Uzasadnienie
Wyrokiem z 4 czerwca 2025 r. V SAB/Wa 16/25, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę partii politycznej "Prawo i Sprawiedliwość" (dalej także jako: "strona skarżąca" lub "Partia") na bezczynność Ministra Finansów w przedmiocie wypłaty III raty subwencji. Uzasadnienie tego orzeczenia zostało udostępnione w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (adres strony internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Od powyższego wyroku strona skarżąca wniosła skargę kasacyjną, zaskarżając go w całości. Zażądano uchylenia wyroku w całości i rozpoznania skargi poprzez jej uwzględnienie w całości, ponieważ istota sprawy została już dostatecznie wyjaśniona, zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym wynagrodzenia pełnomocnika według norm przepisanych, a także rozpoznania skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym.
Zaskarżonemu orzeczeniu, na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."), zarzucono naruszenie:
I. przepisów prawa materialnego:
- art. 28 ust. 1 pkt 1, art. 29 ust. 1 i 2, art. 34b ust. 1 i 2 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o partiach politycznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1215),
- art. 521 § 1-2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 1568),
- art. 176 ust. 1 w zw. z art. 45 ust. 1, art. 175 ust. 1 oraz art. 2 i art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 1997 r. Nr78, poz. 483),
- w zw. z art. 149 § 1 pkt 1 i 3 i § 1a i art. 151 p.p.s.a.
poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że uchwała Państwowej Komisji Wyborczej o odrzuceniu sprawozdania finansowego, w stosunku do której wniesiono skargę, w czasie oczekiwania na rozpoznanie wywołuje natychmiastowy skutek w postaci (czasowej) redukcji subwencji, zgodnie z zaskarżonym a nieostatecznym rozstrzygnięciem Państwowej Komisji Wyborczej, podczas gdy - jeśli od uchwały Państwowej Komisji Wyborczej o odrzuceniu sprawozdania finansowego wniesiono skargę - do czasu ewentualnego oddalenia skargi subwencja podlega wypłacie w niepomniejszonej wysokości, jako że uchwała Państwowej Komisji Wyborczej nie ma waloru ostateczności/prawomocności, a jednocześnie brak jest regulacji nadającej nieostatecznej uchwale Państwowej Komisji Wyborczej walor natychmiastowej wykonalności, w związku z czym Sąd powinien był skargę uwzględnić i zobowiązać organ do dokonania czynności oraz stwierdzić, że organ dopuścił się bezczynności z rażącym naruszeniem prawa, a nie ją oddalić,
II. przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to:
- art. 106 § 3 i § 5 p.p.s.a. w zw. z art. 233 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego,
- w zw. z art. 149 § 1 pkt 1 i 3 i § 1a i art. 151 p.p.s.a.
poprzez przyjęcie, że treść uchwała Państwowej Komisji Wyborczej nr 421/24 z 30 grudnia 2024 r. jest niejasna i budzi wątpliwości interpretacyjne, podczas gdy jej treść jest jasna i jednoznaczna, nie budzi wątpliwości, mianowicie pkt 1. uchwały zawiera rozstrzygnięcie o przyjęciu sprawozdania finansowego Komitetu Wyborczego PiS, zaś pkt 2. nie zawiera żadnego rozstrzygnięcia, a swoiste "zastrzeżenie prawne" Państwowej Komisji Wyborczej, które nie ma żadnej prawnie relewantnej treści, a w szczególności nie zawiera rozstrzygnięcia, w związku z czym Sąd powinien był skargę uwzględnić i zobowiązać organ do dokonania czynności oraz stwierdzić, że organ dopuścił się bezczynności z rażącym naruszeniem prawa, a nie ją oddalić,
III. przepisów prawa materialnego:
- art. 28 ust. 1 pkt 1, art. 29 ust. 1 i 2, art. 34b ust. 1 i 2 ustawy o partiach politycznych,
- art. 4 ust. 2, art. 8 ust. 1, art. 38 ust. 1 ustawy z dnia 4 września 1997 r. o działach administracji rządowej (Dz. U. z 2025 r. poz. 1275),
- art. 2, art. 7, art. 146 ust. 3 i 4 pkt 1 w zw. z art. 149 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej,
- w zw. z art. 149 § 1 pkt 1 i 3 i § 1a i art. 151 p.p.s.a.
