Sąd I instancji wskazał, że Prezes PGW WP nie uznał za uzasadnione okoliczności przemawiające za zmianą dotychczasowej taryfy we wnioskowanym zakresie: wzrostu kosztów wynagrodzeń związany ze zmianą wysokości płacy minimalnej, kosztów inwestycji wynikających z wieloletniego planu rozwoju i modernizacji urządzeń wodociągowych i urządzeń kanalizacyjnych, kosztów strat wody, wzrostu cen materiałów wodociągowych, kosztów związanych z utrzymaniem sieci hydrantowej. Zasadnie stwierdził, że nie stanowią one okoliczności nieprzewidywanych w trakcie określania aktualnej taryfy, której okres obowiązywania miałby ulec skróceniu zgodnie z wnioskiem skarżącego. Wskazano wyraźnie, że mogące mieć miejsce w okresie obowiązywania taryfy przyrost miesięcznego wynagrodzenia, uzasadnione zmiany wielkości wynagrodzenia uwzględniane są na etapie konstruowania taryfy (§ 8 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia taryfowego). Podobnie przedstawia się kwestia kosztów inwestycji wynikających z wieloletniego planu rozwoju i modernizacji urządzeń wodociągowych i urządzeń kanalizacyjnych - inwestycje ujęte w tymże planie oraz ich realizacja uwzględniane są na etapie projektowania taryfy (§ 7 ust. 1 pkt 2 oraz § 15 ust. 3 rozporządzenia taryfowego). Podkreślono, że wskazany plan zgodnie z art. 24b ust. 6 pkt 2 u.z.z.w.z.o.ś. stanowi załącznik do uzasadnienia składanego wraz z wnioskiem taryfowym. Odnośnie wzrostu kosztów materiałów wodociągowych wskazano wyraźnie, że powyższe uwzględnia się przy konstruowaniu taryfy (§ 8 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia taryfowego). Z kolei utrzymanie w sprawności sieci hydrantowej wiąże się z czynnościami cyklicznymi szacunkowo przewidywalnymi na etapie konstruowania taryfy.
W ocenie WSA w Warszawie, wbrew stanowisku skargi, brak było przy tym podstaw, aby organy obu instancji na podstawie art. 24c ust. 3 u.z.z.w.z.o.ś. nałożyły w toku postępowania na skarżącego obowiązek przedłożenia we wskazanym terminie poprawionego projektu taryfy wskazując elementy projektu taryfy lub uzasadnienia wymagające poprawienia. Stosownie do art. 24j ust. 1 u.z.z.w.z.o.ś. w postępowaniu prowadzonym w niniejszej sprawie przepisy art. 24b-24e i art. 24f ust. 1 u.z.z.w.z.o.ś. (a więc również wskazany art. 24c ust. 3 u.z.z.w.z.o.ś.) stosuje się odpowiednio. Stosowanie "odpowiednio" przepisów oznacza, że niektóre przepisy stosuje się bezpośrednio, niektóre modyfikuje się, zaś jeszcze innych nie stosuje się wcale.
Mając na uwadze powyższe sąd I instancji stwierdził, że gdyby wolą ustawodawcy było zawarcie w decyzji odmawiającej skrócenia okresu obowiązywania taryfy obowiązków, o których wspomina skarżący, przepis art. 24j ust. 2 wymagałby stosowania odpowiednich przepisów "wprost". Trudno natomiast w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 24i u.z.z.w.z.o.ś. nałożyć na wnioskodawcę przedmiotowe obowiązki w sytuacji, w której wniosek o skrócenie taryfy jest fakultatywnym działaniem przedsiębiorstwa. W przypadku, gdy organ w postępowaniu o skrócenie okresu obowiązywania taryfy i zatwierdzenia nowej nie dostrzega przesłanek takiego rozstrzygnięcia, wówczas odmawia wnioskowanej modyfikacji. Z treści art. 24j ust. 1 u.z.z.w.z.o.ś. wynika wyraźnie, że przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne w trakcie obowiązywania dotychczasowej taryfy może złożyć do organu regulacyjnego wniosek o skrócenie okresu obowiązywania tej taryfy wraz z projektem nowej taryfy oraz uzasadnieniem. Tym samym to w kompetencji przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego leży to czy będzie ono wnosiło o skrócenie okresu obowiązywania aktualnej taryfy i przedłożenie do zatwierdzenia określonego przezeń projektu nowej taryfy. Organ regulacyjny ani Prezes PGW WP jako organ odwoławczy nie może jednak w tym trybie obligować przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego do modyfikacji jego wniosku czy zobowiązywać do jego ponowienia w zmodyfikowanej formie.
W skardze kasacyjnej Z. w O. zaskarżył powyższy wyrok w całości wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia WSA w Warszawie oraz o zasądzenie od organu na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.
Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie przepisów prawa materialnego przez ich błędną wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie, tj.
1) art. 24j u.z.z.w.z.o.ś. poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na nieuprawnionym przyjęciu, że pojęcie "uzasadnionego przypadku" odpowiada pojęciu "szczególnego" czy "wyjątkowego" przypadku;
2) art. 24c ust. 3 u.z.z.w.z.o.ś. poprzez uznanie, że w okolicznościach niniejszej sprawy brak jest obowiązku zastosowania tego przepisu, a tym samym jego niewłaściwe zastosowanie.
Argumentację na poparcie zarzutów sformułowanych w petitum skargi kasacyjnej przedstawiono w jej uzasadnieniu.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie w całości oraz o zasądzenie na rzecz organu od strony skarżącej zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna jest niezasadna i dlatego podlega oddaleniu.
Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) - dalej: "p.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W analizowanej sprawie przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego, wyliczone enumeratywnie w art. 183 § 2 p.p.s.a., nie występują. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te wyznaczają sformułowane w skardze kasacyjnej skierowane przeciwko rozstrzygnięciu sądu I instancji zarzuty.
Jak wynika z art. 193 p.p.s.a. (zdanie drugie), uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Wskazana regulacja - będąca przepisem szczególnym - modyfikuje normę zawartą w art. 141 § 4 p.p.s.a., stosowanym odpowiednio w związku z art. 193 (zdanie pierwsze) p.p.s.a., w ten sposób, że pozwala Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu ograniczyć się do oceny zarzutów skargi kasacyjnej, umożliwiając tym samym pominięcie tych elementów uzasadnienia wyroku, które nie są niezbędne dla wyjaśnienia istoty rozstrzygnięcia NSA.
Jak stanowi art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na zarzucie : naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1), bądź naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). Zgodnie z art. 176 p.p.s.a. skarga kasacyjna powinna zawierać przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Przez przytoczenie podstaw kasacyjnych należy rozumieć dokładne wskazanie oraz określenie tych przepisów prawa, które zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną zostały naruszone przez sąd wydający zaskarżone orzeczenie. Uzasadnienie skargi kasacyjnej powinno zaś zawierać rozwinięcie zarzutów kasacyjnych.
Podnosząc zarzut błędnej wykładni określonych przepisów prawa skarżący powinien wskazać, na czym polega błędne rozumienie tych przepisów przez sąd I instancji i jaka, jego zdaniem, powinna być ich prawidłowa wykładnia.
Naruszenie prawa materialnego w postaci jego niewłaściwego zastosowania oznacza błąd subsumpcji, polegający na wadliwym uznaniu, że ustalony w sprawie konkretny stan faktyczny odpowiada, bądź nie odpowiada abstrakcyjnemu stanowi faktycznemu określonemu w hipotezie określonej normy prawnej. Polega ono zatem na nieprawidłowej ocenie przez sąd I instancji zastosowania prawa materialnego przez organ administracji.
Przechodząc do oceny sformułowanych w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia prawa materialnego po pierwsze wskazać należy, że są one obarczone wadą formalną. Skarga kasacyjna będąc sformalizowanym środkiem prawnym dla skuteczności wymaga nie tylko wskazania naruszonych przepisów prawa materialnego, ale także ich połączenia ze stosownymi przepisami p.p.s.a., bowiem sąd I instancji nie stosuje prawa materialnego, ale kontroluje jego stosowanie przez organy. Zatem przy zarzucie z art. 174 pkt 1 p.p.s.a. należy powoływać jako podstawę skargi kasacyjnej art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w związku z właściwymi przepisami materialnymi. Ten brak skargi kasacyjnej nie czyni zarzutów formalnie nieskutecznymi, ale jest błędem, który nie powinien pojawiać się w skardze kasacyjnej.
Zarzucony sądowi I instancji błąd wykładni polega na wadliwym zrekonstruowaniu normy prawnej z przepisu prawa, wyrażający się w mylnym zrozumieniu przez sąd jego treści, a więc wadliwym ustaleniu wpisanego w ten przepis sensu normatywnego. Zarzut wadliwej wykładni art. 24j u.z.z.w.z.o.ś. został nieprawidłowo sformułowany, a ponadto jest merytorycznie nietrafny. Podkreślić należy, że przywołany w zarzucie kasacyjnym przepis zawiera mniejsze jednostki redakcyjne, a zatem autor skargi kasacyjnej powinien wskazać, która z tych jednostek redakcyjnych została naruszona. W uzasadnieniu powyższego zarzutu kasator cytuje treść ust. 1 przywołanego przepisu i wskazuje na błędy dotyczące jego nieprawidłowej wykładni co pozwoliło NSA na dokonanie jego merytorycznej kontroli.
Zgodnie z art. 24j. ust. 1. u.z.z.w.z.o.ś. w uzasadnionych przypadkach, w szczególności jeżeli wynika to z udokumentowanych zmian warunków ekonomicznych oraz wielkości usług i warunków ich świadczenia, przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne w trakcie obowiązywania dotychczasowej taryfy może złożyć do organu regulacyjnego wniosek o skrócenie okresu obowiązywania tej taryfy wraz z projektem nowej taryfy oraz uzasadnieniem, jednak nie później niż przed rozpoczęciem biegu terminu 120 dni od planowanego dnia wejścia w życie nowej taryfy. Przepisy art. 24b-24e i art. 24f ust. 1 stosuje się odpowiednio.
W ocenie NSA w kontrolowanym wyroku sąd I instancji prawidłowo wyłożył treść tego przepisu trafnie wskazując, że "uzasadniony przypadek" to nie tylko taki który faktycznie istnieje bowiem został przez przedsiębiorstwo wodnokanalizacyjne wykazany, ale taki, którego znaczenie usprawiedliwia skrócenie obowiązywania dotychczasowej taryfy w celu zatwierdzenia w jej miejsce taryfy nowej, w kontekście zasady ochrony interesów odbiorców usług i przy uwzględnieniu optymalizacji kosztów. Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej dokonując wykładni spornego pojęcia "uzasadnionego przypadku" sąd I instancji nie utożsamił go z pojęciem szczególnego czy wyjątkowego przypadku. Odwołując się do wykładni językowej WSA wskazał, że uzasadniony to oparty na obiektywnych racjach, podstawach, słuszny, usprawiedliwiony. Zasadnie zauważył także, że uregulowany w nim wyjątek winien być interpretowany w sposób ścisły. Sąd I instancji jedynie dokonując oceny okoliczności, które, zdaniem z., miały przemawiać za konicznością skrócenia okresu obowiązywania dotychczasowej taryfy wskazał, że większość wskazywanych jako uzasadniających zmianę okoliczności nie stanowi okoliczności nieprzewidywalnych i było albo winno być uwzględnianych przy konstruowaniu obowiązującej taryfy. Prawidłowości powyższej oceny skarżący kasacyjnie nie podważył zarzutami naruszenia przepisów postępowania, a zatem uznać należy ją za prawidłową i wiążącą w sprawie. Wobec powyższego sformułowany w ocenianej skardze kasacyjnej zarzut błędnej wykładni art. 24j. ust. 1. u.z.z.w.z.o.ś. uznać należy za niezasadny.
Z kolei zarzucony sądowi I instancji błąd subsumpcji miał w kontrolowanej sprawie polegać na przyjęciu przez ten sąd błędnej oceny zastosowania, a raczej braku zastosowania przez organ administracji przepisu prawa materialnego - art. 24c ust. 3 u.z.z.w.z.o.ś. w stanie faktycznym kontrolowanej sprawy. Wbrew poglądowi skarżącego kasacyjnie sąd I instancji prawidłowo uznał, że przepis ten nie miał zastosowania w sprawie .
Ze stanu faktycznego sprawy wynika, że organy obu instancji uznały, a ocenę tę zaakceptował sąd I instancji, że w tym postępowaniu nie zachodzi uzasadniony przypadek o którym mowa w art. 24j ust. 1 u.z.z.w.z.o.ś pozwalający na skrócenie okresu obowiązywania aktualnej taryfy dla zbiorowego zaopatrzenia w wodę, a zatem brak było podstaw do odpowiedniego stosowania art. 24c ust. 3 u.z.z.w.z.o.ś. Trafnie sąd I instancji zwrócił uwagę, że postępowanie w przedmiocie skrócenia okresu obowiązywania dotychczasowej taryfy i w efekcie zastąpienia jej nową taryfą prowadzone w oparciu o art. 24j ust. 1 u.z.z.w.z.o.ś. jest postępowaniem dwuetapowym. W pierwszym etapie organ regulacyjny ustala, czy okoliczności podnoszone przez wnioskodawcę rzeczywiście stanowią o zajściu "uzasadnionego przypadku" stanowiącego o możliwości skrócenia okresu obowiązywania aktualnej taryfy i zatwierdzenia w jej miejsce nowej. Pozytywna ocena tego etapu postępowania umożliwia dopiero przejście do kontroli zaproponowanej przez wnioskodawcę nowej taryfy z wykorzystaniem odpowiednio stosowanych art. 24b-24e i art. 24f ust. 1 u.z.z.w.z.o.ś., w tym podjęcia czynności, o których mowa w art. 24c ust. 1 u.z.z.w.o.ś. Bez tej oceny wstępnej (w zakresie skrócenia) nowy wniosek taryfowy nie może być zatwierdzony - bez względu na to, czy wynik jego oceny i analizy byłby pozytywny czy negatywny.
Zarzut niewłaściwego zastosowania art. 24c ust. 3 u.z.z.w.z.o.ś., wobec niepodważenia ustaleń faktycznych i ich oceny dokonanej przez sąd I instancji co do niezaistnienia przesłanek umożliwiających przejście postępowania prowadzonego przed organami w drugą fazę wobec nie stwierdzenia podstaw do skrócenia okresu obowiązywania dotychczasowej taryfy dla zaopatrzenia w wodę, uznać należało zatem za nieskuteczny. Zgodnie z ugruntowanym w orzecznictwie sądów administracyjnych stanowiskiem, błędne zastosowanie (niezastosowanie) przepisów materialnoprawnych zasadniczo pozostaje w ścisłym związku z ustaleniami stanu faktycznego sprawy i może być wykazane pod warunkiem wcześniejszego obalenia tych ustaleń czy też dowiedzenia ich wadliwości (np. wyroki NSA z 5.09.2014 r. sygn. akt I OSK 1119/13; z 15.06.2021 r. sygn. akt III OSK 181/21). Tym samym bez uprzedniego podważenia prawidłowości poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych twierdzenia skargi wskazujące na wadliwe niezastosowanie powołanego przepisu nie znajdują uzasadnionych podstaw. W istocie bowiem nie wiadomo z czego strona skarżąca kasacyjnie wywodzi błędne zastosowanie powyższej regulacji prawnej. Jej stanowisko w tym zakresie ogranicza się w rzeczywistości do prostego zaprzeczenia ocenie zaprezentowanej przez sąd, co do ustalonego w sprawie stanu faktycznego polegającego na nieprzejściu postępowania toczącego się przed organami w fazę skutkującą możliwością odpowiedniego zastosowania art. 24c ust. 3 u. u.z.z.w.z.o.ś.
Wobec tego, że żaden z zarzutów sformułowanych w ocenianej skardze kasacyjnej nie okazał się zasadny Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. skargę tę oddalił.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. i § 14 ust. 1 pkt 2 lit. c w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r. poz. 1935).