Wyrok NSA z dnia 18 czerwca 2026, sygn. I GSK 599/24

- układów ratalnych o numerach [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...]- w aktach ZUS,

- wniosków o rozłożenie na raty należności składkowych złożonych przez spółkę poza okresami wskazanymi w treści ww. tytułów wykonawczych począwszy od 2020 r. - w aktach ZUS,

- odpowiedzi ZUS na wnioski o rozłożenie na raty należności składkowych bez uzasadnienia i bez zachowania właściwej formy prawnej poza okresami wskazanymi w treści ww. tytułów wykonawczych począwszy od 2020 r. - w aktach ZUS,

- deklaracji ZUS dotyczących składek za okresy wskazane - deklaracji ZUS dotyczących składek za okresy wskazane w treści ww. tytułów wykonawczych - w aktach ZUS,

- pisma spółki z 6.12.2021 r. - w aktach ZUS,

- pisma ZUS z 31.05.2022 r. - w aktach ZUS,

- pisma spółki z 8.06.2022 r. - w aktach ZUS,

- pisma ZUS z 13.06.2022 r. - w aktach ZUS,

- ponaglenia spółki z 18.07.2022 r. - w aktach ZUS,

- pisma ZUS z 22.07.2022 r. - w aktach ZUS,

- pisma ZUS z 4.08.2022 r. (x2) - w aktach ZUS,

- pisma spółki z 16.08.2022 r. - w aktach ZUS,

- pisma ZUS z 2.09.2022 r. - w aktach ZUS,

- pism spółki: odpowiedzi na pisma ZUS o negatywnym "rozpoznaniu" wniosków o rozłożenie na raty należności składkowych i pism ZUS odpowiadające na te pisma spółki - w aktach ZUS,

- potwierdzeń wpłat należności składkowych przez spółkę począwszy od 2020 r. do chwili obecnej - w aktach ZUS,

- upomnień dotyczących ww. tytułów wykonawczych - w aktach ZUS,

- pisma spółki z 5.01.2023 r. - w aktach ZUS,

- potwierdzenia wysłania elektronicznie korespondencji przez spółkę do ZUS, decyzji ZUS z dnia 2.11.2020 r., pisma ZUS z dnia 14.12.2021 r., pisma ZUS z 23.12.2021 r., wniosku o odstąpienie od zabezpieczenia z dnia 2.12.2021 r. - w aktach ZUS,

- ponaglenia spółki z 18.07.2022 r., które nie zostało przekazane do Prezesa ZUS - w aktach ZUS,

3) zasądzenie od organu na rzecz skarżącej spółki zwrotu kosztów postępowania w całości według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie a wszystkie zarzuty przedstawione w petitum skargi kasacyjnej nie zasługiwały na akceptację.

Zgodnie z art. 183 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie nie zaistniały, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej.

Według art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie został określony zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza zatem - przy tego rodzaju rozstrzygnięciach - odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Omawiany przepis ogranicza wymogi, jakie musi spełniać uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną wyłącznie do niemającej swojego odpowiednika w art. 141 § 4 p.p.s.a., oceny zarzutów skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny uzyskał fakultatywne uprawnienie do przedstawienia, zależnie od własnej oceny, wyłącznie motywów zawężonych do aspektów prawnych świadczących o braku usprawiedliwionych podstaw skargi kasacyjnej albo o zgodnym z prawem wyrokowaniu przez Sąd I instancji mimo nieprawidłowego uzasadnienia.

W rozpoznawanej skardze kasacyjnej sformułowano zarzuty oparte jedynie na podstawie kasacyjnej wymienionej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Ta zaś dotyczy naruszenia przepisów postępowania, ale tylko takiego, które mogło mieć "istotny" wpływ na wynik sprawy. Przez "wpływ", o którym jest mowa w pkt 2 art. 174 p.p.s.a., należy rozumieć – w myśl wyroku NSA z 26 marca 2025 r., sygn. akt II GSK 2509/21 - istnienie związku przyczynowego pomiędzy uchybieniem procesowym stanowiącym przedmiot zarzutu skargi kasacyjnej, a wydanym w sprawie zaskarżonym orzeczeniem sądu administracyjnego I instancji, który to związek przyczynowy jakkolwiek nie musi być realny, to jednak musi uzasadniać istnienie hipotetycznej możliwości odmiennego wyniku sprawy, co wymaga wykazania oraz uzasadnienia, że następstwa zarzucanych uchybień były na tyle istotne, że kształtowały lub współkształtowały treść kwestionowanego orzeczenia, a w sytuacji, gdyby do nich nie doszło wyrok sądu I instancji byłby (mógłby być) inny. Innymi słowy – stosownie do treści wyroku NSA z 12 lutego 2025 r., sygn. akt III FSK 619/23 – wskazać należy, że wynikającym z art. 176 § 1 pkt 2 w zw. z art. 174 p.p.s.a. obowiązkiem strony wnoszącej skargę kasacyjną jest nie tylko wskazanie podstaw kasacyjnych, lecz również ich uzasadnienie, co w odniesieniu do zarzutu naruszenia przepisów postępowania powinno się wiązać z uprawdopodobnieniem istnienia wpływu zarzucanego naruszenia na wynik sprawy. Dla spełnienia tego wymogu nie wystarczy przytoczenie w petitum skargi kasacyjnej formuły o naruszeniu przepisów postępowania mającym wpływ na wynik sprawy, lecz konieczne jest wykazanie, który przepis postępowania został naruszony i w jaki sposób oraz wpływu zarzucanego naruszenia na wynik sprawy. Należy przez to rozumieć – co jeszcze raz należy wyraźnie podkreślić – wykazanie istnienia związku przyczynowego pomiędzy uchybieniem procesowym, stanowiącym przedmiot zarzutu skargi kasacyjnej, a wydanym orzeczeniem sądu administracyjnego, który to związek przyczynowy mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wnoszący skargę kasacyjną jest więc obowiązany uzasadnić wykazując, że następstwa zarzucanych uchybień były na tyle istotne, iż miały wpływ na treść kwestionowanego orzeczenia, ponieważ gdyby do tych uchybień nie doszło, wyrok sądu administracyjnego mógłby być inny.

O skuteczności zarzutów, postawionych w oparciu o podstawę kasacyjną określoną w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., nie decyduje bowiem każde stwierdzone uchybienie przepisom postępowania, lecz tylko takie, które mogło mieć "istotny" wpływ na wynik sprawy. Powyższe uwagi – o charakterze ogólnym – mają istotne znaczenie dla konstatacji, które poczyniono niżej.

Dokonując analizy treści wniesionego środka zaskarżenia wskazać trzeba, że w jego motywach – wbrew dyspozycji art. 176 § 1 pkt 2 w zw. z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. – nie wykazano aby zarzucane naruszenia przepisów postępowania, mogły mieć "istotny" wpływ na wynik sprawy, co oznacza, iż już z tej racji nie zasługują one na uwzględnienie. Wprawdzie w dwóch pierwszych zarzutach zadeklarowano naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy (w przypadku zarzutu nr 3 kwestię tą w ogóle pominięto, co oznacza, iż pozostaje on w ogóle poza kognicją Sądu II instancji), to jednak w motywach nie wykazano aby ten skutek wystąpił w odniesieniu do powołanych regulacji.

Dodatkowo zwrócić uwagę należy, że w uzasadnieniu – w odniesieniu do wskazanych wyżej dwóch pierwszych zarzutów skargi kasacyjnej – nie wskazano na czym polegało naruszenie wskazanych przepisów prawa procesowego w sytuacji, kiedy żaden z nich nie dotyczy ani "naruszenia przepisów o właściwości organu z pominięciem zasady dwuinstancyjności postępowania" (zarzut nr 1), ani negacji tego, że "były podstawy do wydania tytułów wykonawczych" oraz uznanie, iż "postępowanie egzekucyjne mogło być w ogóle wszczęte i kontynuowane" (zarzut nr 2). Sąd II instancji tych braków sanować nie może, zwłaszcza, iż jedynym przepisem odnoszącym się do postępowania egzekucyjnego jest powołany art. 6 § 1 ustawy egzekucyjnej. Interesującym byłoby poznanie w czym upatruje się jego naruszenie (co powinno być zawarte w motywach skargi kasacyjnej), kiedy brzmi on następująco: "W razie uchylania się zobowiązanego od wykonania obowiązku wierzyciel powinien podjąć czynności zmierzające do zastosowania środków egzekucyjnych. Wierzyciel może nie podejmować czynności zmierzających do zastosowania środków egzekucyjnych, jeżeli wysokość należności pieniężnej nie przekracza dziesięciokrotności kosztów upomnienia, chyba że okres do upływu terminu przedawnienia należności pieniężnej jest krótszy niż 6 miesięcy".

Końcowo zwrócić uwagę należy, że postępowanie egzekucyjne – jak wynika to z uzasadnienia wyroku Sądu I instancji – dotyczy należności objętych tytułami wykonawczymi za listopad i grudzień 2022 r., a zatem całkowicie niezrozumiałe jest negowanie w zarzucie nr 3 ustaleń w obszarze płatności za kwiecień 2022 r., a w uzasadnieniu wniesionego środka zaskarżenia – przypisywanie tytułom wykonawczym roszczeń ZUS wynikających z braku uregulowania należności za miesiąc kwiecień, lipiec i sierpień 2022r.

Powyższy brak precyzji całkowicie uniemożliwia także przeprowadzenia przed Sądem II instancji wskazanych w skardze kasacyjnej dowodów "z racji ich pominięcia przez organy obydwu instancji" gdyż nie wiadomo jakiego okresu te dokumenty w istocie dotyczą.

Nierealne jest również końcowe żądanie "stwierdzenia nieważności zaskarżonego wyroku", jak też "umorzenia postępowań egzekucyjnych" gdyż nie istnieją ku temu żadne podstawy prawne; nie wskazuje ich także autor skargi kasacyjnej. Wprawdzie istnieje w procedurze sądowoadministracyjnej art. 285k § 3 p.p.s.a. lecz dotyczy on prawomocnych orzeczeń sądowych, zaś drugie z żądań nie jest objęte przedmiotowym postępowaniem administracyjnym i sądowoadministracyjnym. W kwestii "umorzenia postępowań egzekucyjnych" może orzec wyłącznie ZUS.

Mając na względzie treść art. 184 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a.