b. naruszenie art. 134 § 1 P.p.s.a. w zw. z art 141 § 4 zd. 1 P.p.s.a. poprzez zaniechanie rozstrzygnięcia przez Sąd I Instancji sprawy w jej granicach i zaniechanie rozpoznania przez Sąd I Instancji zarzutów skarżącej zawartych w skardze a dotyczących nierozpoznania przez organ wniosku o umorzenie pożyczki w części przy równoczesnym stwierdzeniu w skarżonej decyzji, że skarżąca może wystąpić z wnioskiem o umorzenie pożyczki w części, co uniemożliwia dokonanie oceny zasadności zapadłego wyroku w zakresie powołanych podstaw zaskarżenia, bowiem z uzasadnienia wyroku w żaden sposób nie wynika jakimi przesłankami kierował się Sąd I instancji oddalając skargę i uznając, że w tym sporze rację należy przyznać Kolegium, podczas gdy Sąd I Instancji orzekając w sprawie skarżącej związany był granicami sprawy i obowiązany był ustosunkować się do zarzutów powołanych przez skarżącą, dokonać ich oceny i zasadności bądź bezzasadności, a tym samym wyjaśnić skarżącej, jakie argumenty przemawiały za niemożliwością rozpoznania wniosku skarżącej o umorzenie pożyczki w części na wcześniejszym etapie sprawy i dlaczego prawidłowe było działanie organu nakazujące skarżącej odrębne złożenie wniosku o umorzenie pożyczki w części mimo, ż taki wniosek znajdował się od 20 września 2021 r. w aktach sprawy i był podtrzymywany w następnych pismach skarżącej,
c. art 141 § 4 zd. 1 P.p.s.a. poprzez sformułowanie uzasadnienia wyroku w sposób wskazujący na nieprawidłowe ustalenie przez Sąd I Instancji stanu faktycznego sprawy, a przy tym w sposób wewnętrznie niespójny i nielogiczny, co uniemożliwia ocenę prawidłowości podjętego przez Sąd I Instancji rozstrzygnięcia, bowiem z jednej strony Sąd I Instancji referując zarzuty skarżącej wskazał, że zarzuciła ona organowi zaniechanie rozpatrzenia okoliczności sprawy, w tym pominięcie podtrzymywanego od 2 lat wniosku o umorzenie należności z tytułu pożyczki także w części, z drugiej zaś strony Sąd I instancji stwierdził, że skarżąca wnioskowała o umorzenie całości należności, a "organy procedowały w granicach zakreślonych wnioskiem strony o umorzenie całości należności", podczas gdy w rzeczywistości skarżąca wnioskiem z 20 września 2021 r. wniosła o modyfikację złożonego przez nią wniosku z dnia 20 sierpnia 2021 r. w ten sposób, że wniosła o umorzenie należności z tytułu pożyczki w całości albo w części, który to wniosek ponawiany był jeszcze pismami z 8 listopada 2021 r., 15 listopada 2022 r.,
d. art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 3 § 1 P.p.s.a. w zw. art. 51 ust. 1 Konstytucji RP poprzez oddalenie skargi przez Sąd I Instancji z uwagi na podzielenie stanowiska organu co do zasadności poniesienia przez skarżącą konsekwencji odmowy przedstawienia przez nią bardzo szczegółowych informacji o sytuacji finansowej jej i męża, o które zwracał się do niej organ, w sytuacji, gdy skarżąca wnosiła o podanie podstawy prawnej żądania organu do podania tak szczegółowych informacji, czego organ zaniechał nie udzielając skarżącej informacji w zakresie ustawowych podstaw sformułowanego przez organ żądania, a który to fakt został pominięty przez Sąd I Instancji;
e. art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 57 pkt 1 i pkt 2 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych ("ufp") oraz art. 7 P.p.s.a. poprzez oddalenie skargi i uznanie przez Sąd I Instancji, że prawidłowa jest decyzja organu z 13 kwietnia 2023 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta z 17 października 2022 r. dotyczącą odmowy umorzenia pożyczki w całości, podczas gdy skarżąca na wcześniejszym etapie sprawy wniosła także o umorzenie pożyczki w części, który to wniosek nie został przez półtora roku prowadzonego postępowania rozpoznany, a jednocześnie wykazała spełnienie przesłanek z art. 57 ufp wskazujących na zasadność umorzenia pożyczki w całości lub w części, co w konsekwencji prowadzi do naruszenia także zasady szybkości postępowania, bowiem Sąd I Instancji usankcjonował niepoprawną praktykę organów administracji polegającą na uznaniowym rozpatrywaniu wniosków i decydowania przez organy administracji, który wniosek będą procedować w sprawie, co doprowadziło do usankcjonowania sytuacji, w której organ administracji rozpatrzył wyłącznie wniosek Skarżącej z 20 sierpnia 2021 r. o umorzenie pożyczki w całości z pominięciem złożonego przez nią wniosku o umorzenie pożyczki w części, podczas gdy organy administracji powinny były rozpoznać wniosek skarżącej z 20 września 2021 r. i zakończyć sprawę.
