UZSADNIENIE
Wyrokiem z 4 czerwca 2025 r. V SAB/Wa 15/25, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę partii politycznej "Prawo i Sprawiedliwość" (dalej także jako: "strona skarżąca" lub "Partia") na bezczynność Ministra Finansów w przedmiocie wypłaty dotacji.
Uzasadnienie tego orzeczenia zostało udostępnione w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (adres strony internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Od powyższego wyroku strona skarżąca wniosła skargę kasacyjną, zaskarżając go w całości. Zażądano uchylenia wyroku w całości i rozpoznania skargi poprzez jej uwzględnienie w całości, ponieważ istota sprawy została już dostatecznie wyjaśniona, zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym wynagrodzenia pełnomocnika według norm przepisanych, a także rozpoznania skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym.
Zaskarżonemu orzeczeniu, na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."), zarzucono naruszenie:
I. przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to:
- art. 106 § 3 i § 5 p.p.s.a. w zw. z art. 233 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeksu postępowania cywilnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 1568),
- w zw. z art. 149 § 1 pkt 1 i 3 i § 1a i art. 151 p.p.s.a.
polegające na przyjęciu, że treść uchwały Państwowej Komisji Wyborczej nr 421/24 z 30 grudnia 2024 r. jest niejasna i budzi wątpliwości interpretacyjne, podczas gdy jej treść jest jasna i jednoznaczna, nie budzi wątpliwości, mianowicie pkt 1. uchwały zawiera rozstrzygnięcie o przyjęciu sprawozdania finansowego Komitetu wyborczego PiS, zaś pkt 2. nie zawiera żadnego rozstrzygnięcia, a swoiste "zastrzeżenie prawne" Państwowej Komisji Wyborczej, które nie ma żadnej prawnie relewantnej treści, a w szczególności nie zawiera rozstrzygnięcia, w związku z czym Sąd powinien był skargę uwzględnić i zobowiązać organ do dokonania czynności oraz stwierdzić, że organ dopuścił się bezczynności z rażącym naruszeniem prawa, a nie ją oddalić,
II. przepisów prawa materialnego w postaci:
- art. 150 § 6, art. 158a § 1 pkt 1 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. - Kodeksu wyborczego (Dz. U. z 2023 r., poz. 2408 ze zm.),
- art. 4 ust. 2, art. 8 ust. 1, art. 38 ust. 1 ustawy z dnia 4 września 1997 r. o działach administracji rządowej (Dz. U. z 2025 r. poz. 1275),
- art. 2, art. 7, art. 146 ust. 3 i 4 pkt 1 w zw. z art. 149 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483),
- w zw. z art. 149 § 1 pkt 1 i 3 i § 1a i art. 151 p.p.s.a.
poprzez nieprawidłowe zastosowanie polegające na przyjęciu, że Minister Finansów może powstrzymywać się od wykonania informacji Przewodniczącego Państwowej Komisji Wyborczej z 30 grudnia 2024 r. o obowiązku wypłaty pozostałej części (10 864 488,51 zł) dotacji podmiotowej wobec "żywienia wątpliwości" co do treści uchwały PKW nr 421/24 z 30 grudnia 2024 r., w sytuacji gdy Minister ma obowiązek działania, z zachowaniem terminu wyznaczonego w art. 150 § 6 Kodeksu wyborczego,
podczas gdy:
- Minister nie realizuje uchwały PKW o przyjęciu sprawozdania finansowego, tylko informację PKW, którą w imieniu PKW kieruje do niego Przewodniczący PKW, jako reprezentant tego organu,
- Minister, jako organ zobowiązany do realizacji obowiązków wynikających z prawa nie może - napotkawszy wątpliwości natury prawnej, czy faktycznej - pozostać bezczynnym; ma obowiązek ewentualne wątpliwości we własnym zakresie usunąć, zaś od obowiązku tego nie zwalnia:
- brak współpracy w tym zakresie ze strony PKW (w tym przypadku brak oczekiwanej wykładni uchwały),
- brak pożądanej (jakoby) aktywności ustawodawcy (w tym przypadku regulującej status części sędziów),
- potencjalna odpowiedzialność odszkodowawcza z tytułu podjęcia obowiązkowego działania,
w związku z czym Sąd powinien był skargę uwzględnić i zobowiązać organ do dokonania czynności oraz stwierdzić, że organ dopuścił się bezczynności z rażącym naruszeniem prawa, a nie ją oddalić,
III. przepisów prawa materialnego w postaci:
- art. 150 § 6, art. 158a § 1 pkt 1, art. 148 § 1, art. 145 § 6 Kodeksu wyborczego,
- art. 2, art. 7, art. 179 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej,
- art. 26 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. z 2024 r. poz. 622),
- w zw. z art. 149 § 1 pkt 1 i 3 i § 1a i art. 151 p.p.s.a.
A. poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że:
a. postanowienia Sądu Najwyższego Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych w spr. I NSW 55/24 nie wywołują skutków prawnych,
b. skład Sądu Najwyższego Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych wydający ww. orzeczenie nie był sądem w rozumieniu polskiego prawa, podczas gdy:
- sędziów powołuje Prezydent RP na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, zaś ewentualna wadliwość legislacyjna, czy proceduralna postępowania poprzedzającego powołanie nie ma wpływu na skuteczność powołania, ani zakres uprawnień prezydenckich nominatów,
- nawet jeśli się przyjmie koncepcję wadliwego statusu prawnego sędziów Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych, to nie prowadzi ona do nieistnienia orzeczeń tej Izby, a jedynie może stanowić ona przesłankę wniosku o wyłączenie sędziego i ewentualnej kontroli instancyjnej, o ile taka ma miejsce (uchwała 3 połączonych Izb Sądu Najwyższego o sygn. akt BSA 1-4110-1/20 z 23 stycznia 2020 r.),
B. poprzez nieprawidłowe zastosowanie, polegające na przyjęciu, że "prawny niebyt" ww. orzeczenia powoduje konieczność zignorowania przez Ministra informacji Przewodniczącego PKW z 30.12.2024 r. i oparcia się przez Ministra na wcześniejszej informacji Przewodniczącego PKW z 30.8.2024 r. podczas gdy:
- Minister nie realizuje uchwały PKW o przyjęciu sprawozdania finansowego, tylko informację PKW, którą w imieniu PKW kieruje do niego Przewodniczący PKW, jako reprezentant tego organu,
- teoretyczny brak postanowienia SN IKNiSP w spr. I NSW 55/24 i teoretyczne dalsze obowiązywanie uchwały PKW nr 316/2024 w żadnym stopniu nie eliminuje bytu i skutków prawnych (dla Ministra) informacji Przewodniczącego PKW z 30.12.2024 r.
w związku z czym Sąd powinien był skargę uwzględnić i zobowiązać organ do dokonania czynności oraz stwierdzić, że organ dopuścił się bezczynności z rażącym naruszeniem prawa, a nie ją oddalić.
IV. przepisów prawa materialnego w postaci:
- art. 148 § 1 i 2, art. 145 § 1 i 3, art. 147 § 1 pkt 1, art. 150 § 1, 2, 3, 4, 6 Kodeksu wyborczego
- art. 521 § 1-2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego,
- art. 176 ust. 1 w zw. z art. 45 ust. 1, art. 175 ust. 1 oraz art. 2 i art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej,
- w zw. z art. 149 § 1 pkt 1 i 3 i § 1a i art. 151 p.p.s.a.
poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że uchwała Państwowej Komisji Wyborczej o odrzuceniu sprawozdania finansowego, w stosunku do której wniesiono skargę, w czasie oczekiwania na rozpoznanie wywołuje natychmiastowy skutek w postaci (czasowej) redukcji dotacji, zgodnie z zaskarżonym a nieostatecznym rozstrzygnięciem Państwowej Komisji Wyborczej, podczas gdy - jeśli od uchwały Państwowej Komisji Wyborczej o odrzuceniu sprawozdania finansowego wniesiono skargę - do czasu ewentualnego oddalenia skargi dotacji podlega wypłacie w niepomniejszonej wysokości, jako że uchwała Państwowej Komisji Wyborczej nie ma waloru ostateczności/prawomocności, a jednocześnie brak jest regulacji nadającej nieostatecznej uchwale Państwowej Komisji Wyborczej walor natychmiastowej wykonalności, w związku z czym Sąd powinien był skargę uwzględnić i zobowiązać organ do dokonania czynności oraz stwierdzić, że organ dopuścił się bezczynności z rażącym naruszeniem prawa, a nie ją oddalić,
Strona skarżąca podniosła, że w świetle art. 147-150 Kodeksu wyborczego, nieostateczna uchwała Państwowej Komisji Wyborczej o odrzuceniu sprawozdania finansowego nie wstrzymuje obowiązku Ministra Finansów wypłaty należnych partii politycznej dotacji podmiotowej, a tym samym ewentualny brak skutecznego orzeczenia Sądu Najwyższego, brak kolejnej uchwały Państwowej Komisji Wyborczej, domniemana "wewnętrzna sprzeczność" uchwały nr 421/24, brak "satysfakcjonującej" wykładni tej uchwały, nie stanowią podstawy dla wstrzymywania wypłaty dotacji w pełnej wysokości.
