd stosując ten przepis popełnił błąd w subsumcji, czyli że niewłaściwie uznał, że stan faktyczny przyjęty w sprawie odpowiada stanowi faktycznemu z hipotezy normy prawnej zawartej w przepisie prawa. Skoro Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zaakceptował stan faktyczny ustalony przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie, którego skarżący kasacyjnie nie podważył skutecznie w ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 2) p.p.s.a., to ustalenie że dłużnik zajętej wierzytelności pieniężnej innej, niż określona w art. 72-85, bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej kwoty organowi egzekucyjnemu, mimo że wierzytelność została przez niego uznana i jest wymagalna, jest wiążące. Skarżący kasacyjnie nie wykazał, dlaczego tak ustalony stan faktyczny nie odpowiada hipotezie normy prawnej z art. 91 upea, na czym polega błąd w subsumpcji wojewódzkiego sądu administracyjnego.
Stawianie Sądowi I instancji zarzutu dotyczącego obu form naruszenia prawa materialnego jest zasadne w przypadku, gdy stan faktyczny sprawy został ustalony w sposób prawidłowy i nie budzi wątpliwości. Ocena zasadności zarzutu naruszenia prawa materialnego może być dokonywana wyłącznie na podstawie stanu faktycznego, którego ustalenia nie są kwestionowane lub nie zostały skutecznie podważone. Skoro nie podważono skutecznie ustaleń faktycznych w ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 2) p.p.s.a., skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionej podstawy z art. 174 pkt 1) p.p.s.a.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a.