Na podstawie art. 174 pkt 1 P.p.s.a. naruszenie prawa materialnego, tj.:
a. art. 57 pkt 1 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych poprzez jego błędną wykładnię, a w konsekwencji jego niezastosowanie, polegające na stwierdzeniu przez Sąd I Instancji, że przesłanka "ważnego interesu dłużnika" oraz "interesu publicznego" nie zostały w sprawie spełnione, a możliwość domagania się przez skarżącą umorzenia pożyczki w całości warunkowana była ściśle przedstawieniem przez skarżącą informacji, o które zwracał się do niej organ, a których to skarżąca organowi nie przekazała, podczas gdy przesłanki te są pojęciami nieostrymi, które powinny być rozważane w realiach konkretnej sprawy, a jednocześnie okoliczności sprawy wskazane przez skarżącą w skardze uzasadniały twierdzenie, że spełnione zostały w sprawie przesłanki dla umorzenia pożyczki w całości lub w części,
b. art. 57 pkt 2 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych poprzez jego niezastosowanie i stwierdzenie przez Sąd I Instancji, że skarżąca nie przedstawiła w toku postępowania dokumentów potwierdzających istnienie przesłanek uzasadniających umorzenie pożyczki, podczas gdy wskazywane przez skarżącą w skardze okoliczności sprawy, w szczególności zamknięcie działalności gospodarczej na 2 dni przed terminem gwarantującym automatyczne umorzenie pożyczki w całości, ponoszenie przez skarżącą kosztów utrzymania działalności gospodarczej przez cztery miesiące, a zatem przez okres równy temu przez jaki skarżąca ponosiłaby wydatki, gdyby zamknęła działalność gospodarczą dwa dni później i w wysokości dwukrotnie przewyższającej wysokość otrzymanej pożyczki, utrzymanie działalności i ponoszenie obciążeń i wydatków (ZUS, podatek dochodowy, VAT, dostarczanie pracy innym przedsiębiorcom], co powodowało, że Skarżąca nie stanowiła obciążenia dla Skarbu Państwa - uzasadniały twierdzenie, że spełnione zostały w sprawie przesłanki dla umorzenia pożyczki jeśli nie w całości, to w części
Na tej podstawie skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie, rozpoznanie sprawy z uwzględnieniem skargi wniesionej do WSA w Warszawie oraz jej pism wraz z zawartymi w niej wnioskami.
Oprócz tego skarżąca kasacyjnie wystąpiła o zasądzenie od organu na swoją rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podkreślono, że lektura uzasadnienia wyroku Sądu nie wyjaśnia jakie powody stały za prawidłowością postępowania organów administracji, które pomimo wniosku skarżącej o umorzenie pożyczki w części, zaniechały rozpoznania przez półtora roku tego wniosku. Zdaniem skarżącej kasacyjnie WSA w Warszawie w sposób nieprawidłowy zdefiniował spór będący przedmiotem skargi. Nie wskazał też dlaczego skarżąca ma wystąpić z odrębnym wnioskiem o umorzenie pożyczki w części.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. (ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 z późn. zm.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania.
Jak stanowi zaś art. 174 P.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na: naruszeniu prawa materialnego, przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1), bądź na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2).
W odniesieniu do zarzutów dotyczących naruszenia przepisów prawa materialnego, w postaci dopuszczenia się błędu wykładni, nadmienić należy, że na autorze skargi kasacyjnej ciąży obowiązek wskazania konkretnych przepisów prawa materialnego, które jego zdaniem zostały przez sąd naruszone zaskarżanym orzeczeniem, a także podania na czym polegała ich błędna wykładnia (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.). Innymi słowy skarżący kasacyjnie, formułując tego rodzaju zarzut, nie może się jedynie ograniczyć do wskazania przepisu, który został według niego błędnie zinterpretowany, ale winien również podać na czym ten błąd polegał. Najpełniejszą formą wskazania błędnego rozumienia przez sąd konkretnego przepisu jest zaś podanie, jak dany przepis winien być prawidłowo wykładany.
