– art. 145 § 1 p.p.s.a. przez oddalenie skargi skarżącej pomimo, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 7 i 77 kpa, co miało istotny wpływ na wynik sprawy.
Argumentację na poparcie zarzutów sformułowanych w petitum skargi kasacyjnej przedstawiono w jej uzasadnieniu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Na wstępie wskazać należy, że stosownie do art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie został określony zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza zatem przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. (por. wyroki NSA z: 25 listopada 2016 r., sygn. akt I FSK 1376/16, 17 stycznia 2017 r., sygn. akt I GSK 1294/16, 8 lutego 2017 r., sygn. akt I GSK 1371/16, 5 kwietnia 2017 r., sygn. akt I GSK 91/17; 27 czerwca 2017 r., sygn. akt II GSK 1869/17; orzeczenia dostępne w bazie orzeczeń na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl). Omawiany przepis ogranicza wymogi, jakie musi spełniać uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną wyłącznie do, niemającej swojego odpowiednika w art. 141 § 4 p.p.s.a., oceny zarzutów skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny uzyskał fakultatywne uprawnienie do przedstawienia, zależnie od własnej oceny, wyłącznie motywów zawężonych do aspektów prawnych świadczących o braku usprawiedliwionych podstaw skargi kasacyjnej albo o zgodnym z prawem wyrokowaniu przez sąd pierwszej instancji mimo nieprawidłowego uzasadnienia.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, co oznacza, że Sąd jest związany podstawami określonymi przez ustawodawcę w art. 174 p.p.s.a. i wnioskami skargi zawartymi w art. 176 p.p.s.a. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zatem sam autor skargi kasacyjnej wyznacza zakres kontroli instancyjnej wskazując, które normy prawa zostały naruszone (por. wyrok NSA z 6 września 2012 r., sygn. akt I FSK 1536/11).
Wobec braku którejkolwiek z wyliczonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. przesłanek nieważności postępowania sądowoadministracyjnego, będąc związany granicami skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny przeszedł do rozpatrzenia jej zarzutów.
Wyjaśnienia już na wstępie wymaga, że Naczelny Sąd Administracyjny nie jest uprawniony do uzupełniania, czy innego korygowania wadliwie postawionych zarzutów kasacyjnych. Nie może też samodzielnie ustalać podstaw, kierunków jak i zakresu zaskarżenia (por. np. wyrok NSA z dnia 26 marca 2014 r.). Sąd kasacyjny nie może domyślać się intencji strony, w tym we wskazaniu konkretnego przepisu prawa, którą ostatecznie takie niestaranności obciążają. Ponadto konstruowanie zarzutów skargi kasacyjnej poprzez posłużenie się zwrotem "w szczególności" jest całkowicie chybione, gdyż ignoruje regułę związania Sądu Naczelnego podstawami kasacyjnymi.
Zważywszy na treść powołanych przez skarżącą kasacyjnie zarzutów i ich uzasadnienia, pomijając w tym miejscu nieprawidłowe wskazanie naruszenia przepisów p.p.s.a., odnosząc się do zarzutu naruszenia przepisów postępowania przez autora skargi kasacyjnej, to jest zarzutu naruszenia art. 1 i art. 3 p.p.s.a. należy wyjaśnić, że pierwszy z powołanych przepisów ma charakter ogólnoustrojowy i w żaden sposób nie jest związany z postępowaniem dowodowym. Z natury rzeczy powyższa norma nie może być ustawowym wzorcem kontroli prawidłowości postępowania wojewódzkiego sądu administracyjnego, gdyż określa zakres regulacji p.p.s.a. (por. wyroki NSA: z 17 października 2019 r., sygn. akt II OSK 2956/17, oraz z 8 lutego 2023 r., sygn. akt II OSK 261/20). Naruszenie tego przepisu miałoby miejsce wówczas, gdyby sąd administracyjny rozpoznał sprawę inną niż sprawa sądowoadministracyjna (por. wyrok NSA z 17 października 2019 r. sygn. akt II OSK 2956/17; wyrok NSA z 5 stycznia 2018 r. sygn. akt I OSK 554/16), a taka sytuacja nie miała miejsca w niniejszej sprawie. Natomiast przepis art. 3 p.p.s.a dotyczy zakresu właściwości sądów administracyjnych, i co istotne – składa się z wielu mniejszych jednostek redakcyjnych, nie wskazanych konkretnie przez autora skargi kasacyjnej, powodując tym samym niemożność dokonania kontroli w zakresie tego zarzutu. Przy tym wartym zaznaczenia jest, że żadna z jednostek redakcyjnych powołanego ostatnio przepisu nie odnosi się wprost do obowiązków sądu administracyjnego w zakresie postępowania przed tym sądem i bezpośrednio nie odnosi się do żadnej z dwóch podstaw kasacyjnych określonych w treści art. 174 p.p.s.a.
