Zgodnie z art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Natomiast, według art. 3 § 2 pkt 1) p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie nie naruszył art. 3 § 1 p.p.s.a., ponieważ dokonał kontroli decyzji ostatecznej oraz zastosował środek określony w ustawie – oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Według art. 27 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. 1998 Nr 137 poz. 887, dalej: usus), należności z tytułu składek są zabezpieczone ustawowym prawem zastawu na wszystkich będących własnością dłużnika oraz stanowiących współwłasność łączną dłużnika i jego małżonka rzeczach ruchomych oraz zbywalnych prawach majątkowych. Do zastawu (...) stosuje się odpowiednio przepisy ustawy - Ordynacja podatkowa, dotyczące zastawów skarbowych. Zastaw (...) wpisuje się do Rejestru Zastawów Skarbowych prowadzonego na podstawie art. 43 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
Zgodnie z art. 43 § 1 i 2 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. 1997 Nr 137 poz. 926, dalej: O.p.), tworzy się Rejestr Zastawów Skarbowych (...). Wpis do rejestru zastawów obejmuje: datę ustanowienia zastawu skarbowego; podstawę prawną wniosku o wpis zastawu skarbowego; oznaczenie organu występującego z wnioskiem o wpis zastawu skarbowego; dane dotyczące podmiotu, o którym mowa w art. 41 § 1 i 3: imię i nazwisko lub nazwę (firmę), miejsce zamieszkania lub adres siedziby oraz identyfikator podatkowy, a w przypadku nierezydenta - numer paszportu lub inny numer identyfikacyjny, o ile nie posiada identyfikatora podatkowego, oraz znany adres do doręczeń w Rzeczypospolitej Polskiej; dane identyfikujące przedmiot zastawu skarbowego; wysokość zobowiązania podatkowego lub zaległości podatkowej zabezpieczonej zastawem skarbowym; datę wygaśnięcia i wykreślenia zastawu skarbowego.
Według art. 46a O.p., organ prowadzący rejestr zastawów dokonuje wpisu zastawu skarbowego na wniosek organu uprawnionego do występowania w imieniu Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego. Wnioski i inne dokumenty przesyła się do organu prowadzącego rejestr zastawów za pomocą środków komunikacji elektronicznej. Zgodnie z art. 46b O.p., wnioski o wpis składa się na urzędowym formularzu. Rozpoznając wniosek o wpis, organ prowadzący rejestr zastawów bada: treść i formę wniosku; zgodność danych wskazanych we wniosku z dostępnymi mu danymi zgromadzonymi w systemach teleinformatycznych, przy pomocy których są prowadzone rejestry publiczne osób, ruchomości lub zbywalnych praw majątkowych. Brak wymaganej treści lub niezachowanie wymaganej formy wniosku, lub niezgodność danych, o których mowa w § 2, stanowi przeszkodę do dokonania wpisu. Organ prowadzący rejestr zastawów informuje organ, który wystąpił o dokonanie wpisu, o przyczynie niedokonania wpisu.
Natomiast, zgodnie z art. 46h § 1 i 2 O.p., organ na wniosek którego ustanowiono zastaw skarbowy, może wydać decyzję w sprawie wykreślenia zastawu skarbowego z rejestru zastawów, na wniosek: 1. osoby powołującej się na swoje prawo własności ruchomości lub zbywalne prawo majątkowe, jeżeli ruchomość lub zbywalne prawo majątkowe obciążone zastawem skarbowym w dniu jego powstania nie stanowiły własności podatnika, płatnika, inkasenta, następcy prawnego lub osoby trzeciej odpowiadającej za zobowiązanie podatkowe lub zaległości podatkowe; 2. podatnika, płatnika, inkasenta, następcy prawnego lub osoby trzeciej odpowiadającej za zobowiązanie podatkowe lub zaległości podatkowe, której w dniu powstania zastawu skarbowego nie przysługiwało prawo własności obciążonej zastawem skarbowym ruchomości lub zbywalne prawo majątkowe. Ostateczną decyzję o wykreśleniu zastawu skarbowego doręcza się również organowi prowadzącemu rejestr zastawów, który z urzędu wykreśla zastaw skarbowy z tego rejestru.
W tej sprawie, wniosek o ustanowienie zastawu skarbowego złożył 15 listopada 2019 r. Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T., który Naczelnik Trzeciego Urzędu Skarbowego w Szczecienie - prowadzący rejestr zastawów skarbowych, uwzględnił. Oznacza to, że wniosek spełniał wymagania: co do treści, został złożony w wymaganej formie oraz, że zawarte w nim dane były zgodne z danymi zgromadzonymi w systemach teleinformatycznych, przy pomocy których są prowadzone rejestry publiczne osób, ruchomości lub zbywalnych praw majątkowych.
Zgodnie z art. 83 ust. 1 usus, Zakład wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szczególności (...), w tym otwartym katalogu mieści decyzja wydana na podstawie art. 46h § 1 i 2 O.p., ZUS może wydać decyzję w sprawie wykreślenia zastawu skarbowego z rejestru zastawów. Zgodnie z art. 83 ust. 4 usus: Od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, a także od decyzji w sprawie wykreślenia zastawu skarbowego z rejestru, odwołanie, o którym mowa w ust. 2, nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego.
Według art. 180 § 1 i 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (k.p.a.), w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy kodeksu, chyba że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach. Przez sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych rozumie się sprawy wynikające z przepisów o ubezpieczeniach społecznych, o zaopatrzeniach emerytalnych i rentowych, o funduszu alimentacyjnym, a także sprawy wynikające z przepisów o innych świadczeniach wypłacanych z funduszów przeznaczonych na ubezpieczenia społeczne. Organy odwoławcze właściwe w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych określają przepisy odrębne; do postępowania przed tymi organami stosuje się odpowiednio przepis art. 180 § 1.
Co do zasady, w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach. Na sprawę administracyjną w znaczeniu materialnym składają się elementy podmiotowe i przedmiotowe, a zatem przy ustalaniu tożsamości sprawy należy badać te właśnie elementy. Tożsamość elementów podmiotowych to tożsamość podmiotu będącego adresatem praw lub obowiązków, a tożsamość przedmiotowa to tożsamość treści tych praw i obowiązków oraz ich podstawy prawnej i faktycznej. Przedmiotem tej sprawy sądowoadministracyjnej jest wykreślenia zastawu skarbowego z rejestru zastawów na wniosek podmiotu wskazanego w art. 46h § 1 pkt 1) O.p.: "osoby powołującej się na swoje prawo własności ruchomości lub zbywalne prawo majątkowe, jeżeli ruchomość lub zbywalne prawo majątkowe obciążone zastawem skarbowym w dniu jego powstania nie stanowiły własności podatnika, płatnika, inkasenta, następcy prawnego lub osoby trzeciej odpowiadającej za zobowiązanie podatkowe lub zaległości podatkowe." Wniosek takiej osoby nie wszczyna ogólnego postępowania administracyjnego. Osoba powołująca się na swoje prawo własności ruchomości obciążone zastawem skarbowym (P. Sp. z o.o. w T.), które w dniu jego powstania nie stanowiło własności zobowiązanego (P. T. Sp. z o.o. Sp. k. w T. obciążonej z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w wysokości 531.853,56 złote) musi wykazać istnienie tej okoliczności faktycznej w dacie wpisu zastawu skarbowego dokonanego na wniosek organu uprawnionego. W tym wypadku, Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T., który we wniosku wskazał dane, których zgodności z dostępnymi mu danymi zgromadzonymi w systemach teleinformatycznych, przy pomocy których są prowadzone rejestry publiczne osób, ruchomości lub zbywalnych praw majątkowych nie podważył organ prowadzący rejestr zastawów - Naczelnik Urzędu Skarbowego w Szczecinie. Z tych zweryfikowanych danych wynikało, że samochód osobowy numer rejestracyjny [...] marki P. P. G., rok produkcji 2013 stanowił własność dłużnika. Danymi zgromadzonymi w systemach teleinformatycznych są również te zgromadzone w Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców, z których wynikało, że 10 grudnia 2019 r. dłużnik nadal był właścicielem pojazdu samochodowego obciążonego zastawem skarbowym.
