Uzasadnienie
Wyrokiem z 23 marca 2022 r., sygn. I SA/Kr 22/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie (dalej WSA w Krakowie) po rozpoznaniu sprawy ze skargi A. R. (dalej zwanego skarżącym lub wnioskodawcą) na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS), z dnia [...] października 2021 r., nr: [...] , w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek, oddalił skargę.
W stanie faktycznym sprawy ZUS, decyzją z dnia [...] czerwca 2021 r., nr [...] , odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek w części finansowanej przez ubezpieczonych w kwocie 4 352,39 zł oraz ubezpieczonych będących równocześnie płatnikiem składek w kwocie 3 155,13 zł, uznając, że nie wystąpiła żadna z przesłanek uznania należności za całkowicie nieściągalne, w myśl art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 423 ze zm., dalej "u.s.u.s."), a ponadto wnioskodawca nie wykazał, zgodnie z zapisem art. 28 ust 3a ww. ustawy, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego, jak również że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń, czy też że stan zdrowotny lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy podniesiono zarzut przedawnienia należności z tytułu składek, nadto wnioskodawca podał, iż jest osobą chorą, ponieważ w 2007 r. uległ wypadkowi, w wyniku, którego doznał złamania kręgosłupa. Poddany był operacjom, przez rok nie chodził i od tego czasu musi się poddawać stałej rehabilitacji. Po wypadku ma liczne dolegliwości i leczy się, wobec czego nie ma obecnie możliwości zarobkowych, a jedyny jego dochód to świadczenie rentowe, które otrzymuje z ZUS. Z tego świadczenia opłaca alimenty na dziecko w kwocie 500,00 zł miesięcznie, a po ściągnięciu należności z tytułu składek i odsetek pozostaje niewielka kwota na utrzymanie. Wszystkie dokumenty z przebiegu leczenia, wniosku rentowego i decyzji rentowej znajdują się w posiadaniu organu rentowego.
ZUS decyzją z dnia [...] października 2021 r. utrzymał w. mocy swoją wcześniejszą decyzję.
Według organu kwestia przedawnienia wobec zarzutu niepoprawnego kierowania do zobowiązanego tytułów wykonawczych wyjaśniono w postanowieniu ZUS wydanym w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego z 18 stycznia 2021 r., oraz w postanowieniu Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie o utrzymaniu w mocy ww. postanowienia z [...] marca 2021 r. Postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek nie jest postępowaniem dotyczącym istnienia czy wymiaru składek i określenia wysokości wskazanego obowiązku. Istnienie obowiązku to postępowanie odrębne z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, podlegające kontroli sądu powszechnego.
W zakresie przesłanek umorzenia składek organ wziął pod uwagę sytuację majątkową i osobistą wnioskodawcy, który pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy w związku z wypadkiem przy pracy w wysokości 1 262,70 zł brutto, z której dokonywane są potrącenia na rzecz należności z tytułu składek w kwocie 159,99 zł i wypłacana jest kwota 914,07 zł. Jest właścicielem (na zasadzie wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej) gruntów ornych położonych w Krakowie, jest właścicielem (na zasadzie wspólności majątkowej małżeńskiej) 1/12 części nieruchomości gruntowej o powierzchni 503 m2 położonej w Krakowie.
ZUS zauważył, że nie wyczerpał okresu dochodzenia należności, nie stwierdzono braku możliwości przeniesienia odpowiedzialności za zobowiązania na następców prawnych, na obecną chwilę nie został stwierdzony również brak możliwości dochodzenia egzekucyjnego przez uprawnione w tym zakresie organy egzekucyjne. Naczelnik urzędu skarbowego, ani komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można by prowadzić egzekucję. W ramach prowadzonego postępowania dokonano zajęcia świadczenia. Nie można zatem stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ wnioskodawca pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy w związku z wypadkiem przy pracy w wysokości 1 262,70 zł brutto, z której dokonywane są potrącenia. W ciągu ostatnich 6 miesięcy wyegzekwowano około 800 zł.
Zarówno w toku postępowania pomimo wezwania nie przedłożono aktualnego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym. W aktach znajduje się oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym z 10 marca 2020 r., złożone w toku postępowania o rozłożenie na raty należności z tytułu składek. Jednak z uwagi na datę jego wypełnienia, zdaniem organu, że nie obrazuje ono aktualnej sytuacji. Z uwagi na brak jakiejkolwiek innej dokumentacji ZUS opierać się musiał na tym oświadczeniu. Z informacji zawartych w systemie informatycznym ZUS, wynika, że od 26 lipca 1986 r. wnioskodawca jest żonaty, a jego małżonka pobiera świadczenie emerytalne oraz jest zgłoszona do ubezpieczeń jako pracownik wykonujący pracę na podstawie umowy o pracę w wymiarze czasu pracy ½ etatu. W RON z 2020 r. wnioskodawca oświadczył, że sprawa podziału majątku jest w Sądzie. Z ustaleń ZUS wynika, że syn skarżącego (23 lata), pracuje na podstawie umowy o pracę w wymiarze czasu pracy ¼ etatu.
W RON z 2020 r. podano, że wnioskodawca nie ponosi miesięcznych opłat, ani opłat eksploatacyjnych. Opłaca jedynie koszty związane z leczeniem - miesięcznie 100,00 zł. ZUS nie ma zatem wiedzy czy i jakie obecnie koszty ponosi. Jednak zobowiązany nie udowodnił, że ma zaległości w opłacaniu miesięcznych opłat - nie przedłożył żadnych upomnień, ani wezwań do zapłaty. Minimum socjalne dla jednoosobowego gospodarstwa emeryckiego ustalone przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych za I kwartał 2021 r. zostało ustalone na kwotę 1 282,74 zł. Zatem dochód skarżącego jest niższy od ww. kwoty minimum socjalnego, jednak jest już wyższy od kwoty minimum egzystencji również ustalonej przez IPiSS, które za 2020 r. zostało ustalone dla jednoosobowego gospodarstwa emeryckiego na kwotę 609,65 zł.
Z uwagi na fakt, że wnioskodawca nie przedłożył żadnej dokumentacji w sprawie, uniemożliwił on dokonanie rzetelnej analizy swojej sytuacji finansowej i życiowej. Ciężar wykazania istotnych, okoliczności pozwalających na ocenę zaistnienia którejś z przesłanek z § 3 rozporządzenia spoczywa na osobie, która ubiega się o umorzenie należności z tytułu składek. Brak pełnej informacji na temat ponoszonych wydatków na utrzymanie wnioskodawcy uniemożliwia przeprowadzenie rzetelnej analizy i stwierdzenie występowania bądź braku okoliczności określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365, dalej zwanym rozporządzeniem). Trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę długów, musi zostać udowodniona i mieć charakter trwały, a więc występować w dłuższym okresie czasu.
WSA w Krakowie, po rozpoznaniu skargi wnioskodawcy na decyzję ZUS, oddalił przedmiotową skargę.
Sąd uznał, że dochodzone w drodze egzekucji należności publicznoprawne, nie uległy przedawnieniu. Podzielił należy ocenę organu, że zastosowanie znalazł w sprawie art. 24 ust. 4 u.s.u.s. (w brzmieniu obowiązującym od stycznia 2012r.), wedle którego należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały one się wymagalne.
Z akt postępowania egzekucyjnego wprost wynika, iż zobowiązanie na dzień wystawienia tytułów wykonawczych nie uległo przedawnieniu, gdyż wobec treści art. 24 ust 5f bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia przez Zakład postępowania w sprawie wydania decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna. Uprawnione jest zatem stanowisko, że bieg terminu przedawnienia należności składkowych uległ zawieszeniu poczynając od daty odbioru postanowienia o wszczęciu postępowania w sprawie określenia wysokości zadłużenia z tytułu składek , tj. od 3 02.2017 r. do dnia uprawomocnienia się decyzji tj. [...] .05.2017 r. Ponadto wobec wszczęcia w dniu [...] .05.2017 r. postepowania egzekucyjnego przerwa w biegu terminu przedawnienia trawa nadal. Nie może odnieść skutku zarzut dotyczący niepoprawnego kierowania do zobowiązanego tytułów wykonawczych, co wyjaśniono już uprzednio w ostatecznym postanowieniu Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z [...] marca 2021 r. Z brzmienia art. 42 K.p.a. wynika, że ustawodawca nie ustalił wiążącej organ prowadzący postępowanie administracyjne kolejności miejsc, w której doręczenie może nastąpić. Uznać zatem należy, że wybór sposobu doręczenia należy co do zasady do organu administracji publicznej, przed którym toczy się sprawa, przy czym kierując się wytycznymi art. 12 § 1 K.p.a. i art. 8 K.p.a. organy powinny dążyć do tego, aby doręczenie było szybkie i skuteczne. Przy doręczaniu pism osobom fizycznym zasadą jednak jest, wynikająca z art. 42 § 1 K.p.a. powinność doręczania pism osobom fizycznym w ich mieszkaniu lub miejscu pracy. Rozwiązanie uregulowane w art. 42 § 2 i 3 K.p.a. stanowi tryb dodatkowy. Co do zasady z treści art. 42 K.p.a. nie wynika, aby adresat nie mógł z własnej woli zgodzić się na przyjęcie pisma w trybie dodatkowym, tj. w okolicznościach wymienionych w § 2 lub 3. Jednocześnie nie można przyjąć, że takie uprawnienie stwarza obowiązek doręczania korespondencji w ten sposób w każdym przypadku, gdy strona zgłosi tego rodzaju żądanie.