Tak samo w przypadku zarzucenia naruszenia prawa materialnego, poprzez jego błędne zastosowanie, zarzut skargi kasacyjnej winien zawierać jednoznaczne stwierdzenie na czym miał polegać w konkretnym przypadku błąd subsumpcji. Zarzut niewłaściwego zastosowania prawa materialnego, w formie pozytywnej, wiąże się z zarzuceniem zastosowania normy prawnej, która nie powinna być w danej sprawie zastosowana, zaś w formie negatywnej, z zarzuceniem niezastosowania normy prawnej, która w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną powinna być zastosowana w sprawie ze względu na ustalenia jej stanu faktycznego (zob. np. wyrok NSA z dnia z 14 czerwca 2017 r., sygn. akt II GSK 2735/15 – dost. w CBOiS – orzeczenia.nsa.gov.pl). Skarżący kasacyjnie formułując tego rodzaju zarzut winien jednoznacznie wskazać którą konkretnie postać błędu subsumpcji podnosi, tj. czy jego zdaniem wojewódzki sąd administracyjny niewłaściwie uznał, że stan faktyczny ustalony w sprawie nie odpowiada hipotezie normy prawnej zawartej w konkretnym przepisie prawa czy też błędnie przyjął, że stan ten odpowiada normie wyrażonej we wskazanej przez niego regulacji.
W przypadku zarzutów dotyczących naruszenia przepisów postępowania, podkreślić należy, że prawidłowo sformułowany zarzut tego typu winien wskazywać konkretne regulacje procesowe, którym uchybił sąd pierwszej instancji, a także to, że naruszenie tego rodzaju regulacji mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Skarżący kasacyjnie nie może więc ograniczyć się tylko do wskazania, że do naruszenia określonych przepisów faktycznie doszło, ale musi wykazać, co najmniej potencjalny, związek przyczynowy pomiędzy tym naruszeniem, a wynikiem sprawy, tj. treścią zapadłego orzeczenia. O skuteczności zarzutów, postawionych w oparciu o podstawę kasacyjną określoną w art. 174 pkt 2 P.p.s.a., nie decyduje bowiem każde stwierdzone uchybienie przepisom postępowania, lecz tylko takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W niniejszym przypadku skarżąca kasacyjnie sformułowała przeciwko zaskarżonemu zarówno zarzuty oparte na twierdzeniach odnośnie naruszenia prawa materialnego, jak i przepisów postępowania.
Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutów procesowych, na wstępie rozważań w tym zakresie poczynić należy kila uwag natury ogólnej, generalnie odnoszących się do twierdzeń skarżącej podnoszonych w ramach wszystkich tych zarzutów.
Otóż w ramach tych twierdzeń skarżąca kasacyjnie konsekwentnie podnosi, że WSA w Warszawie pominął to, że jeszcze w trakcie trwania postepowania administracyjnego dokonała ona modyfikacji swojego wniosku, występując także o umorzenie należności z tytułu pożyczki w części. Odnosząc się do tego rodzaju twierdzeń zauważyć należy, że w pierwotnym wniosku z 20 sierpnia 2021 r. skarżąca kasacyjnie zwróciła się o umorzenie swojej należności w całości. Następnie, pismem z 20 września 2021 r., rzeczywiście zmieniła treść swojego żądania, jednakże nie zastąpiła wniosku o umorzenie w całości, wnioskiem o częściowe umorzenie należności. Poszerzyła natomiast zakres swojego żądania o umorzenie należności z tytułu udzielonej jej pożyczki wskazując, że występuje o nie alternatywnie, tj. albo w zakresie całkowitym albo częściowym. Innymi słowy wniosek o całkowite umorzenie nadal pozostał aktualny, obok nowego wniosku o umorzenie częściowe. Zważywszy zaś na to, że przesłanki obu tych kategorii umorzeń różnią się od siebie, łączne procedowanie wniosków, jakkolwiek możliwe, byłoby znacznie utrudnione. Organy więc mogły je rozpatrywać odrębnie.
W okolicznościach przedmiotowej sprawy organy procedowały wniosek skarżącej o całkowite umorzenie jej należności wynikającej z udzielonej jej pożyczki i ograniczenia postępowania wyłącznie do tego wniosku nie można rozpatrywać w kategoriach naruszenia prawa. Organ był bowiem to tego uprawniony w ramach obranej przez siebie strategii procesowej. Co zaś się tyczy wniosku o umorzenie częściowe to nie został on objęty zakresem poddanej kontroli WSA w Warszawie decyzji. Winien więc być on rozpatrzony w innym postępowaniu.