Dokumenty urzędowe są to dokumenty sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy władzy publicznej i inne organy państwowe w ich zakresie działania, a także dokumenty sporządzone przez inne podmioty w zakresie zleconych im przez ustawę zadań z dziedziny administracji publicznej. Walor dokumentu urzędowego w rozumieniu art. 76 § 1 k.p.a. mają dokumenty urzędowe sporządzane przez organy jednostek organizacyjnych lub inne podmioty, ale tylko w zakresie, w jakim te jednostki i podmioty są z mocy prawa lub porozumienia powołane do załatwiania spraw określonych w art. 1 pkt 1 i 4 k.p.a. O kompetencji do wystawienia dokumentu, któremu przysługuje walor zaufania publicznego, można mówić wówczas, gdy dokument ma cechy rozstrzygnięcia publicznoprawnego, któremu przysługuje domniemanie prawdziwości. Dokumentem jest każdy przedmiot lub inny zapisany nośnik informacji, z którym jest związane określone prawo, albo który ze względu na zawartą w nim treść stanowi dowód prawa, stosunku prawnego lub okoliczności mającej znaczenie prawne. Dokumentem jest każda utrwalona informacja. Centralną ewidencję pojazdów prowadzi minister właściwy do spraw informatyzacji w systemie teleinformatycznym. W ewidencji gromadzi się dane o pojazdach zarejestrowanych oraz o ich właścicielach lub niektórych kategoriach posiadaczy. W ewidencji gromadzi się dane identyfikujące pojazd; o właścicielu pojazdu: imię i nazwisko (nazwę lub firmę); numer identyfikacyjny REGON; o zbyciu pojazdu; o zastawach rejestrowych ustanowionych na pojeździe, w tym dane o pojeździe, na którym ustanowiono zastaw rejestrowy, datę dokonania wpisu w rejestrze zastawów. Zgodnie z art. 76 § 3 k.p.a., istnieje możliwość przeprowadzenia dowodu przeciwko treści dokumentów urzędowych. W tym wypadku, ciężar dowodu obciąża osobę powołującą się na swoje prawo własności ruchomości istniejące w dacie wpisu zastawu skarbowego dokonanego na wniosek organu uprawnionego. Na Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych nie ciąży obowiązek aktywnego poszukiwania dowodów na poparcie uprawnienia wnioskodawcy do wykreślenia zastawu skarbowego z rejestru zastawów. W tym postępowaniu nastąpiło odejście od zasady prawdy obiektywnej, ustawodawca zastosował regulację odmienną od art. 7 k.p.a., zgodnie z którym to organy administracji publicznej podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. W postępowaniu tym przepis art. 77 § 1 k.p.a. (Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy) ma odpowiednie zastosowanie, organ administracji publicznej jest obowiązany rozpatrzyć cały materiał dowodowy przedstawiony przez wnioskodawcę. W postępowaniu w sprawie wykreślenia zastawu skarbowego z rejestru zastawów to nie ZUS, a wnioskodawca ma przedstawić wszystkie dowody niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Jest to zatem oparcie postępowania dowodowego w znacznym stopniu na dowodach przedstawionych przez stronę w toku postępowania, a tym samym przeniesienie ciężaru dowodowego na osobę, która z faktu wywodzi skutki prawne. Ciężar wykazania spełnienia przesłanek, od których uzależnione jest wykreślenie zastawu skarbowego z rejestru zastawów obciąża osobę, która o to wnioskuje. Organ na wniosek którego ustanowiono zastaw skarbowy może wydać decyzję w sprawie wykreślenia zastawu skarbowego z rejestru zastawów, na wniosek osoby powołującej się na swoje prawo własności ruchomości, kiedy osoba ta wykaże, że dane, których zgodności z dostępnymi mu danymi zgromadzonymi w systemach teleinformatycznych, przy pomocy których są prowadzone rejestry publiczne osób, ruchomości lub zbywalnych praw majątkowych, których nie podważył organ prowadzący rejestr zastawów - Naczelnik Urzędu Skarbowego w Szczecinie, nie były zgodne z dostępnymi danymi zgromadzonymi w systemach teleinformatycznych.
Według art. 73aa ust. 1 pkt 1) ustawy z 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym, właściciel pojazdu jest obowiązany złożyć wniosek o jego rejestrację w terminie 30 dni od dnia nabycia pojazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Natomiast, zgodnie z art. 78 tej ustawy, w razie przeniesienia na inną osobę własności pojazdu zarejestrowanego, dotychczasowy właściciel przekazuje nowemu właścicielowi dowód rejestracyjny oraz zaświadczenie o przeprowadzonym badaniu technicznym pojazdu, jeżeli w dowodzie rejestracyjnym nie jest określony aktualny termin ważności badania technicznego. Właściciel pojazdu zarejestrowanego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest obowiązany zawiadomić w terminie nieprzekraczającym 30 dni starostę o: zbyciu pojazdu; zmianie stanu faktycznego wymagającej zmiany danych zamieszczonych w dowodzie rejestracyjnym. Zawiadomienia (...) właściciel pojazdu dokonuje u starosty właściwego ze względu na miejsce zamieszkania (siedzibę) lub czasowego zamieszkania, a jeżeli właścicielem jest przedsiębiorstwo wielozakładowe lub inny podmiot, w skład którego wchodzą wydzielone jednostki organizacyjne - u starosty właściwego ze względu na miejsce rejestracji pojazdu. Dopiero dopełnienie tych obowiązków w terminie skutkuje zmianami w centralnej ewidencji pojazdów prowadzonej w systemie teleinformatycznym. W ewidencji ulegną zmianie dane o zbyciu pojazdu; o pojeździe już zarejestrowanym oraz o jego właścicielu.
Zgodnie z art. 80 k.p.a., organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. W rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie prawidłowo stwierdził, że stan faktyczny został ustalony przez organ administracji publicznej z zachowaniem reguł procedury.
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionej podstawy z art. 174 pkt 2) p.p.s.a.
Według art. 106 § 3 p.p.s.a., sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. O istotnych wątpliwościach można mówić wówczas, gdy istotne dla sprawy elementy stanu faktycznego pozostają niewyjaśnione, są sporne. Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził, aby w tej sprawie istniały istotne wątpliwości wymagające wyjaśnienia. W dacie wyrokowania 18 lutego 2021 r. w sprawie I SA/Kr 1236/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie również nie stwierdził, aby w sprawie istniały istotne wątpliwości wymagające wyjaśnienia. Ponadto należy podkreślić, że zgodnie z art. 176 ust. 1 Konstytucji RP, postępowanie sądowe jest co najmniej dwuinstancyjne. Według art. 133 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 193 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Z przepisów tych wynika, że Naczelny Sąd Administracyjny będący sądem drugiej instancji, co do zasady nie może przeprowadzić dowodów uzupełniających z dokumentów, ponieważ ustalenia faktyczne dokonane w tym trybie nie podlegałyby już sądowej kontroli instancyjnej. Inaczej mówiąc, w razie naruszenia przez Naczelny Sąd Administracyjny zasady swobodnej oceny dowodów (art. 233 § 1 ustawy z 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. 2024 poz. 1568), strony postępowania sądowoadministracyjnego zostałyby pozbawione konstytucyjnego prawa do dwuinstancyjności postępowania sądowego.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na mocy art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1) p.p.s.a. i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) i § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1935).