W postanowieniu Sądu Najwyższego z 11 grudnia 2024 r. o sygn. akt I NSW 55/24, wskazano że złożenie przez pełnomocnika finansowego Komitetu wyborczego w trybie art. 145 § 1 Kodeksu wyborczego skargi na postanowienie Państwowej Komisji Wyborczej w przedmiocie odrzucenia sprawozdania finansowego Komitetu wyborczego wstrzymuje do momentu rozpoznania tej skargi wykonalność takiego postanowienia. Dopiero odrzucenie przez Sąd Najwyższy skargi powoduje uprawomocnienie się uchwały Państwowej Komisji Wyborczej, co pociąga za sobą skutki prawne przewidziane w art. 148 § 1 i 2 Kodeksu wyborczego. Podejmowanie działań na podstawie nieprawomocnej uchwały Państwowej Komisji Wyborczej byłoby przedwczesne. Prowadziłoby do naruszenia konstytucyjnego prawa do sądu oraz kompetencji Sądu Najwyższego. Uchwała Państwowej Komisji Wyborczej nie była prawomocna i ostateczna. Przysługiwał od niej zwyczajny środek zaskarżenia na podstawie art. 145 § 1 Kodeksu wyborczego i art. 34b ustawy o partiach politycznych. Rozpoznanie skargi następuje na podstawie przepisów postępowania cywilnego o postępowaniu nieprocesowym. Zatem w świetle art. 521 k.p.c. należy uznać, że uchwała jest rozstrzygnięciem nieskutecznym i niepodlegającym wykonaniu do czasu uzyskania statusu prawomocności. Do tożsamych wniosków należałoby dojść po przyjęciu, że Kodeks wyborczy zawiera autonomiczną regulację i choć nie reguluje tej kwestii, to z ogólnych zasad wynikających z przepisów art. 176 ust 1 w zw. z art. 45 ust. 1, 175, i art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, należałoby przyjąć, że uchwała nie jest wykonalna tak długo, jak służy od niej bądź oczekuje na rozpoznanie skarga do Sądu Najwyższego. Ze stanowiskiem tym koresponduje dyspozycja art. 148 Kodeksu wyborczego. Gdyby ustawodawca przewidywał natychmiastową skuteczność/wykonalność uchwały Państwowej Komisji Wyborczej o odrzuceniu sprawozdania finansowego, to w oczywisty sposób nie wiązałby pomniejszenia dotacji/subwencji z odrzuceniem skargi przez Sąd Najwyższy, ewentualnie wiązałby zmianę statusu sprawy wyłącznie z uwzględnieniem skargi. Uchwała Państwowej Komisji Wyborczej o przyjęciu/odrzuceniu sprawozdania finansowego nie jest źródłem prawa partii politycznej do dotacji podmiotowej. Źródłem tych praw są odpowiednio: "wprowadzenie" określonej liczby kandydatów do Izb parlamentu lub uzyskanie określonego poziomu poparcia w wyborach, przy jednoczesnym złożeniu sprawozdania finansowego. Brak uchwały Państwowej Komisji Wyborczej w przedmiocie sprawozdania finansowego nie wstrzymuje naliczenia, ani wypłaty któregokolwiek z omawianych świadczeń. Dopiero niezłożenie sprawozdania, a nie jego nieprzyjęcie (odrzucenie), eliminuje ex tunc prawo do dotacji. Wpływ uchwały Państwowej Komisji Wyborczej o odrzuceniu sprawozdania finansowego na prawo do dotacji jest następczy (ex nunc) i nie niweczący - prowadzi do wtórnej redukcji wysokości świadczenia - do minimalnego poziomu 25 % podstawy. Pomniejszać i redukować można tylko takie prawa, które do chwili pomniejszenia istnieją. Okoliczność, że przyszłe orzeczenie Sądu Najwyższego może ewentualnie utrzymać w mocy zaskarżoną uchwałę Państwowej Komisji Wyborczej, nie upoważnia Ministra Finansów, jako płatnika, do wstrzymywania wypłaty; jako organ Państwa powinien działać na podstawie prawa i w granicach prawa, stosownie do art. 7 i art. 2 Konstytucji RP. Brak regulacji pozwalającej na wstrzymanie wypłat nie pozostawia organom Państwa i funkcjonariuszom publicznym jakiegokolwiek marginesu uznania, czy swobody decyzji. O ile po terminowej wypłacie pojawi się przesłanka ograniczająca wysokość dotacji, wówczas partia będzie zobowiązana, na zasadach ogólnych, do zwrotu. Tego rodzaju rozliczenia nie wolno "zabezpieczać". W każdej procedurze sprawozdawczej partii/komitetu, ustawodawca wiąże ewentualne skutki w postaci dolegliwości finansowych dopiero od treści orzeczenia Sądu Najwyższego w przypadku złożenia skargi lub braku skorzystania ze środka zaskarżenia.
W przekonaniu strony skarżącej, Sąd pierwszej instancji dokonał błędnej oceny uchwały Państwowej Komisji Wyborczej z 30 grudnia 2024 r. w zakresie treściowego, normatywnego i kompetencyjnego znaczenia zawartych w niej paragrafów. Nie była ona wszechstronna, pogłębiona, zgodna z kanonami prawidłowego rozumowania. Znaczenie prawne ma tylko § 1 uchwały dotyczący przyjęcia sprawozdania finansowego. Natomiast treść § 2 nie mieści się w ustawowych kompetencjach Państwowej Komisji Wyborczej i stanowi "luźną publicystykę prawną". Nie można zatem czynić rozważań na temat sprzeczności tych postanowień uchwały, ponieważ § 2 stanowi jedynie "osobliwy komentarz", "dziwaczne uzasadnienie" towarzyszące uchwale, przez co nie "anuluje" mocy wiążącej rozstrzygnięcia z § 1. Państwowa Komisja Wyborcza ma kompetencje do przyjmowania sprawozdania finansowego, ale nie ma kompetencji do publikowania własnych dywagacji, czy dylematów na temat skuteczności orzeczeń Sądu Najwyższego. Jeżeli treść uchwały budziła wątpliwości Ministra Finansów, to organ ten powinien był poddać ją odpowiedniej wykładni. Nie może zasłaniać się "trudnościami interpretacyjnymi". Sąd pierwszej instancji nie zaprezentował również autonomicznej oceny przepisów o statusie prawnym sędziów Sądu Najwyższego - Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych, ograniczając się do wypowiedzi zagranicznych organów jurysdykcyjnych, jakimi są Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej i Europejski Trybunał Praw Człowieka. Trybunały te nie zostały wyposażone w kompetencje do ingerencji w strukturę polskiego sądownictwa, ani proces wyborczy, bądź decydowania, który sędzia i który sąd są władne wykonywać w Polsce władzę orzeczniczą.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Finansów wniósł o jej oddalenie, zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.
W uzasadnieniu przedstawiono przebieg zdarzeń związanych z obliczeniem dotacji przysługującej Partii politycznej w związku z uczestnictwem jej Komitetu wyborczego w wyborach do Sejmu i Senatu RP w dniu 15 października 2023 r. Wskazano, że w związku z udziałem w wyborach partia polityczna "Prawo i Sprawiedliwość" 5 września 2024 r. otrzymała środki finansowe w wysokości 27 908 078,65 zł. Środki finansowe z tytułu dotacji podmiotowej zostały pomniejszone o kwotę 10 864 488,51 zł zgodnie z art. 148 § 1 Kodeksu wyborczego, co wynikało z uchwały Państwowej Komisji Wyborczej z 29 sierpnia 2024 r. nr 316/2024 oraz pisma Państwowej Komisji Wyborczej z 30 sierpnia 2024 r. Zgodnie z art. 148 § 1 Kodeksu wyborczego w razie odrzucenia przez PKW sprawozdania finansowego przysługująca partii politycznej dotacja pomniejszona zostaje o kwotę stanowiącą równowartość trzykrotności wysokości środków pozyskanych lub wydatkowanych z naruszeniem przepisów, o których mowa w art. 144 § 1 pkt 3 Kodeksu wyborczego. Powody zmniejszenia dotacji były wyjaśniane partii politycznej w odpowiedzi na pisma z 2 września, 25 listopada oraz 12 grudnia 2024 r. w pismach Ministra Finansów z 4 września 2024 r. i 23 grudnia 2024 r. W dniu 23 grudnia 2024 r. do Ministerstwa Finansów wpłynęło ponaglenie w zakresie niewykonania czynności w postaci wypłaty dotacji Partii politycznej w pozostałej wysokości, a 30 grudnia 2024 r. skarga na bezczynność lub przewlekłość postępowania w tej sprawie. W dniu 31 grudnia 2024 r. do Ministerstwa Finansów wpłynęło pismo PKW informujące o podjęciu uchwały Państwowej Komisji Wyborczej z 30 grudnia 2024 r. nr 421/2024. Z uwagi na treść uchwały nr 421/2024 w piśmie z 8 stycznia 2025 r. Minister Finansów zwrócił się do Państwowej Komisji Wyborczej o wyjaśnienie wątpliwości co do treści uchwały, a w piśmie z 15 stycznia 2025 r. przedstawiono dodatkowe wyjaśnienia. W piśmie z 22 stycznia 2025 r. udzielono Partii politycznej odpowiedzi na ponaglenie. W dniu 29 stycznia 2025 r. przekazano do Sądu skargę na bezczynność lub przewlekle prowadzone postępowanie.
W ocenie Ministra Finansów, zarzuty skargi kasacyjnej są niezasadne. Przepis art. 148 § 1 Kodeksu wyborczego zastosowano w ten sam sposób, jak wobec innych partii politycznych w podobnych przypadkach. Z jego treści wynika, że dotacja, o której mowa w art. 150 lub art. 151 Kodeksu wyborczego, zostaje pomniejszona zarówno w razie odrzucenia sprawozdania finansowego przez Państwową Komisję Wyborczą, jak i odrzucenia skargi, o której mowa w art. 145 § 1 Kodeksu wyborczego. Nie wynika z nich, że odrzucenie sprawozdania finansowego przez Państwową Komisję Wyborczą powinno być prawomocne. Natomiast uchwała Państwowej Komisji Wyborczej nr 421/2024 wywołuje wątpliwości w zakresie jej wewnętrznej spójności, przez co istotnie utrudnia wykładnię i prawidłowe zastosowanie rozstrzygnięcia tego organu. Treść § 2 uchwały określa wątpliwości Państwowej Komisji Wyborczej co do skuteczności orzeczenia wydanego przez Sąd Najwyższy i powinna ona zostać wyjaśniona przez Państwową Komisję Wyborczą. Treść tej części uchwały może być bowiem rozumiana w ten sposób, że skarga partii politycznej nie została w sprawie rozpatrzona przez Sąd w rozumieniu Konstytucji RP. Rozpatrzenie skargi przez prawidłowo ukształtowany sąd jest warunkiem dalszych czynności w sprawie, w szczególności przyjęcia sprawozdania finansowego przez Państwową Komisję Wyborczą na podstawie art. 145 § 6 Kodeksu wyborczego. W świetle stanowisk PKW przekazanych Ministrowi Finansów po 30 grudnia 2024 r. nieuzasadniony pozostaje zarzut bezczynności czy przewlekłości działania Ministra w zakresie wypłaty dotacji. Minister Finansów podjął wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i zebrania materiału dowodowego istotnego do ustalenia obowiązku organu w zakresie czynności żądanej przez skarżącą partię. Natomiast poruszona przez Sąd kwestia dotycząca postanowienie Sądu Najwyższego o sygn. akt I NSW 55/24 miała tylko pośredni wpływ na działania Ministra Finansów.
Dokonana przez stronę skarżącą odmienna ocena dowodu oraz brak precyzyjnego wskazania wad zaskarżonego wyroku nie stanowi dostatecznej i wystarczającej podstawy do zmiany rozstrzygnięcia. Skarga kasacyjna w ocenie Ministra nie ma usprawiedliwionych podstaw, a wyrok Sądu pierwszej instancji odpowiada prawu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdyż strona skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozprawy, a organ nie zażądał jej przeprowadzenia.
Skarga kasacyjna nie zawierała usprawiedliwionych podstaw uzasadniających uchylenie zaskarżonego wyroku, który pomimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu. Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził natomiast przesłanek nieważności postępowania sądowego, o których mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a., ani podstaw do odrzucenia skargi lub umorzenia postępowania, o których mowa w art. 189 p.p.s.a.
Jak wynika z art. 193 p.p.s.a. (zdanie drugie), uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, daje Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu możliwość, w przypadku oddalenia skargi kasacyjnej, ograniczenia się w uzasadnieniu wyroku, jedynie do oceny zasadności podniesionych w niej zarzutów.
Przed przedstawieniem stanowiska odnośnie do zarzutów skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny uznał za niezbędne zwrócenie uwagi stron na zagadnienia natury ogólnej związanej z poddanym kontroli instancyjnej wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, a przede wszystkim zainicjowaną skargą strony skarżącej postępowaniem przed sądem administracyjnym. Część argumentacji obu stron postępowania sądowego nie odnosiła się bowiem do meritum sprawy sądowoadministracyjnej, lecz zostało zaczerpnięte z retoryki sporu politycznego, które dla wyniku sprawy przed sądem administracyjnym ze skargi strony skarżącej na bezczynność Ministra Finansów w wypłacie dotacji dla Partii politycznej nie miały istotnego znaczenia.
Nie było sporne między stronami, że wypłata dotacji podmiotowej dla Partii politycznej w związku z uczestnictwem jej Komitetu wyborczego w wyborach do Sejmu i Senatu RP w 2023 r. stanowi czynność z zakresu administracji publicznej, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., wynikającą z przepisów prawa. Sporne nie było także to, że partia polityczna "Prawo i Sprawiedliwość" była uprawniona do otrzymania dotacji, przez co miała interes prawny we wniesieniu skargi w znaczeniu wynikającym z art. 50 § 1 p.p.s.a.
Kwestia dotycząca wypłat dotacji przysługujących partiom politycznym, trybu, zatwierdzenia sprawozdań, sposobów oraz terminów wypłaty dotacji została uregulowana w Rozdziale 15 Kodeksu wyborczego. Droga przed sądem administracyjnym w takiej sprawie byłaby zatem dopuszczalna, przez co dopuszczalne było także wniesienie do sądu administracyjnego skargi na bezczynność organu administracji publicznej w dokonaniu tej czynności. Stosownie bowiem do art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a., skarga na bezczynność przysługuje w przypadkach określonych w pkt 1-4. Rozpoznana przez Sąd pierwszej instancji skarga została również wniesiona z dopełnieniem wymagań określonych w przepisach art. 52 i art. 53 p.p.s.a., przy czym poprzedzenie jej ponagleniem było w okolicznościach sprawy zbędne, ponieważ czynność wypłaty dotacji w związku z uczestnictwem Komitetu wyborczego partii w wyborach do Sejmu i Senatu nie jest podejmowana w toku postępowania toczącego się według przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. W Kodeksie wyborczym, ani ustawie o partiach politycznych, nie zawarto odesłania do Kodeksu postępowania administracyjnego. Wypłata dotacji nie jest sprawą administracyjną w rozumieniu art. 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego i toczy się według autonomicznej procedury. Wymaganie z art. 53 § 2b p.p.s.a. należy zaś łączyć przede wszystkim z art. 37 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego lub art. 141 § 1 Ordynacji podatkowej (por. wyroki NSA o sygn. akt III OSK 99/23 i III OSK 5140/21 oraz uchwałę o sygn. akt II OPS 1/21). Skarga nie podlegała zatem odrzuceniu ani z uwagi na niedopuszczalność drogi sądowej, ani z innych względów w rozumieniu art. 58 § 1 pkt 1 i 6 p.p.s.a. W takiej sytuacji Sąd pierwszej instancji obowiązany był poddać ocenie jej zasadność.
Przepisy p.p.s.a. nie określają, na czym polega "stan bezczynności", który może być przedmiotem skargi do sądu administracyjnego. Dokonując wykładni tego wyrażenia można przyjąć, że "bezczynność" organu administracji publicznej zachodzi, gdy nie podejmuje on czynności nakazanych prawem w przepisanym terminie. Powody takiego stanu rzeczy nie mają znaczenia. Bezczynność może zostać stwierdzona nawet wówczas, gdy organ pozostawał w przeświadczeniu, że dana czynność nie miała zostać dokonana (zob. T. Woś (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. WK 2016, komentarz do art. 3).
Celem wnoszonej do sądu administracyjnego skargi na bezczynność organu administracji publicznej jest doprowadzenie do dokonania przez organ m.in. zaniechanej czynności dotyczącej uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, jeżeli faktycznie organ pozostawał w zwłoce w jej podjęciu. Jest to środek dyscyplinujący i przymuszający. W postępowaniu takim ocenie sądu administracyjnego podlega przede wszystkim zagadnienie terminowości dokonania czynności z zakresu administracji publicznej (fakt niezałatwienia sprawy w terminie), a nie sama czynność (jej treść). Analiza ta musi jednak w pierwszej kolejności odnosić się do oceny zasadności skargi na dzień jej wniesienia. O ostatecznej zasadności skargi decyduje wprawdzie stan na dzień wydania wyroku przez sąd administracyjny, kiedy sąd rozstrzyga, stosownie do art. 149 § 1, § 1a i § 1b p.p.s.a., czy zobowiąże organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności, zobowiąże organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa albo samodzielnie orzeknie o uznaniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku, jeżeli pozwala na to charakter sprawy oraz niebudzące uzasadnionych wątpliwości okoliczności jej stanu faktycznego i prawnego oraz stwierdzi, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania i czy miała ona charakter rażący, niemniej kontrolowany w wyniku skargi na bezczynność stan rzeczy musi być aktualny przede wszystkim w dacie wniesienia skargi (por. uchwały o sygn. akt II OPS 5/19 i II OPS 1/21, a także M. Bogusz, Niedopuszczalność skargi do sądu administracyjnego na "historyczną" bezczynność organu administracji publicznej. Glosa do uchwały NSA z 22 czerwca 2020 r. sygn. akt II OPS 5/19, OSP 2021/1/5). Skarga na bezczynność musi się odnosić do zarzucanego nią stanu istniejącego przed jej wniesieniem oraz w dacie jej wniesienia. Nie stanowi natomiast środka prawnego, który można wnosić prewencyjnie, niejako "na przyszłość" (por. wyroki NSA o sygn. akt III OSK 2642/22 i III OSK 1631/24). Skarga niezasadna w dniu jej wniesienia nie może stać się zasadna dopiero w toku postępowania sądowego. W sytuacji, gdy skarga okazuje się niezasadna w dniu jej wniesienia do sądu administracyjnego, nie można przyjąć, że organ stał się bezczynny w dokonaniu czynności w późniejszym terminie.
Do powyższego dodać należy, że sądowa kontrola działalności administracji publicznej polega na ocenie tej działalności pod kątem legalności - podstawowym kryterium kontroli jest zgodność z prawem, co wynika z art. 184 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267). Kontrola ta polega na badaniu zachowania się (działania lub zaniechania) określonego podmiotu właściwego do wykonania danego zadania z zakresu administracji publicznej z punktu widzenia jego zgodności z powinnymi wzorcami, ustalaniu ewentualnych rozbieżności oraz ich przyczyn, a także sformułowaniu zaleceń mających spowodować wyeliminowanie stwierdzonych rozbieżności. Celem kontroli jest przywrócenie stanu zgodnego z prawem.
Przechodząc do zaprezentowania wyników oceny skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że podlegała ona merytorycznemu rozpoznaniu, ale okazała się być pozbawiona usprawiedliwionych podstaw. Opatrzona datą dzienną 23 grudnia 2024 r. i nadana tego dnia w placówce operatora pocztowego skarga na bezczynność Ministra Finansów w dniu jej wniesienia do Sądu pierwszej instancji była niezasadna, ponieważ Minister Finansów tego dnia (23 grudnia 2024 r.) nie pozostawał bezczynny w dokonaniu czynności wypłaty dotacji. Bezzasadność skargi w dniu jej wniesienia do sądu stanowić musiała podstawę jej oddalenia na podstawie art. 151 p.p.s.a. (por. uchwałę NSA o sygn. akt I OPS 6/08 i wyroki o sygn. akt III OSK 2642/22 i III OSK 1631/24), co w świetle art. 184 p.p.s.a. nie mogło stanowić podstawy do uwzględnienia skargi kasacyjnej, ponieważ zaskarżony wyrok, pomimo błędnego uzasadnienia, odpowiada prawu.
Z niespornych między stronami okoliczności faktycznych wynikało, że uchwała Państwowej Komisji Wyborczej z 30 grudnia 2024 r. nr 421/24 została doręczona Ministrowi Finansów 31 grudnia 2024 r. wraz z pismem przewodnim z 30 grudnia 2024 r., w którym Państwowa Komisja Wyborcza poinformowała Ministra Finansów, że nie zaszła okoliczność, o której mowa w art. 148 § 1 Kodeksu wyborczego. Natomiast do tego czasu Minister Finansów dysponował uchwałą Państwowej Komisji Wyborczej z 29 sierpnia 2024 r. nr 316/2024 o odrzuceniu sprawozdania finansowego Komitetu Wyborczego Prawo i Sprawiedliwość oraz informacją zawartą w piśmie przewodnim Państwowej Komisji Wyborczej z 30 sierpnia 2024 r. o tym, że wskutek odrzucenia sprawozdania finansowego Komitetu Wyborczego Prawo i Sprawiedliwość zachodzi okoliczność, o której mowa w art. 148 § 1 Kodeksu wyborczego.
Zmiana okoliczności nastąpiła dopiero po podjęciu przez Państwową Komisję Wyborczą uchwały z 30 grudnia 2024 r. w związku z otrzymanym przez ten organ postanowieniem Sądu Najwyższego z 11 grudnia 2024 r. sygn. akt I NSW 55/24). Do 23 grudnia 2024 r., ani nawet 30 grudnia 2024 r., kiedy skarga wpłynęła do Ministerstwa Finansów, niewypłacenia części dotacji nie można było zatem zakwalifikować jako stanu bezczynności w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. Był to stan zgodny z prawem, odpowiadający uchwale Państwowej Komisji Wyborczej z 29 sierpnia 2024 r. nr 316/2024., informacji otrzymanej przez Ministra Finansów w piśmie Państwowej Komisji Wyborczej z 30 sierpnia 2024 r. oraz dyspozycji art. 148 § 1 Kodeksu wyborczego. Z treści tej ostatniej regulacji wynika, że w razie odrzucenia przez Państwową Komisję Wyborczą sprawozdania finansowego lub odrzucenia skargi, o której mowa w art. 145 § 1, przysługująca partii politycznej lub komitetowi wyborczemu wyborców dotacja, o której mowa w art. 150 lub art. 151, pomniejszona zostaje o kwotę stanowiącą równowartość trzykrotności wysokości środków pozyskanych lub wydatkowanych z naruszeniem przepisów, o których mowa w art. 144 § 1 pkt 3 Kodeksu wyborczego. Postulowana w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, w nawiązaniu do pierwszego zarzutu kasacyjnego, wykładnia tego unormowania, zakładająca pominięcie jego części dotyczącej skutków "odrzucenia przez Państwową Komisję Wyborczą sprawozdania finansowego" nie ma jakiegokolwiek umocowania prawnego. W szczególności ustawodawca nie uzależnił skuteczności uchwały Państwowej Komisji Wyborczej o odrzuceniu sprawozdania finansowego od upływu terminu do wniesienia przez pełnomocnika Komitetu wyborczego skargi do Sądu Najwyższego. Postulowanego przez stronę skarżącą skutku nie można także wywieść z art. 521 Kodeksu postępowania cywilnego. Przepisy w nim zawarte mają zastosowanie wyłącznie do orzeczeń sądu zapadających w toku postępowania nieprocesowego, podczas gdy uchwały Państwowej Komisji Wyborczej wydawane są, co trafnie zauważono w skardze kasacyjnej, w toku autonomicznej procedury uregulowanej w Kodeksie wyborczym, do której nie stosuje się ani Kodeksu postępowania cywilnego, ani Kodeksu postępowania administracyjnego. Natomiast w Kodeksie wyborczym zawarta jest regulacja, w której skutek wniesienia skargi do Sądu Najwyższego został połączony ze wstrzymaniem wykonania uchwały Państwowej Komisji Wyborczej (art. 161a § 2), ale nie dotyczy on skargi, o której mowa w art. 145 § 1 Kodeksu wyborczego. Wszystko to oznacza, że oznaczony punktem IV zarzut skargi kasacyjnej okazał się w okolicznościach sprawy niezasadny.