Marginalnie jedynie warto wskazać, uwzględniając wcześniejsze wyjaśnienia dotyczące art. 1 i art. 3 p.p.s.a., że przepisy k.p.a., ustawy systemowej i powołanego wyżej rozporządzenia stosowane są w postępowaniu administracyjnym przez organ administracji publicznej. Sąd pierwszej instancji nie mógł dopuścić się naruszenia przepisów ww. ustaw, bowiem wydając zaskarżony wyrok Sąd ten nie stosował tych przepisów, lecz jedynie kontrolował ich zastosowanie przez organ administracji publicznej rozstrzygający w sprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnia przy tym, że art. 69 Konstytucji RP stanowi o przysługiwaniu pomocy osobom niepełnosprawnym ze strony władz publicznych. Przepis ten odnosi się do obowiązków władzy publicznej do wykreowania mechanizmów legislacyjnych umożliwiających realizację tego zadania. Zatem przepis ten nie jest kryterium oceny poziomu spełnienia tych warunków w indywidualnej sprawie (zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 23 października 2007 r., P 28/07, OTK-A 2007, nr 9, poz. 106, oraz wyrok NSA z 9 kwietnia 2024 r., sygn. akt II GSK 1843/23).
Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 145 § 1 p.p.s.a., wyjaśnić należy że artykuł ten podobnie jak art. 3 p.p.s.a. dzieli się na mniejsze jednostki redakcyjne, których powołanie jest konieczne aby możliwym była kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku w żądanym przez stronę zakresie. Bowiem wyjaśniono już, że Naczelny Sąd Administracyjny nie jest władny precyzować zarzutów postawionych przez autora skargi kasacyjnej, będącego adwokatem. Przy powyższym należy zaznaczyć, że wszystkie jednostki redakcyjne ww. przepisu mają charakter wynikowy, konsekwencją czego, zarzut ich niezastosowania mógłby zostać uznany za uzasadniony jedynie wówczas gdyby usprawiedliwione okazały się zarzuty naruszenia innych przepisów, wskazanych w skardze kasacyjnej (pkt 1 lit. a-c) albo gdyby zaszły inne przyczyny, o których stanowią punkty 2 i 3 tego artykułu.
Niemniej Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że Sąd I instancji dokonał kontroli oceny materiału dowodowego przez organ, dostrzegając że wyjaśnienia stanu faktycznego nie budzą wątpliwości a organ dokonał tejże oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego w sposób swobodny, a nie dowolny. Wbrew argumentacji skargi, ZUS dokonał pełnej analizy dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy. W celu rozpatrzenia sprawy korzystał także z danych wygenerowanych z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS oraz rejestrów centralnych: Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej; Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców, Bazy Danych Ksiąg Wieczystych. Dokładnie przeanalizował sytuację materialną skarżącej i odniósł się do jej stanu zdrowia wynikającego z przedstawionej przez nią dokumentacji medycznej. Należności zobowiązanej są objęte postępowaniem egzekucyjnym, w ramach którego dokonano zajęcia świadczenia emerytalno-rentowego. Na świadczeniu nastąpił zbieg administracyjno-sądowy i łączne prowadzenie postępowania z tego składnika majątkowego przejął komornik sądowy. Egzekucja jest skuteczna. W tym stanie rzeczy, postępowanie egzekucyjne zasadnie nie zostało ocenione przez organ egzekucyjny jako nieskuteczne, gdyż komornik sądowy przekazuje kwoty do wierzycieli zgodnie z planem podziału. Organy egzekucyjne nie stwierdziły braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Nie można zatem uznać, aby okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 lub 6 u.s.u.s., zaistniały w tym przypadku. Treść skargi kasacyjnej wskazuje, że jej autor wyłącznie polemizuje z oceną stanu faktycznego dokonaną przez organ administracji. Okoliczność, że strona nie godzi się z wnioskami wyciągniętymi z oceny dowodów zgromadzonych w sprawie nie oznacza, iż dowody te nie zostały wyczerpująco przez organ rozpatrzone, czy też dowolnie ocenione. Innymi słowy, to że wynik postępowania nie dał skarżącej oczekiwanego rezultatu - nie świadczy o naruszeniu wskazywanych przepisów k.p.a.
WSA dostrzegł też, powołując okoliczności faktyczne ustalone przez organ, że sytuacja skarżącej jest trudna, jednak ma ona stałe źródło dochodu, a zatem i obiektywną możliwość uiszczenia zaległości. Prawidłowo też Sąd ten stwierdził, że może to wymagać od skarżącej poniesienia wielu wyrzeczeń, choćby związanych z ograniczeniem wydatków do niezbędnych, służących pokryciu najbardziej podstawowych potrzeb, co będzie odbierane jako uciążliwość i niemożność zaspokojenia określonych, innych potrzeb. Podobnie Sąd I instancji w sposób prawidłowy wyjaśnił w jaki sposób należy rozumieć badanie interesu osoby zobowiązanej i interesu publicznego, w przypadku dotyczącym decyzji wydawanych w ramach uznania administracyjnego. Taki charakter decyzji powoduje, że jej sądowa kontrola jest ograniczona, co również zostało wskazane. Końcowo uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera również trafne odniesienie się do stanowiska organu o niewystąpieniu w sprawie przesłanek z § 3 ust. 1 pkt 1 i 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365).
Wobec powyższego stwierdzić należy prawidłowość stanowiska Sądu Wojewódzkiego, zgodnie z którym nie znalazł on podstaw do stwierdzenia naruszenia prawa dającego podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji i wyeliminowania jej z obrotu prawnego.
Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie rozstrzygał o wynagrodzeniu z tytułu zastępstwa procesowego udzielonego w ramach prawa pomocy, albowiem w tej sprawie właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny.