Wyrok NSA z dnia 06 sierpnia 2026, sygn. I GSK 1811/25

2) przesłanka ujawnienia majątku lub źródła dochodu zobowiązanego została w sprawie spełniona, bowiem skarżący otrzymując tytuły wykonawcze i zajęcia egzekucyjne ma wiedzę czego one dotyczą, i jakie możliwości wyegzekwowania należności dają, podczas gdy:

- przepis art. 61 u.p.e.a. uzależnia powtórne wszczęcie postępowania egzekucyjnego, jeżeli jego umorzenie nastąpiło na podstawie art. 59 § 2 tego aktu, od ujawnienia majątku lub źródła dochodu zobowiązanego, przewyższających kwotę wydatków egzekucyjnych, a nie od wystawienia zajęć egzekucyjnych i wiedzy dłużnika czego one dotyczą, i jakie możliwości wyegzekwowania należności dają.

3) przesłanka ujawnienia majątku została w sprawie spełniona przed wszczęciem egzekucji, podczas gdy:

- ujawnienie (Słownik języka polskiego PWN pod pojęciem ujawnić (ujawniać), które znajduje się w treści art. 61 u.p.e.a. rozumie: "odkryć coś, stwierdzić istnienie czegoś") źródła dochodu skarżącego nastąpiło faktycznie w 2023 r. a nie w 2019 r. skoro w dacie wystawienia w 2019 r. zajęć organ miał wiedzę, iż zajęte wynagrodzenie nie stanowi faktycznie według ZUS źródeł dochodu albowiem to ZUS decyzją z 8 lutego 2019 r. nr 110/2019-ORZ-D stwierdzając, że skarżący jako pracownik u płatnika składek A. nie podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu, wypadkowemu od 4 maja 2018 r. uznał za pozorną umowę o pracę, z której wynagrodzenie stanowiło przedmiot zajęć z 3 stycznia 2019 r., co uzasadniało stwierdzenie w skardze do Sądu, że faktycznie skuteczne choć nieprawne zajęcia miały miejsce dopiero w 2023 r., a nie w 2019 r. kiedy ponownie wszczęto egzekucję;

2. a w konsekwencji naruszenie § 24 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2017 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, do których zobowiązany jest Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U.2017.1771) przez błędną wykładnię i przyjęcie, że kwoty objęte tytułami wykonawczymi wydanymi w latach 2018-2019 stanowią należności w rozumieniu tego rozporządzenia, które mogły stanowić podstawę rozliczenia wpłat dokonanych na bieżące należności z tytułu ubezpieczenia skarżącego, podczas gdy:

- kwoty objęte tytułami wykonawczymi wydanymi w latach 2018-2019 są nienależne wobec przedawnienia.

Podnosząc powyższe skarżący wniósł o:

1. przyjęcie do rozpoznania skargi kasacyjnej i uchylenie zaskarżonego wyroku w części dotyczącej uznania przez Sąd I Instancji, że nie doszło do przedawnienia należności za okres od 01/2009 do 12/2013 i wszczęcie oraz prowadzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie drugich tytułów wykonawczych wystawionych w latach 2018 -2019 nie było niedopuszczalne oraz że nie doszło do naruszenia art. 61 u.p.e.a. z uwagi na nie wyjaśnienie jaki majątek lub źródło dochodu organ ujawnił,

2. zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono argumentację przemawiającą za jej zasadnością.

Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej. Zasada związania granicami skargi kasacyjnej nie dotyczy jedynie nieważności postępowania, o której mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. Żadna jednak ze wskazanych w tym przepisie przesłanek w stanie faktycznym sprawy nie zaistniała.

Zarzuty skargi kasacyjnej można oprzeć, zgodnie z art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie lub naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Prawidłowo formułując zarzuty, skarżący kasacyjnie powinien jasno wskazać, na której podstawie kasacyjnej opiera zarzuty, w szczególności czy podnosi naruszenie przepisów prawa materialnego, czy postępowania. Jeżeli zarzuty zostały określone w oparciu o pierwszą podstawę kasacyjną, należy również precyzyjnie wskazać, czy naruszenie nastąpiło poprzez błędną wykładnię przepisu czy jego niewłaściwe zastosowanie. W pierwszym przypadku należy wykazać, jaką interpretację (rozumienie) przepisu przyjął Sąd w zaskarżonym orzeczeniu, a jaka jest, zdaniem skarżącego kasacyjnie, prawidłowa. Naruszenie przepisu prawa materialnego poprzez błędne zastosowanie polega na tzw. błędzie w subsumcji, tj. gdy stan faktyczny ustalony w sprawie błędnie uznano za odpowiadający stanowi hipotetycznemu przewidzianemu w obowiązującej normie prawnej. Strona zobowiązana jest więc do wskazania, dlaczego przyjęty przez Sąd pierwszej instancji przepis nie "przystaje" do przepisu, stanowiącego podstawę orzekania. Opierając zarzuty na drugiej podstawie kasacyjnej, strona zobowiązana jest nie tylko wykazać, na czym polegało to naruszenie lecz również, jaki mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

W przypadku skargi kasacyjnej - będącej kwalifikowanym środkiem zaskarżenia - czytelność sformułowanego w niej komunikatu jest o tyle istotna, że ustawa wiąże powstanie określonych skutków procesowych nie tylko z samym faktem wniesienia tego pisma (jak w przypadku skargi czy zażalenia), ale także z jego treścią. Określenie podstaw zaskarżenia, wymienionych w art. 174 p.p.s.a., sprecyzowanie zarzutów skargi kasacyjnej oraz ich uzasadnienie w drodze racjonalnej argumentacji prawniczej, determinuje bowiem zakres zaskarżenia w postępowaniu kasacyjnym, co w konsekwencji wpływa na zakres kognicji Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Należy zaznaczyć, że skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach kasacyjnych z art. 174 p.p.s.a. W takiej sytuacji NSA zasadniczo w pierwszej kolejności rozpoznaje zarzuty procesowe. Konieczność zachowania tej kolejności oceny zarzutów kasacyjnych wynika z tego, że prawidłowe odniesienie się do zarzutów związanych z naruszeniem prawa materialnego jest możliwe tylko w sytuacji, gdy w postępowaniu kasacyjnym zostanie stwierdzone, że stan faktyczny sprawy nie budzi wątpliwości albo, że nie został skutecznie zakwestionowany w skardze kasacyjnej. Tak określony porządek oceny zarzutów kasacyjnych nie może być zachowany jedynie wówczas, gdy między zarzutami procesowymi i materialnymi zachodzi taki związek, że zarzuty podnoszące naruszenie prawa materialnego są nierozerwalnie złączone z zarzutami procesowymi, bo te drugie są pochodną lub konsekwencją pierwszych.

W dalszej kolejności – stosownie do treści argumentacji zawartej w uzasadnieniu wyroku NSA z 7 lipca 2017 r., sygn. akt II GSK 1893/14 – wskazać należy, że Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej i sformułowanymi w niej zarzutami (art. 183 § 1 p.p.s.a.). Oznacza to, że "gospodarzem" procesu kontrolnego na poziomie sądu kasacyjnego jest autor skargi kasacyjnej; do niego należy wybór podstaw kasacyjnych, wytknięcie stwierdzonych uchybień i określenie ich form. Naczelny Sąd Administracyjny nie jest władny w żaden sposób modyfikować, uzupełniać lub poprawiać skargę kasacyjną, której sporządzenie ustawodawca w p.p.s.a. powierzył specjalistom.

Przede wszystkim – po pierwsze –autor skargi kasacyjnej, wbrew dyspozycji art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a., nie wykazał w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, że naruszenie przepisów o charakterze procesowym miało "istotny" wpływ na wynik sprawy (in principio zarzutu o charakterze procesowym wskazano jedynie, że naruszenie tych norm "ma istotny wpływ na wynik sprawy"). Przez "wpływ", o którym jest mowa w pkt 2 art. 174 p.p.s.a., należy rozumieć – w myśl wyroku NSA z 26 marca 2025 r., sygn. akt II GSK 2509/21 - istnienie związku przyczynowego pomiędzy uchybieniem procesowym stanowiącym przedmiot zarzutów skargi kasacyjnej, a wydanym w sprawie zaskarżonym orzeczeniem Sądu I instancji, który to związek przyczynowy jakkolwiek nie musi być realny, to jednak winien uzasadniać istnienie hipotetycznej możliwości odmiennego wyniku sprawy, co wymaga wykazania oraz uzasadnienia, że następstwa zarzucanych uchybień były na tyle istotne, że kształtowały lub współkształtowały treść kwestionowanego orzeczenia, a w sytuacji, gdyby do nich nie doszło wyrok Sądu I instancji byłby (mógłby być) inny. Innymi słowy – stosownie do treści wyroku NSA z 12 lutego 2025 r., sygn. akt III FSK 619/23 – wskazać należy, że wynikającym z art. 176 § 1 pkt 2 w zw. z art. 174 p.p.s.a. obowiązkiem strony wnoszącej skargę kasacyjną jest nie tylko wskazanie podstaw kasacyjnych, lecz również ich uzasadnienie, co w odniesieniu do zarzutu naruszenia przepisów postępowania powinno się wiązać z uprawdopodobnieniem istnienia istotnego wpływu zarzucanego naruszenia na wynik sprawy. Dla spełnienia tego wymogu nie wystarczy przytoczenie w petitum skargi kasacyjnej formuły o naruszeniu przepisów postępowania mającym wpływ na wynik sprawy, lecz konieczne jest wykazanie, który przepis postępowania został naruszony i w jaki sposób oraz wpływu zarzucanego naruszenia na wynik sprawy. Należy przez to rozumieć wykazanie istnienia związku przyczynowego pomiędzy uchybieniem procesowym, stanowiącym przedmiot zarzutu skargi kasacyjnej, a wydanym orzeczeniem sądu administracyjnego, który to związek przyczynowy mógł mieć "istotny" wpływ na wynik sprawy. Wnoszący skargę kasacyjną jest więc obowiązany uzasadnić wykazując, że następstwa zarzucanych uchybień były na tyle istotne, iż miały wpływ na treść kwestionowanego orzeczenia, ponieważ gdyby do tych uchybień nie doszło, wyrok sądu administracyjnego mógłby być inny. O skuteczności zarzutów, postawionych w oparciu o podstawę kasacyjną określoną w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., nie decyduje bowiem każde stwierdzone uchybienie przepisom postępowania, lecz tylko takie, które mogło mieć "istotny" wpływ na wynik sprawy.