Odnośnie do powyższego dodać należy, że Minister Finansów nie był stroną postępowania przed Sądem Najwyższym zainicjowanego skargą pełnomocnika Komitetu Wyborczego Prawo i Sprawiedliwość na uchwałę Państwowej Komisji Wyborczej z 29 sierpnia 2024 r. nr 316/2024. Nie miał zatem urzędowej wiedzy ani o skorzystaniu przez pełnomocnika Komitetu wyborczego z prawa do skargi, ani wyniku zainicjowanej sprawy przed Sądem Najwyższym. Stronami postępowania przed Sądem Najwyższym był Komitet wyborczy Prawo i Sprawiedliwość oraz Państwowa Komisja Wyborcza. Natomiast w sprawie wypłaty dotacji rola Ministra Finansów ogranicza się tylko do czynności materialnotechnicznej przekazania dotacji podmiotowej na wskazany przez podmioty, o których mowa w art. 150 § 1 Kodeksu wyborczego, rachunek bankowy, przy czym podstawą dokonania tych czynności są urzędowe informacje od Państwowej Komisji Wyborczej. W świetle art. 150 § 6 Kodeksu wyborczego nie może budzić wątpliwości to, że Minister Finansów nie podejmuje autonomicznej decyzji o przysługującej partii politycznej wysokości dotacji, lecz bazuje przy dokonywaniu tych wyliczeń na urzędowych informacjach od Państwowej Komisji Wyborczej na temat uprawnienia partii politycznej do dotacji i jej wysokości. Minister Finansów obowiązany był zatem uwzględnić stanowisko Państwowej Komisji Wyborczej wyrażone w uchwale nr 316/2024 i piśmie z 30 sierpnia 2024 r. Zatem wypłacenie skarżącej partii w dniu 5 września 2024 r. przez Ministra Finansów środków finansowych z tytułu dotacji podmiotowej Partii w wysokości 27 908 078,65 zł i niewypłacenie pozostałej kwoty 10 864 488,51 zł w nawiązaniu do uchwały Państwowej Komisji Wyborczej nr 316/2024 i treści pisma tego organu z 30 sierpnia 2024 r. było zgodne z prawem.
Bez znaczenia dla oceny zasadności skargi okazały się rozważania autora skargi kasacyjnej na temat treści uchwały Państwowej Komisji Wyborczej z 30 grudnia 2024 r. nr 421/24, skoro nie było sporne między stronami, że informacja o jej podjęciu dotarła do Ministra Finansów dopiero 31 grudnia 2024 r. W dniu 23 grudnia 2024 r. Minister Finansów nie pozostawał bezczynny w wypłacie dotacji i nie mógłby zrealizować uprawnienia procesowego określonego w art. 54 § 3 p.p.s.a., skoro uchwałę Państwowej Komisji Wyborczej z 30 grudnia 2024 r. nr 421/24 wraz z informacją o tym, że nie zachodzą podstawy określone w art. 148 § 1 Kodeksu wyborczego, otrzymał 31 grudnia 2024 r. Z tego też względu stanowisko Sądu pierwszej instancji wyrażone odnośnie do uchwały Państwowej Komisji Wyborczej z 30 grudnia 2024 r. nr 421/24 oraz postanowienia Sądu Najwyższego Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych z 11 grudnia 2024 r. o sygn. akt I NSW 55/24 uznać należało za zbędne i niemające znaczenia dla oceny zasadności skargi oraz kontroli stanu bezczynności Ministra Finansów w wypłacie dotacji. Z tego powodu odniesienie się przez Naczelny Sąd Administracyjny do zarzutów skargi kasacyjnej oznaczonych punktami I, II i III wykraczałoby poza granice sprawy zainicjowanej skargą opatrzoną datą dzienną 23 grudnia 2024 r., wniesioną (nadaną) tego dnia do Sądu pierwszej instancji za pośrednictwem Ministra Finansów, zgodnie z procedurą uregulowaną w art. 54 § 1 p.p.s.a., ze skutkiem określonym w art. 83 § 3 p.p.s.a. z uwagi na skorzystanie przez nadawcę z usługi pocztowej operatora wyznaczonego w rozumieniu przepisów Prawa pocztowego.
Z podanych względów skarga kasacyjna została na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalona.