Dodatkowo skarżący zarzucił zaskarżonemu orzeczeniu na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:
– art. 31 zo ust. 1 – 11 w zw. z art. 15 zzzzn(2) ustawy o COVID-19 przez ich błędną interpretację, że doręczenie decyzji odmownej w zakresie wniosku o zwolnienie z opłaty składek (prawo do ulg w składkach) następuje także w trybie elektronicznym, a nie w oparciu o ogólną procedurę k.p.a. w trybie pisemnym (listownie.);
– art. 31 zo ust 1 – 11 w zw. z art. 15 zzzzzn(2) ustawy o COVID-19 przez pominiecie, że ZUS nie poinformował skarżącego o swoim uchybieniu w doręczeniu decyzji w terminie 30 dni i nie wyznaczył nowego terminu do czynności (z prawem złożenia odwołania od decyzji odmownej).
Skarżący kasacyjnie przedstawił w uzasadnieniu skargi kasacyjnej argumentację na poparcie powyższych zarzutów.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z 183 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej.
Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Według art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie został określony zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza zatem przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Omawiany przepis ogranicza wymogi, jakie musi spełniać uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną wyłącznie do, niemającej swojego odpowiednika w art. 141 § 4 p.p.s.a., oceny zarzutów skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny uzyskał fakultatywne uprawnienie do przedstawienia, zależnie od własnej oceny, wyłącznie motywów zawężonych do aspektów prawnych świadczących o braku usprawiedliwionych podstaw skargi kasacyjnej albo o zgodnym z prawem wyrokowaniu przez sąd pierwszej instancji mimo nieprawidłowego uzasadnienia.
Skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach kasacyjnych z art. 174 p.p.s.a. W takiej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny zasadniczo w pierwszej kolejności rozpoznaje podniesione w tej skardze zarzuty procesowe. Konieczność zachowania tej kolejności oceny zarzutów kasacyjnych wynika z tego, że prawidłowe odniesienie się do zarzutów związanych z naruszeniem prawa materialnego jest możliwe tylko w sytuacji, gdy w postępowaniu kasacyjnym zostanie stwierdzone, że stan faktyczny sprawy nie budzi wątpliwości albo, że nie został skutecznie zakwestionowany w skardze kasacyjnej.
Przechodząc do oceny zarzutów procesowych podniesionych w punkcie 1. petitum skargi kasacyjnej – mając w szczególności na uwadze sposób ich skonstruowania – Naczelny Sąd Administracyjny przypomina, że skarga kasacyjna jest wysoce sformalizowanym środkiem prawnym dla wzruszenia rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji. Skarga kasacyjna musi spełniać wszystkie ustawowe wymogi, a w szczególności formalnoprawne przewidziane w art. 176 w zw. z art. 174 p.p.s.a. Zgodnie z art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: naruszeniu prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1); naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2).
W myśl art. 176 p.p.s.a. skarga kasacyjna powinna przytoczyć podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie. Przez podstawę kasacyjną należy rozumieć konkretny przepis prawa, którego naruszenie przez sąd pierwszej instancji zarzuca skarga kasacyjna. W odniesieniu do przepisu, który nie stanowi jednej zamkniętej całości, a składa się z ustępów, punktów i innych jednostek redakcyjnych, wymóg skutecznie wniesionej skargi kasacyjnej jest spełniony wówczas, gdy wskazuje ona konkretny przepis naruszony przez sąd I instancji, z podaniem numeru artykułu, ustępu, punktu i ewentualnie innej jednostki redakcyjnej przepisu. Do zachowania formy skargi kasacyjnej nie wystarczy wymienienie podstaw skargi kasacyjnej, ale konieczne jest także uzasadnienie podniesionej podstawy skargi przez wskazanie, które przepisy ustawy zostały naruszone i na czym to naruszenie polegało oraz jaki mogło mieć wpływ na wynik sprawy. W przeciwnym razie ocena skargi kasacyjnej nie jest w ogóle możliwa.
Podkreślić należy, że Naczelny Sąd Administracyjny kontroluje wyrok sądu I instancji w zakresie oznaczonym skargą kasacyjną i nie jest uprawniony ani do zmiany, ani do uzupełniania tego zakresu. Zatem nie ma kompetencji dokonywania za wnoszącego skargę kasacyjną wyboru, który przepis prawa został naruszony i dlaczego. Stanowi to bowiem powinność autora skargi kasacyjnej, który jest profesjonalnym pełnomocnikiem strony. Należy bowiem podkreślić, że przy sporządzaniu skargi kasacyjnej wprowadzono tzw. przymus adwokacki (art. 175 § 1 p.p.s.a.), aby nadać temu środkowi odwoławczemu charakter pisma o wysokim stopniu sformalizowania, gdy chodzi o wymogi dotyczące podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia jako istotnych elementów konstrukcji skargi kasacyjnej.
We wniesionej skardze kasacyjnej jej autor, w pkt 1. petitum skargi kasacyjnej, zarzucił Sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 145 § 1 pkt 3 i § 2 p.p.s.a. przez ich niezastosowanie, a jednocześnie bezzasadne zastosowanie art. 151 p.p.s.a. Do wskazanych przepisów dowiązano zarzuty naruszenia art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a, art. 10 § 1 k.p.a., art. 14 k.p.a., art. 39(1) § 1d k.p.a., art. 7a k.p.a., art. 10 i art. 79a k.p.a. w zw. z art. 15 zzzzzn(2), art. 12 w zw. z art. 35 k.p.a., art. 39 i art. 40 k.p.a. oraz art. 8 k.p.a.
Odnosząc się do tak postawionego zarzutu, wskazania wymaga, że zostały nieprawidłowo skonstruowane. Zauważyć należy, że art. 14 k.p.a. składa się z 6 paragrafów, przy czym jeden (pierwszy) został uchylony, art. 39(1) § 1d k.p.a. nie istnieje, natomiast art. 39(1) k.p.a. składa się z 2 punktów. Na art. 7a k.p.a. składają się 2 paragrafy i 2 punkty, art. 10 k.p.a. to 3 paragrafy, zaś art. 79a k.p.a. składa się z 2 paragrafów. W przypadku art. 12, art. 35 k.p.a., art. 39 i art. 40 k.p.a. składają się one odpowiednio z 2, 5, 4, i 5 paragrafów, przy czym w art. 39 k.p.a. są jeszcze 4 punkty. Z kolei art. 15 zzzzzn(2) składa się z 3 ustępów przy czym ust. 1 z 6 kolejnych punktów. Wskazane normy podzielone są na jednostki redakcyjne, które w pkt 1. petitum skargi kasacyjnej nie zostały przez autora skargi kasacyjnej dookreślone – powyższe wyklucza zaś możliwość oceny zarzutu. Brak precyzyjnego określenia naruszonego przepisu nie pozwala stwierdzić, która z tych jednostek redakcyjnych tekstu prawnego jest zdaniem autorki skargi kasacyjnej naruszona przez sąd I instancji. W związku z tym podzielić należy prezentowane w judykaturze stanowisko, wedle którego w odniesieniu do przepisu, który nie stanowi jednej zamkniętej całości, a składa się z paragrafów, ustępów, punktów i innych jednostek redakcyjnych, wymóg skutecznie wniesionej skargi kasacyjnej jest spełniony wówczas, gdy wskazuje ona konkretny przepis naruszony przez sąd pierwszej instancji, z podaniem konkretnej jednostki redakcyjnej przepisu (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 2 kwietnia 2014 r. sygn. akt I OSK 614/13, LEX nr 1574678; 14 marca 2013 r. sygn. akt I OSK 1799/12, LEX nr 1295809). Również w tym przypadku Naczelny Sąd Administracyjny nie może zastąpić strony w precyzowaniu stawianych zarzutów, a zatem zarzut ten nie mógł odnieść oczekiwanego przez stronę skutku. Wobec związania Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej, prawidłowe (tzn. jasne i nie budzące wątpliwości) sformułowanie zarzutów kasacyjnych jest warunkiem niezbędnym dla uznania, że zarzut jest usprawiedliwiony.
Podkreślić należy, że zgodnie ze stanowiskiem przyjętym w uchwale pełnego składu NSA z 26 października 2009 r. sygn. I OPS 10/09, "Przytoczenie podstaw kasacyjnych, rozumiane jako wskazanie przepisów, które – zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną – zostały naruszone przez wojewódzki sąd administracyjny, nakłada na Naczelny Sąd Administracyjny (...) obowiązek odniesienia się do wszystkich zarzutów przytoczonych w podstawach kasacyjnych". Naczelny Sąd Administracyjny tylko wtedy może uczynić zadość temu obowiązkowi, gdy wnoszący skargę kasacyjną poprawnie określi, jakie przepisy jego zdaniem naruszył wojewódzki sąd administracyjny i na czym owo naruszenie polegało. Dlatego też zarzuty zawarte w omawianym punkcie skargi kasacyjnej są nieskuteczne.
Z kolei skarżący, stawiając zarzut naruszenia przez sąd I instancji art. 6 i art. 7 k.p.a. przez ich pominiecie i nie uwzględnienie, że organ administracyjny dokonał ich naruszenia, a także art. 8 k.p.a. przez naruszenie zasady zaufania obywatela do organu publicznego, kasator w ogóle nie uzasadnił na czym konkretnie polegało naruszenie każdego ze wskazanych przepisów k.p.a. wbrew wymogowi z art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Już samo to nie pozwala uznać ich zasadności. Należy tylko ogólnie wskazać, że wynikająca z art. 8 zasada działania organów w sposób budzący zaufanie uczestników postępowania do władzy publicznej nie są naruszone przez to, że strona nie zgadza się z kierowaną do niej decyzją, czy zawartą w niej argumentacją.
Odnosząc się do zarzutu zgłoszonego w pkt 3. petitum skargi kasacyjnej stwierdzić trzeba, że przepis art. 33 § 2 pkt 6 u.p.e.a. składa się z mniejszych jednostek redakcyjnych t.j. liter a), b) i c), których autor skargi kasacyjnej nie wskazuje, zatem podobnie jak powyżej zarzut ten nie mógł odnieść oczekiwanego przez stronę skutku.
Przepis art. 77 § 1 k.p.a. nakłada na organ administracji obowiązek zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Oznacza to, że organ administracyjny prowadzący postępowanie jest obowiązany z urzędu przeprowadzić dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy oraz podjąć wszelkie starania niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako niezbędnego warunku wydania decyzji zgodnej z prawem. Zarzut dowolności wykluczają dopiero ustalenia dokonane w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i ocenionego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.
Skuteczne zarzucenie naruszenia przepisu art. 80 k.p.a. wymaga wykazania, że uchybiono zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego. Jedynie to, bowiem może być przeciwstawione uprawnieniu do dokonywania swobodnej oceny dowodów. Nie jest natomiast wystarczające przekonanie o innej niż przyjęta doniosłości poszczególnych dowodów i ich odmiennej ocenie. Dokonana ocena materiału dowodowego może być, bowiem skutecznie podważona tylko w przypadku, gdy brak jest logiki w wiązaniu wniosków z zebranymi dowodami, lub gdy rozumowanie wykracza poza reguły logiki albo, wbrew zasadom doświadczenia życiowego, nie uwzględnia związku przyczynowo - skutkowego. Taka sytuacja nie ma jednak miejsca w niniejszej sprawie.
NSA nie znalazł również podstaw do uwzględnienia zarzutu naruszenia art. 34 § 2 pkt 1 u.p.e.a. przez nieuwzględnienie zarzutu przez sąd, że organ wadliwie go zastosował, a pominięcie niezastosowania przez organ art. 34 § 2 pkt 2 w art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a. – przez nieumorzenie w całości postępowań egzekucyjnych w skutek uwzględnianie w całości zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym, co powinno skutkować uznaniem przez sąd niedopuszczalnością wszczęcia egzekucji w niniejszej sprawie.
Za niezasadne należało również uznać pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej, tj. zarzuty naruszenia przepisów postępowania sformułowane w pkt 1. tiret 2 i pkt 2 petitum skargi kasacyjnej, a także zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego tiret 1 i 2. Zarzuty te bowiem wykraczają poza granice sprawy.
Zgodnie z treścią art. 134 p.p.s.a. sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Jakkolwiek z przywołanego przepisu wynika, że sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, to jednak związany jest granicami danej sprawy, albowiem ustawodawca wprost stanowi, że "sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy". Oznacza to, że sąd nie może uczynić przedmiotem kontroli zgodności z prawem, innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę. Przywołany przepis wyraźnie i jednoznacznie determinuje bowiem zakres kognicji sądu administracyjnego. Sąd rozstrzyga bowiem w granicach sprawy, którą jest sprawa zakończona zaskarżonym aktem, co prowadzi do wniosku, że tym samym wyznacza on przedmiot postępowania sądowoadministracyjnego oraz jego ramy.
Skarżący kasacyjnie zdaje się bowiem nie dostrzegać, że przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej przez sąd I instancji uczyniono postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 16 marca 2021 r. w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. Niniejsza sprawa nie dotyczy zatem w żadnej mierze: ani prawidłowości decyzji z 15 czerwca 2020 r., którą organ odmówił skarżącemu prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za okres marzec-maj 2020 r., jak również nie dotyczy postępowania w sprawie rozłożenia na raty zadłużenia z tytułu nieuregulowanych składek.
Mając na uwadze powyższe brak było usprawiedliwionych podstaw do uwzględnienia zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej, dlatego Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.