W ramach pierwszych trzech procesowych zarzutów skargi kasacyjnej podniesiono przede wszystkim fakt dopuszczenia się uchybienia przez Sąd pierwszej instancji art. 141 § 4 P.p.s.a., poprzez przyjęcie wadliwego stanowiska w sprawie, właśnie w kwestii postaci i zakresu wniosku o umorzenie. Odnosząc się do tego rodzaju argumentów w pierwszej kolejności stwierdzić należy, że przywołany w podstawach prawnych zarzutów art. 141 § 4 P.p.s.a. określa wymogi jakim winno odpowiadać uzasadnienie wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego. Jego naruszenie można więc wiązać jedynie z sytuacją, w której uzasadnienie wyroku, na skutek pominięcia któregoś z jego obligatoryjnych elementów, nie poddawałoby się kontroli. Z tego rodzaju okolicznościami na gruncie niniejszej sprawy nie mamy jednak do czynienia. WSA w Warszawie przedstawił bowiem podstawę prawną swojego rozstrzygnięcia i należycie ją wyjaśnił. Poprzez zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. nie można zaś podważać zasadności stanowiska sądu co do wykładni i zastosowania przepisów prawa materialnego czy też jego oceny odnośnie prawidłowości poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych. Do tego zaś dąży skarżąca kasacyjnie. Tak więc już tylko z tego względu zarzuty oparte na twierdzeniach odnośnie naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. nie mogły zostać uznane za zasadne.
Co zaś się tyczy okoliczności związanych z niepełnym, jak to określa skarżąca kasacyjnie, odniesieniem się do jej wniosku, to aktualne pozostają wyżej przytoczone argumenty dotyczące tego, że nie stanowiło to naruszenia prawa. Nie można więc mówić o tym, że Sąd pierwszej instancji dopuścił się uchybienia chociażby art. 134 § 1 P.p.s.a. Skarżąca wystąpiła bowiem do organu z dwoma wnioskami, tj. wnioskiem o umorzenie jej należności w całości oraz z wnioskiem o umorzenie jej w części. Zaskarżoną do WSA w Warszawie decyzją odmownie załatwiono pierwszy z tych wniosków, w związku z niespełnieniem ustawowych przesłanek tego zwolnienia, o których mowa w art. 56 i art. 57 pkt 1 u.f.p. Sąd nie dopatrzył się naruszenia prawa ze strony organu, podzielając jego stanowisko w tym zakresie. W tej więc sytuacji nie możemy mówić o uchybieniu nie tylko art. 141 § 4 P.p.s.a., ale również art. 134 § 1 tej ustawy oraz art. 3 § 1 P.p.s.a., który stanowi przepis kompetencyjny i jako taki nie mógł zostać naruszony poprzez wydanie orzeczenia nieuwzględniającego skargi.
Za pozbawiony podstaw uznać należało również zarzut procesowy oznaczony lit. d). W tym wypadku podkreślić bowiem należy, że każdy podmiot, występując o przyznanie mu ulgi w postaci umorzenia, winien wykazać spełnienie przez siebie przesłanek jej uzyskania. Motywując wniosek własnym interesem winien on przedstawić konkretne okoliczności, które przemawiałyby za przyznaniem mu umorzenia. Z uwagi na istotę i charakter tego rodzaju przesłanki stwierdzić należy, iż z przyczyn obiektywnych, tylko wnioskodawca może dysponować informacjami wskazującymi na spełnienie przez niego przesłanki uzyskania zwolnienia. Właściwy do rozpoznania wniosku organ nie ma więc niezależnego i niczym nieograniczonego obowiązku ich poszukiwania. W sytuacji jednak niedostatecznego wykazania odpowiednich okoliczności przez wnioskodawcę, winien on jednak zwrócić się do niego o uzupełnienie konkretnych informacji lub wykazanie okoliczności na które się on powołuje. Podjęcie takich działań służy wyłącznie interesom podmiotu występującego o umorzenia, zaś odmowa podania konkretnych danych musi skutkować nieuwzględnieniem wniosku.
W tej więc sytuacji żądania skarżącej podania konkretnej podstawy prawnej zwrócenia się do niej z wezwaniem o informację nie znajdują uzasadnienia, a ich nieprzywołanie w wezwaniu nie może być rozpatrywane w kategoriach naruszenia prawa.
Przechodząc do ostatniego z procesowych zarzutów skargi kasacyjnej również stwierdzić należy, że nie znajduje on uzasadnionych podstaw. Aktualne w tym wypadku są bowiem uwagi poczynione odnośnie pierwszych trzech zarzutów, dotyczące dopuszczalności procedowania w ramach przedmiotowej sprawy tylko jednego z dwóch złożonych wniosków o umorzenie, o różnych zakresach przedmiotowych, odnoszących się do odmiennych przesłanek umorzenia. Tak więc skoro w ramach tego postępowania organ nie zajmował się wnioskiem o częściowe umorzenie, to nie mógł dopuścić się naruszenia art. 57 pkt 2 u.f.p. Co zaś się tyczy zajętego w tej materii stanowiska przez WSA w Warszawie, to choć niezasadnie podkreślał on możność wystąpienia przez skarżącą o częściowe umorzenie, o które już ona wystąpiła, to jednak nie można mówić o tym, iż dopuścił się on przez to naruszenia art. 57 pkt 1 i 2 u.f.p. w zw. z art. 7 i art. 151 P.p.s.a. Wniosek o częściowe umorzenie winien być bowiem odrębnie procedowany, a odmowa umorzenia należności skarżącej w całości nie przesądza o sposobie jego załatwienia.
Przechodząc do zarzutów naruszenia prawa materialnego również nie sposób uznać ich zasadności.
W ramach pierwszego z tej kategorii zarzutów skarżąca kasacyjnie podniosła dopuszczenie się naruszenia przez WSA w Warszawie art. 57 pkt 1 u.f.p. poprzez dokonanie jego wadliwej wykładni, co miało prowadzić do nieprawidłowego zastosowania tej regulacji. Odnosząc się do tego rodzaju stwierdzeń w pierwszej kolejności zauważyć należy, że skarżąca kasacyjnie, zarzucając Sądowi pierwszej instancji dopuszczenie się błędu wykładni, w ogóle nie wskazała na czym ten błąd miałby polegać. W tej więc sytuacji nie można nawet ocenić tego rodzaju okoliczności, jako że wskazujący na tego rodzaju nieprawidłowość zarzut jest niepełny i nieskonkretyzowany.
Niezależnie od powyższego w tym miejscu zauważyć należy, że WSA w Warszawie dokonał wykładni pojęć zarówno ważnego interesu dłużnika, jak i interesu publicznego, a przy tym szeroko uzasadnił swoje stanowisko w tym względzie, popierając go przytaczanym orzecznictwem. Zwrócił też uwagę na niedookreślony charakter tychże obu pojęć, wymagających doprecyzowania w tym właśnie względzie, właśnie w oparciu o wypracowane w orzecznictwie wskazówki. Nie można więc mówić o tym, że Sąd dokonał, w sposób dowolny, wykładni pojęć definiujących obie przesłanki zwolnienia, a tym bardziej o tym, że w ogóle uchylił się od dokonania tego. Przeciwne twierdzenia skarżącej kasacyjnie są gołosłowne i jako takie nie znajdują uzasadnionych podstaw.
W ramach ostatniego zarzutu skarżąca kasacyjnie nominalnie zarzuciła Sądowi pierwszej instancji nieuprawnione niezastosowanie w sprawie art. 57 pkt 2 u.f.p., jednakże w ramach twierdzeń tego zarzutu nie odniosła się stricte do podnoszonej przez siebie postaci naruszenia prawa, ale podjęła polemikę z oceną WSA w Warszawie, odnośnie prawidłowości poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych. Zgodnie zaś z ugruntowanym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego stanowiskiem, poprzez zarzuty oparte na twierdzeniach odnośnie naruszenia prawa materialnego nie można kwestionować prawidłowości poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych. To bowiem jest możliwe jedynie poprzez zarzuty oparte na podstawie z art. 174 pkt 2 P.p.s.a.
Oprócz tego nie sposób jest pominąć tego, że rozpatrując wniosek o całkowite umorzenie należności wynikającej z udzielonej skarżącej pożyczki, organy nie mogły stosować art. 57 pkt 2 u.f.p., zawierającego przesłanki częściowego umorzenia tego rodzaju należności. Dlatego też Sąd pierwszej instancji, uznając za zgodne z prawem tego rodzaju stanowisko, również nie dopuścił się naruszenia wyżej wymienionego przepisu.
Mając więc na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną, jako niezasadną.