Przede wszystkim – co istotne – to Sąd I instancji uchylił zaskarżone postanowienia, co oznacza, iż zachodzi – w ponownym postępowaniu – potrzeba dokonania pełnych ustaleń faktycznych i zastosowania adekwatnych norm prawa procesowego i materialnego, przy aktywnym udziale strony skarżącej. Jest zatem zrozumiałe, iż konstrukcja uzasadnienia Sądu I instancji musi odbiegać od wzorca, kiedy ten Sąd oddala skargę. Sądowi nie można w szczególności zarzucać "nierozpoznania sprawy w jej granicach, niedokonania oceny skuteczności rozliczenia dokonanych wpłat na poczet należności przedawnionych (...)" skoro właśnie między innymi ta kwestia legła u podstaw wydanego w sprawie wyroku. Gdyby istniały warunki do merytorycznej oceny skargi, także w zakresie jednoznacznej oceny zastosowania instytucji przedawnienia, to wtedy brak ustaleń w obszarze zakresu ujętego w cudzysłowie byłby skuteczny.

Na marginesie – wyprzedzająco – wskazać należy, że sam skarżący w zarzucie II.2 petitum skargi kasacyjnej podnosząc naruszenie § 24 cyt. rozporządzenia RM z dnia 21 września 2017 r. nie dostrzegł, że przepis ten liczy 9 jednostek redakcyjnych, w odniesieniu do których nastąpiła jego/ich błędna wykładnia; Sąd II instancji tego braku sanować nie może i samodzielnie zadecydować, który z przepisów został naruszony, a następnie wyznaczać sobie zakres sprawowanej kontroli.

Należy dostrzec, że nie budzi wątpliwości to, że w ramach ponownego rozpoznania sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych weźmie pod uwagę wytyczne Sądu I instancji zawarte w uzasadnieniu wyroku (stosownie do treści art. 141 § 4 p.p.s.a.). Jest zatem – zdaniem Sądu II instancji – prawidłowo ukazana ewolucja art. 61 w zw. z art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym i wynikające stąd skutki dla wydanego w sprawie rozstrzygnięcia.

Nie ulega wątpliwości, że skarżący kasacyjnie nie neguje treści wydanego w sprawie wyroku, a zatem jest rzeczą zrozumiałą, iż kwestie podnoszone w zarzutach o charakterze procesowym będzie mógł także prezentować w toku ponownie prowadzonego postępowania administracyjnego (tak na str. 15 uzasadnienia Sąd I instancji wskazał na istotne wątpliwości co do całościowego wyjaśnienia kwestii przedawnienia).

Dostrzec końcowo wypada, ze Sąd II instancji nie dostrzega wykazania w uzasadnieniu skargi kasacyjnej jaki związek upatruje skarżący w naruszeniu art. 134 § 1 i 2 p.p.s.a. i jaki to miało związek z wydanym w sprawie wyrokiem (naruszenie art. 176 § 1 pkt 2 w zw. z art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Biorąc pod uwagę to, że zarzut I.1 został oparty konstrukcyjnie na koniunkcji, to będzie zasługiwał na uwzględnienie gdy wszystkie składniki (w szczególności wskazane w skardze kasacyjnej normy prawne) zostaną właściwie wskazane, a ich naruszenie prawidłowo uargumentowane. Ten wymóg nie został spełniony w odniesieniu do art. 134 § 1 i 2 p.p.s.a., co pozwala uznać, iż tak wadliwie skonstruowany zarzut – już tylko z tej przyczyny – należy uznać za bezzasadny.

Zważywszy, że w sprawie konieczne jest dokonanie ustaleń faktycznych, przeto ocena kwestii naruszenia przepisów prawa materialnego jest przedwczesna. Dodatkowo wskazać trzeba, że zarzuty te dotyczą kwestii typowo procesowych (np. kwestia "ujawnienia majątku lub źródła dochodu zobowiązanego, przewyższających kwotę wydatków egzekucyjnych" –zarzut II.1.2; spełnienie przesłanki ujawnienia majątku (czy miało to miejsce w 2019 r., czy w 2023 r.) – zarzut II.1.3, a zatem nie mogą być rozważane w obrębie dotyczącym naruszenia prawa materialnego.

Z przyczyn formalnych – o czym była już wyżej mowa – nie poddaje się kontroli zarzut II.2.

Mając na uwadze powyższe oraz treść art. 184 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.