Wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 2026, sygn. I GSK 203/25

Sygnatura: I GSK 203/25
Data orzeczenia: 23 kwietnia 2026
Sąd: Naczelny Sąd Administracyjny (NSA)
Status: Prawomocne
Podatnik: os. fizyczna

Streszczenie

Sprawa dotyczy B. K., osoby fizycznej będącej właścicielką nieruchomości obciążonej hipoteką na zabezpieczenie zobowiązań składkowych zmarłego B. K. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) decyzją z 6 czerwca 2024 r. odmówił umorzenia należności z tytułu składek za okresy: 8-12/2013, 6-9/2014, 2/2015-8/2016, 10/2016-1/2017, 3-4/2017, 7/2017, 9/2017-6/2018 oraz składki z 2023 r. Organ argumentował, że należności są zabezpieczone hipoteką, co zgodnie z art. 24 ust. 5 ustawy…

o systemie ubezpieczeń społecznych (u.s.u.s.) wyłącza przedawnienie, a składki z 2023 r. nie są jeszcze przedawnione. ZUS oparł się na danych statystycznych, nie analizując indywidualnej sytuacji finansowej skarżącej. Pytanie podatnika (B. K.) dotyczyło zasadności odmowy umorzenia należności składkowych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego podniosła, że organ nie uwzględnił jej rzeczywistej sytuacji finansowej, w której systematyczne wydatki zrównują się z dochodem, oraz nie wyjaśnił kwestii przedawnienia należności, pomimo że część z nich mogła ulec przedawnieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z 15 października 2024 r. (sygn. I SA/Bd 514/24) uchylił decyzję ZUS, uznając naruszenie przepisów postępowania (art. 7, 11, 77 § 1, 80, 107 § 3 k.p.a.) oraz brak wyczerpującej analizy przedawnienia i sytuacji finansowej skarżącej. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną ZUS, podtrzymując wyrok WSA. NSA stwierdził, że organ nie wykazał całkowitej nieściągalności ani nie uzasadnił braku przedawnienia w sposób wymagany prawem.

jeszcze 144 słowa

Pełne streszczenie po zalogowaniu

Streszczenie AI to nasza wartość dodana — zaloguj się lub załóż konto, aby zobaczyć pełną analizę.

Zaloguj się Wypróbuj za darmo

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Wegner (spr.) Sędzia NSA Henryk Wach Sędzia del. WSA Marek Krawczak po rozpoznaniu w dniu 23 kwietnia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 15 października 2024 r. sygn. akt I SA/Bd 514/24 w sprawie ze skargi B. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 6 czerwca 2024 r. nr UP-402/2024 w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z 15 października 2024 r., sygn. akt I SA/Bd 514/24 uchylił zaskarżoną przez B. K. decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 6 czerwca 2024 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek.

Od wskazanego powyżej wyroku Sądu pierwszej instancji organ złożył skargę kasacyjną, zaskarżając wyrok w całości, zarzucając:

1. Naruszenie przepisów postępowania, tj.:

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") w związku z art. 11, 80, 77 § 1 ustawy z dnia 4 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.) - dalej: "k.p.a." poprzez błędne przyjęcie, że organ nie rozpatrzył całego materiału dowodowego i nie przeprowadził wszechstronnego i wnikliwego rozważenia całokształtu materiału dowodowego i dogłębnej analizy sytuacji skarżącej;

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a. poprzez błędne przyjęcie, że w niniejszej sprawie organ nie zawarł żadnych wywodów i podstawy prawnej odnośnie twierdzenia o nieprzedawnieniu należności składkowych podczas gdy, w obu decyzjach organ wskazał, że nieruchomość, której właścicielką jest skarżąca obciążona jest hipoteką na zabezpieczenie zobowiązań składkowych zmarłego B. K. i że zgodnie z art. 24 ust. 5 u.s.u.s., nie ulegają przedawnieniu należności składkowe zabezpieczone hipoteką, dodatkowo dalsze składki obejmują lata od 2023 r., co oznacza w oczywisty sposób, że nie upłynął jeszcze 5-letni termin ich przedawnienia;

- art. 141 § 4 w związku z art. 3 § 1 p.p.s.a. poprzez sformułowanie wskazań co dalszego postępowania, które de facto służą jedynie nieuzasadnionemu przedłużeniu postępowania, są bowiem czynnościami już wykonanymi przez organy obu instancji i wynikającymi wprost z przepisów prawa i zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego.

2. Naruszenie przepisów prawa materialnego tj.:

- § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy r Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365) – dalej: "rozporządzenie" w związku z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i bezpodstawne przyjęcie, że organ w sposób dowolny zastosował instytucję uznania administracyjnego i że wystąpiły przesłanki uzasadniające umorzenie należności składkowych mimo braku ich całkowitej nieściągalności;

- art. 24 ust. 4, 5, 5a, 5d u.s.u.s. poprzez ich niezastosowanie w sprawie i niezasadne przyjęcie, że z zaskarżonych decyzji i z materiału zgromadzonego w sprawie nie wynika, aby należności składkowe nie uległy przedawnieniu, podczas gdy: należności składkowe przedawniają się z upływem 5 lat, licząc od dnia w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6 art. 24 (art. 24 ust. 4 ustawy u.s.u.s.), nie ulegają przedawnieniu należności składkowe zabezpieczone hipoteką a z treści uzasadnienia zaskarżonych decyzji i dokumentacji zgromadzonej w sprawie wynika, że należności za okres 8-12/2013, 6-9/2014, 2/2015 - 8/2016, 10/2016 - 1/2017, 3-4/2017, 7/2017, 9/2017 - 6/2018 są zabezpieczone poprzez wpis hipoteki w KW, której właścicielką jest skarżąca. Dodatkowo bieg terminu przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu od dnia zawarcia umowy do dnia terminu płatności odroczonej należności z tytułu składek lub ostatniej raty. Przedawnienie należności z tytułu składek wynikających z decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej lub następcy prawnego następuje po upływie 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym decyzja została wydana - (art. 24 ust. 5d ustawy u s.u.s.) - decyzja z 01.02.2024 r. nr [...] - w aktach sprawy;

Organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, a ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie Sadowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie, dlatego że zaskarżony wyrok odpowiada prawu.

Wbrew stanowisku organu, Sąd pierwszej instancji nie dopuścił się naruszenia wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów postępowania, dlatego że trafnie dostrzegł uchybienia tkwiące w wydanej w tej sprawie decyzji. W uzasadnieniu wyroku dokładnie wyjaśniono powody, dla których uznano, że analiza sytuacji finansowej skarżącej jest błędna. Sąd pierwszej instancji wskazał – i stanowisko to należy podzielić – że poddane ocenie organu dane mają zasadniczo charakter statystyczny i abstrahują od sytuacji indywidualnej strony. Tymczasem uwzględnienie rzeczywistych wartości prowadzi do konkluzji odmiennych niż te, które zaprezentował organ. Okazuje się bowiem, że systematyczne wydatki skarżącej zrównują się niemal z wysokością jej dochodu. Sąd pierwszej instancji starannie opisał te kwestie i powody, dla których uznał że stanowisko organu narusza przepisy art. 11, 80, 77 § 1 k.p.a.

Niezasadnie także organ podnosi, że Sąd pierwszej instancji błędnie przypisał mu naruszenie przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. z uwagi na niewyjaśnienie kwestii przedawnienia należności oraz brak stosownych rozważań w uzasadnieniu wydanej decyzji. Wbrew stanowisku organu, istotnie – w motywach decyzji organu zabrakło stosownej analizy zagadnienia przedawnienia. Za takie nie można uznać kilkukrotnego powtórzenia tego, że na nieruchomości skarżącej ustanowiono hipotekę. Z tego stwierdzenia nie wynika przecież podkreślany przez organ skutek w postaci braku przedawnienia należności.

Stanowisko Sądu Wojewódzkiego jest nie tylko prawidłowe, ale także klarownie je przedstawiono. Nie można mieć zastrzeżeń do treści motywów, które przygotowano zgodnie z wymaganiami określonymi przez art. 141 § 4 p.p.s.a. Wiadomo, jakie czynności postępowania i jakie rozważania należy przeprowadzić – koncentrując się na rzeczywistych danych dotyczących sytuacji finansowej skarżącej oraz ich skutkach oraz na problematyce przedawnienia należności.

Zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego także nie zasługiwały na uwzględnienie. Pierwszy z zarzutów dotyczy niewłaściwego zastosowania, ale w istocie organ kwestionuje ocenę stanu faktycznego sprawy, którą krytyce poddano w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Jak już wskazano, stanowisko Sądu pierwszej instancji jest w tym zakresie prawidłowe. Trudno zatem zrozumieć, na czym miałby polegać błąd zastosowania przepisu § 3 ust. 1 rozporządzenia bądź art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Podobną uwagę poczynić należy wobec drugiego zarzutu naruszenia przepisów prawa materialnego, bowiem ocena Sądu pierwszej wyroku o braku koniecznych rozważań w kwestii przedawnienia jest trafna. Wbrew oczekiwaniu organu nie należy do obowiązków sądu administracyjnego dopisywanie podstaw materialnoprawnych do stwierdzeń zamieszczonych w decyzji organu. Stanowisko organu powinno być wyrażone samodzielnie w tekście decyzji. Nie może go zastąpić tekst skargi kasacyjnej ani jej argumentacja. Obywatel nie ma obowiązku domyślać się powodów doręczonej mu decyzji administracyjnej.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.

jeszcze 653 słowa

Przeczytaj pełną treść uzasadnienia

Widzisz ~30% uzasadnienia. Zaloguj się lub załóż konto, aby przeczytać całość.

Zaloguj się Wypróbuj za darmo

Szukasz podobnych spraw?

QuickMap AI przeszukuje 2,87 mln dokumentów podatkowych i zwraca dopasowane orzeczenia z analizą linii orzeczniczej.

Wypróbuj za darmo