poprzez nieprawidłowe zastosowanie polegające na przyjęciu, że Minister Finansów może powstrzymywać się od wypłaty subwencji w pełnej wysokości wobec "żywienia wątpliwości" co do treści uchwały Państwowej Komisji Wyborczej nr 421/24 z 30 grudnia 2024 r., w sytuacji gdy Minister ma obowiązek działania, z zachowaniem terminów wyznaczonych w przepisach ustaw, podczas gdy Minister, jako organ zobowiązany do realizacji obowiązków wynikających z prawa nie może - napotkawszy wątpliwości natury prawnej, czy faktycznej - pozostać bezczynnym; ma obowiązek ewentualne wątpliwości we własnym zakresie usunąć, zaś od obowiązku tego nie zwalnia: brak współpracy w tym zakresie ze strony Państwową Komisją Wyborczą (w tym przypadku brak oczekiwanej wykładni uchwały), brak pożądanej (jakoby) aktywności ustawodawcy (regulującej status części sędziów), w związku z czym Sąd powinien był skargę uwzględnić i zobowiązać organ do dokonania czynności oraz stwierdzić, że organ dopuścił się bezczynności z rażącym naruszeniem prawa, a nie ją oddalić,
IV. przepisów prawa materialnego:
- art. 28 ust. 1 pkt 1, art. 29 ust. 1 i 2, art. 34b ust. 1 i 2 ustawy o partiach politycznych,
- art. 2, art. 7, art. 179 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej,
- art. 26 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. z 2024 r. poz. 622),
- w zw. z art. 149 § 1 pkt 1 i 3 i § 1a i art. 151 p.p.s.a.
poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że:
- postanowienia Sądu Najwyższego Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych uchylające uchwały Państwowej Komisji Wyborczej o odrzuceniu sprawozdań finansowych nie wywołują skutków prawnych,
- składy Sądu Najwyższego Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych nie są sądem w rozumieniu polskiego prawa, podczas gdy:
- sędziów powołuje Prezydent RP na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, zaś ewentualna wadliwość legislacyjna, czy proceduralna postępowania poprzedzającego powołanie nie ma wpływu na skuteczność powołania, ani zakres uprawnień prezydenckich nominatów,
- nawet jeśli się przyjmie koncepcję wadliwego statusu prawnego sędziów Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych, to nie prowadzi ona do nieistnienia orzeczeń tej Izby, a jedynie może stanowić ona przesłankę wniosku o wyłączenie sędziego i ewentualnej kontroli instancyjnej, o ile taka ma miejsce (uchwała 3 połączonych Izb Sądu Najwyższego o sygn. akt BSA 1-4110-1/20 z 23 stycznia 2020 r.),
w związku z czym Sąd powinien był skargę uwzględnić i zobowiązać organ do dokonania czynności oraz stwierdzić, że organ dopuścił się bezczynności z rażącym naruszeniem prawa, a nie ją oddalić.
Strona skarżąca podniosła, że w świetle art. 28 i art. 29 ustawy o partiach politycznych nieostateczna uchwała Państwowej Komisji Wyborczej o odrzuceniu sprawozdania finansowego nie wstrzymuje obowiązku Ministra Finansów wypłaty należnych partii politycznej subwencji, a tym samym ewentualny brak skutecznego orzeczenia Sądu Najwyższego, brak kolejnej uchwały Państwowej Komisji Wyborczej, domniemana "wewnętrzna sprzeczność" uchwały nr 421/24, brak "satysfakcjonującej" wykładni tej uchwały, nie stanowią podstawy dla wstrzymywania wypłaty subwencji w pełnej wysokości. W postanowieniu Sądu Najwyższego z 11 grudnia 2024 r. o sygn. akt I NSW 55/24, wskazano że złożenie przez pełnomocnika finansowego komitetu wyborczego w trybie art. 145 § 1 Kodeksu wyborczego skargi na postanowienie Państwowej Komisji Wyborczej w przedmiocie odrzucenia sprawozdania finansowego komitetu wyborczego wstrzymuje do momentu rozpoznania tej skargi wykonalność takiego postanowienia. Dopiero odrzucenie przez Sąd Najwyższy skargi powoduje uprawomocnienie się uchwały Państwowej Komisji Wyborczej, co pociąga za sobą skutki prawne przewidziane w art. 148 § 1 i 2 Kodeksu wyborczego. Podejmowanie działań na podstawie nieprawomocnej uchwały Państwowej Komisji Wyborczej byłoby przedwczesne. Prowadziłoby do naruszenia konstytucyjnego prawa do sądu oraz kompetencji Sądu Najwyższego. Uchwała Państwowej Komisji Wyborczej nie była prawomocna i ostateczna. Przysługiwał od niej zwyczajny środek zaskarżenia na podstawie art. 34 ustawy o partiach politycznych. Rozpoznanie skargi następuje na podstawie przepisów postępowania cywilnego o postępowaniu nieprocesowym. Zatem w świetle art. 521 k.p.c. należy uznać, że uchwała jest rozstrzygnięciem nieskutecznym i niepodlegającym wykonaniu do czasu uzyskania statusu prawomocności. Do tożsamych wniosków należałoby dojść po przyjęciu, że kodeks wyborczy zawiera autonomiczną regulację i choć nie reguluje tej kwestii, to z ogólnych zasad wynikających z przepisów art. 176 ust 1 w zw. z art. 45 ust. 1, 175, i art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, należałoby przyjąć, że uchwała nie jest wykonalna tak długo, jak służy od niej bądź oczekuje na rozpoznanie skarga do Sądu Najwyższego. Ze stanowiskiem tym koresponduje dyspozycja art. 148 Kodeksu wyborczego. Gdyby ustawodawca przewidywał natychmiastową skuteczność/wykonalność uchwały Państwowej Komisji Wyborczej o odrzuceniu sprawozdania finansowego, to w oczywisty sposób nie wiązałby pomniejszenia dotacji/subwencji z odrzuceniem skargi przez Sąd Najwyższy, ewentualnie wiązałby zmianę statusu sprawy wyłącznie z uwzględnieniem skargi. Uchwała Państwowej Komisji Wyborczej o przyjęciu/odrzuceniu sprawozdania finansowego nie jest źródłem prawa partii politycznej do dotacji podmiotowej, względnie subwencji. Źródłem tych praw są odpowiednio: "wprowadzenie" określonej liczby kandydatów do Izb parlamentu lub uzyskanie określonego poziomu poparcia w wyborach, przy jednoczesnym złożeniu sprawozdania finansowego. Brak uchwały Państwowej Komisji Wyborczej w przedmiocie sprawozdania finansowego nie wstrzymuje naliczenia, ani wypłaty któregokolwiek z omawianych świadczeń. Dopiero niezłożenie sprawozdania, a nie jego nieprzyjęcie (odrzucenie), eliminuje ex tunc prawo do dotacji/subwencji. Wpływ uchwały Państwowej Komisji Wyborczej o odrzuceniu sprawozdania finansowego na prawo do dotacji/subwencji jest następczy (ex nunc) i nie niweczący - prowadzi do wtórnej redukcji wysokości świadczenia - do minimalnego poziomu 25 % podstawy. Pomniejszać i redukować można tylko takie prawa, które do chwili pomniejszenia istnieją. Okoliczność, że przyszłe orzeczenie Sądu Najwyższego może ewentualnie utrzymać w mocy zaskarżoną uchwałę Państwowej Komisji Wyborczej, nie upoważnia Ministra Finansów, jako płatnika, do wstrzymywania wypłaty; jako organ Państwa powinien działać na podstawie prawa i w granicach prawa, stosownie do art. 7 i art. 2 Konstytucji RP. Brak regulacji pozwalającej na wstrzymanie wypłat nie pozostawia organom Państwa i funkcjonariuszom publicznym jakiegokolwiek marginesu uznania, czy swobody decyzji. O ile po terminowej wypłacie pojawi się przesłanka ograniczająca wysokość subwencji/dotacji, wówczas partia będzie zobowiązana, na zasadach ogólnych, do zwrotu. Tego rodzaju rozliczenia nie wolno "zabezpieczać". W każdej procedurze sprawozdawczej partii/komitetu, ustawodawca wiąże ewentualne skutki w postaci dolegliwości finansowych dopiero od treści orzeczenia Sądu Najwyższego w przypadku złożenia skargi lub braku skorzystania ze środka zaskarżenia.
W przekonaniu strony skarżącej, Sąd pierwszej instancji dokonał błędnej oceny uchwały Państwowej Komisji Wyborczej z 30 grudnia 2024 r. w zakresie treściowego, normatywnego i kompetencyjnego znaczenia zawartych w niej paragrafów. Nie była ona wszechstronna, pogłębiona, zgodna z kanonami prawidłowego rozumowania. Znaczenie prawne ma tylko § 1 uchwały dotyczący przyjęcia sprawozdania finansowego. Natomiast treść § 2 nie mieści się w ustawowych kompetencjach Państwowej Komisji Wyborczej i stanowi "luźną publicystykę prawną". Nie można zatem czynić rozważań na temat sprzeczności tych postanowień uchwały, ponieważ § 2 stanowi jedynie "osobliwy komentarz", "dziwaczne uzasadnienie" towarzyszące uchwale, przez co nie "anuluje" mocy wiążącej rozstrzygnięcia z § 1. Państwowa Komisja Wyborcza ma kompetencje do przyjmowania sprawozdania finansowego, ale nie ma kompetencji do publikowania własnych dywagacji, czy dylematów na temat skuteczności orzeczeń Sądu Najwyższego. Jeżeli treść uchwały budziła wątpliwości Ministra Finansów, to organ ten powinien był poddać ją odpowiedniej wykładni. Nie może zasłaniać się "trudnościami interpretacyjnymi". Sąd pierwszej instancji nie zaprezentował również autonomicznej oceny przepisów o statusie prawnym sędziów Sądu Najwyższego - Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych, ograniczając się do wypowiedzi zagranicznych organów jurysdykcyjnych, jakimi są Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej i Europejski Trybunał Praw Człowieka. Trybunały te nie zostały wyposażone w kompetencje do ingerencji w strukturę polskiego sądownictwa, ani proces wyborczy, bądź decydowania, który sędzia i który sąd są władne wykonywać w Polsce władzę orzeczniczą. Państwowa Komisja Wyborcza nie uwzględniła przy tym rozważań Sądu Najwyższego wyrażonych w uchwale BSA I-4110-1/20. Zgodnie zaś z art. 26 § 1 pkt 2 ustawy o Sądzie Najwyższym, w sprawach skarg na uchwały Państwowej Komisji Wyborczej właściwa jest Izba Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych.