WSA przyznał rację Dyrektorowi IAS, że kwestie prawidłowości rozliczenia wpłat i sporu co do charakteru i istnienia zaległości wobec ZUS będących przedmiotem egzekucji nie są badane i brane pod uwagę w sprawie zainicjowanej wniosek zobowiązanego o zwolnienie z egzekucji określonych składników majątkowych zobowiązanego. Bowiem zwolnienie uregulowane w art. 13 § 1 upea nie może być wykorzystywane do korygowania zakresu powinności publicznoprawnej, będącej przedmiotem egzekucji. Temu służą bowiem odrębne regulacje prawne, pozostające w sferze prawa materialnego. Dlatego w zakończonym postępowaniu brak było podstaw do badania, czy zaległości z tytułu składek objęte wystawionymi tytułami wykonawczymi są sporne, jaka jest wysokość zadłużenia skarżącego wobec ZUS z tytułu zaległych składek, również w kontekście sądowych rozstrzygnięć odnośnie podnoszonego prawa do zasiłku chorobowego, czy prawa do świadczenia rehabilitacyjnego.
Dyrektor IAS wskazał następnie, że ubiegając się o zwolnienie, o którym mowa w art. 13 § 1 upea zobowiązany winien wykazać posiadanie ważnego interesu w zwolnieniu określonych składników majątkowych spod egzekucji, a ponadto wykazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z innych jego składników majątkowych.
WSA uznał, że organ nie dopuścił się naruszenia przepisów art. 7, art. 77 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.; dalej: kpa) w zw. z art. 18 i art. 13 § 1 upea oceniając, iż skarżący nie wykazał swego ważnego interesu w zwolnieniu z egzekucji wierzytelności z rachunku bankowego.
Sąd podkreślił, że Dyrektor IAS prawidłowo na gruncie art. 81 § 4 i 5 upea wyjaśnił, że wyłączenie spod zajęcia wynagrodzenia za pracę oraz należności z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych nie jest zależne od woli organu egzekucyjnego. Zgodnie bowiem z art. 81 § 4 upea zakaz wypłat z zajętego rachunku bankowego bez zgody organu egzekucyjnego nie dotyczy wypłat m.in. na bieżące wynagrodzenie za pracę. Stosownie zaś do art. 81 § 5 upea przepis § 4 stosuje się również do podatku dochodowego od osób fizycznych oraz składek na ubezpieczenie społeczne, należnych od dokonywanych wypłat na bieżące wynagrodzenia. Zatem zobowiązany ma prawo dysponowania środkami na ww. cele bez zgody organu egzekucyjnego, lecz pod warunkiem złożenia w banku stosownych dokumentów, o których mowa w art. 81 § 4 i 5 upea. Przepis art. 81 § 4 zd. drugie upea stanowi bowiem, że wypłata na wynagrodzenia za pracę może nastąpić po złożeniu bankowi odpisu listy płac lub innego wiarygodnego dowodu. Z akt sprawy nie wynika zaś, a skarżący tego skutecznie nie zakwestionował, by po otrzymaniu zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego skarżący dopełnił powyższych formalności i złożył w banku listy płac, na podstawie których możliwa byłaby wypłata środków na wynagrodzenia pracowników i na należności publicznoprawne. Ty samym wskazywana przez skarżącego konieczność wypłaty wynagrodzeń i uregulowania należności publicznoprawnych nie uzasadniała zastosowania art. 13 § 1 upea.
Dyrektor IAS odniósł się również do podnoszonej przez skarżącego okoliczności choroby małżonki i związanymi z tym wyższymi kosztami utrzymania oraz jej podwyższonym stresem. Wskazał, że skarżący nie podał o jakich wyższych kosztach mówi, jak i podał, że zaległości wskazane w zawiadomieniach o zajęciu z rachunku bankowego zostały już w większej części wyegzekwowane. W konsekwencji do zapłaty pozostała łącznie jedynie 7,64 zł. Ponadto organy miały na względzie, że obecnie zobowiązany zgłoszony jest do ubezpieczeń jako emeryt-rencista i posiada majątek w postaci samochodu osobowego marki Citroen oraz dwóch nieruchomości – lokalu mieszkalnego i gruntów ornych.
Ustosunkowując się do zarzutu skargi naruszenia przez DIAS przepisów art. 24 ust. 6a-6d ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych sąd stwierdził, że przepisy te nie mają zastosowania w sprawie dotyczącej zwolnienia z egzekucji określonych składników majątku zobowiązanego, wobec czego nie mogło dojść do ich naruszenia.
Zobowiązany wyrok WSA zaskarżył w całości, zarzucając mu:
- na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634; ppsa) naruszenie przepisów postępowania polegające na:
1) niezastosowaniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ppsa poprzez nieuwzględnienie skargi na postanowienie Dyrektora IAS z 26 czerwca 2023 r. w sytuacji, w której ww. postanowienie wydane zostało z naruszeniem art. 7, art. 7a, art. 77 § 1 oraz art. 80 kpa; wskazane uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ uwzględnienie zażalenia przez organ II Instancji skutkowałoby uwzględnieniem skargi;
2) niewłaściwym zastosowaniu art. 151 ppsa poprzez niezasadne oddalenie skargi na zaskarżone postanowienie Dyrektora IAS z 26 czerwca 2023 r., w sytuacji, w której ww. postanowienie wydane zostało z naruszeniem art. 7, art. 7a, art. 77 § 1 oraz art. 80 kpa; wskazane uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ uwzględnienie wskazanych błędów w zaskarżonym postanowieniu skutkowałoby uwzględnieniem skargi;
3) naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 141 § 4 w zw. z art. 134 § 1 ppsa poprzez dokonanie przez WSA wybiórczej oceny prawnej i nierozważenie oraz nieustosunkowanie się przez WSA do wszystkich zarzutów podnoszonych przez skarżącego w skardze, tj.:
a) naruszenie przez organ I i II instancji przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy w postaci art. 77 § 1 i art. 7 w zw. z art. 80 kpa poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy,
b) naruszenie przepisu postępowania mającego istotny wpływ na wynik sprawy w postaci art. 7a kpa poprzez zaniechanie ciążącego na organie obowiązku rozstrzygania wątpliwości co do treści normy prawnej na korzyść strony,
wskazane uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ uwzględnienie podnoszonych przez skarżącego w skardze zarzutów dotyczących naruszenia przepisów postępowania skutkowałoby uwzględnieniem skargi.
4) naruszenie przepisów prawa w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, tj. art. 13 § 1 upea poprzez ustalenie, że nie istnieją przesłanki do zwolnienia z egzekucji składników majątkowych wskazanych przez skarżącego.
W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku oraz przekazanie sprawy w całości do ponownego rozpoznania WSA, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi przez NSA, w każdym z przypadków wniesiono o zasądzenie od Dyrektora IAS w Poznaniu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Jednocześnie skarżący oświadczył, że zrzeka się przeprowadzenia rozprawy.
Dyrektor IAS – reprezentowany przez radcę prawną – w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie i zasądzenie od skarżącego na jego rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Oświadczył także o zrzeczeniu się przeprowadzenie rozprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 183 § 1 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej. Zasada związania granicami skargi kasacyjnej nie dotyczy jedynie nieważności postępowania, o której mowa w art. 183 § 2 ppsa. Żadna jednak ze wskazanych w tym przepisie przesłanek w stanie faktycznym sprawy nie zaistniała.
Ustosunkowanie się do zarzutów skargi kasacyjnej wymaga przypomnienia, że niniejsze postępowanie zostało wszczęte na wniosek skarżącego z 30 czerwca 2022 r. o zwolnienie spod egzekucji zaległości z tytułu nieopłacenia składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusze za okres od XII 2021 r. do III 2022 r. Wniosek został złożony na podstawie art. 13 § 1 upea, w myśl którego – organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na jego ważny interes, może zwolnić, na czas oznaczony lub nieoznaczony, z egzekucji w całości lub części określone składniki majątkowe zobowiązanego.
Zgodnie z tym unormowaniem organ egzekucyjny może w drodze postanowienia zwolnić (na czas oznaczony lub nieoznaczony) z egzekucji w całości lub w części określone składniki majątkowe zobowiązanego. Konieczne jest tu spełnienie następujących przesłanek: po pierwsze – zwolnienie następuje na wniosek zobowiązanego; a po drugie istnienie ważnego interesu zobowiązanego w zwolnieniu. Podstawową przesłanką upoważniającą organ egzekucyjny do zwolnienia danego składnika majątkowego z egzekucji jest zatem istnienie przemawiającego za tym "ważnego interesu zobowiązanego". To zobowiązany musi przy tym wykazać argumenty przemawiające za zwolnieniem z egzekucji określonych składników majątkowych. Ponadto powinien także wskazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z innych jego składników majątkowych.
Przy czym – co istotne w sprawie, a co pomija skarżący kasacyjnie – kwestie prawidłowości rozliczenia wpłat i sporu co do charakteru oraz istnienia zaległości wobec ZUS będących przedmiotem egzekucji nie są badane i brane pod uwagę w sprawie zainicjowanej wnioskiem zobowiązanego o zwolnienie z egzekucji określonych składników majątkowych zobowiązanego. Bowiem zwolnienie uregulowane w art. 13 § 1 upea nie może być wykorzystywane do korygowania zakresu powinności publicznoprawnej, będącej przedmiotem egzekucji. Temu służą bowiem odrębne regulacje prawne, pozostające w sferze prawa materialnego. Dlatego w zakończonym postępowaniu brak było podstaw do badania, czy zaległości z tytułu składek objęte wystawionymi tytułami wykonawczymi są sporne, jaka jest wysokość zadłużenia skarżącego wobec ZUS z tytułu zaległych składek, również w kontekście sądowych rozstrzygnięć odnośnie podnoszonego prawa do zasiłku chorobowego, czy prawa do świadczenia rehabilitacyjnego. Jeszcze raz podkreślić należy, że kwestie te nie są przedmiotem postępowania w sprawie zwolnienia z egzekucji składników majątkowych zobowiązanego, ale badane są w ramach innych środków prawnych służących zobowiązanemu w trakcie postępowania egzekucyjnego w administracji, w szczególności służy temu instytucja zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej (art. 33 § 1 upea) czy wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego (art. 59 § 1 upea).
Przechodząc zatem do oceny zarzutów naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 7a, art. 77 § 1 oraz art. 80 kpa, w kontekście spełnienia przesłanek z art. 13 § 1 upea, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że stan faktyczny sprawy został ustalony przez organy egzekucyjny w sposób prawidłowy, co zaaprobował WSA.
Wynikało z niego, że skarżący wnioskując o zwolnienie wierzytelności z rachunku bankowego w mBank SA nie wskazał innych składników swojego majątku, z których wierzyciel miałby możliwość zaspokojenia roszczeń. Z drugiej zaś strony wskazano, że prawie całość zaległości została wyegzekwowana, a do zapłaty pozostała łącznie 7,64 zł, która mogłaby podlegać ewentualnemu zwolnieniu. Zwolnienie zaś takiej niewielkiej kwoty nie przekładałoby się na kondycją finansową skarżącego.
W tym kontekście, jako w pełni uzasadnione należy uznać stanowisko WSA, że organy obu instancji dokonały prawidłowej wykładni art. 13 § 1 upea, przyjmując, że skarżący nie wykazał swojego "ważnego interesu", dającego postawę do zastosowania instytucji zwolnienia z egzekucji ww. składnika majątkowego zobowiązanego.
Należy dodatkowo zauważyć, że orzekanie w takich sprawach – jakie normuje art. 13 § 1 upea – opiera się na uznaniu administracyjnym. Natomiast sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, że sąd bada jedynie, czy w sprawie nie zostały przekroczone granice uznania administracyjnego (zob. M. Zimmermann, Pojęcie administracji publicznej a swobodne uznanie, Poznań 1959), ale nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jest to bowiem wyłączna kompetencja uprawnionego organu.
Uzasadnienie kontrolowanego przez WSA postanowienia Dyrektora IAS, nie pozwala skuteczne postawić w stosunku do niego zarzutu arbitralności. W zaskarżonym postanowieniu organ odniósł się bowiem w sposób wystarczający do zarzutów i poglądów prawnych skarżącego, co do istnienia ważnego interesu zobowiązanego w zwolnieniu rachunku bankowego spod egzekucji. Dokonując zaś oceny prowadzonego przez organy egzekucyjne postępowania, WSA zasadnie uznał, że na gruncie ustalonego stanu faktycznego nie wystąpiły przesłanki do zwolnienia zajętej wierzytelności na podstawie art. 13 § 1 upea. Tak więc, wbrew stanowisku skarżącego kasacyjnie, WSA odniósł się do zarzutów naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa, uznając je za nieuzasadnione. W sprawie wystąpiły także okoliczności przewidziane w art. 7a kpa (wątpliwości co do treści normy prawnej).
W tej sytuacji za niezasadny okazał się zarzut naruszenia art. 141 § 4 ppsa. Wadliwość bowiem uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego opartego na art. 141 § 4 ppsa tylko wówczas, gdy uzasadnienie sporządzone jest w taki sposób, że uniemożliwia to kontrolę instancyjną zaskarżonego wyroku.
W rozpoznawanej sprawie uzasadnienie spełnia wszystkie wymogi przewidziane tym przepisem, WSA odniósł się do zarzutów podnoszonych przez skarżącego i uzasadnił swoje stanowisko.
Nie mogło dojść także do naruszenia art. 134 § 1 ppsa w sposób wskazany przez skarżącego. Przepis ten stanowi, iż sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ustanowiona tym przepisem zasada niezwiązania granicami skargi nie oznacza, że sąd może czynić przedmiotem swoich rozważań i ocen wszystkie aspekty skargi bez względu na treść zaskarżonego aktu lub czynności. Natomiast rozstrzygnięcie "w granicach danej sprawy" oznacza, iż sąd nie może uczynić przedmiotem rozpoznania innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę. Braku odniesienia się przez sąd pierwszej instancji do części zarzutów czy też sposobu w jaki sąd ten odniósł się do stawianych w skardze zarzutów nie można zwalczać poprzez zarzut naruszenia art. 134 § 1 ppsa. Dla skuteczności zarzutu kasacyjnego opartego na tym przepisie, należy wskazać, iż sąd pierwszej instancji rozpoznając skargę dokonał oceny pod względem zgodności z prawem innej sprawy lub przekroczył granice danej sprawy, albo że w okolicznościach tej sprawy powinien był wyjść poza granice zakreślone zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, a tego nie uczynił, i że owo zaniechanie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Argumentacja przytoczona w uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazuje na to, że skarżący chciałby, przy rozstrzyganiu kwestii zarzutu wyjść poza granice sprawy. Tymczasem, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, WSA rozpoznał sprawę w granicach zakreślonych omawianym przepisem i tym samym zarzut naruszenia art. 134 § 1 ppsa jest niezasadny.
Podsumowując, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że WSA w zaskarżonym wyroku prawidłowo oddalił skargę na podstawie art. 151 ppsa, ponieważ nie było podstaw do jej uwzględnienia i zastosowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ppsa.
W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 zw. z art. 182 § 2 ppsa orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej.
Orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego uzasadnia przepis art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 ppsa w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) i § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1935).
Zasądzone koszty (360 zł), wynikały ze sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną przez radcę prawną, która nie brała udział w postępowaniu przed WSA.